نگاهی به حدیث سد الابواب
ترجمهها
(و این نامه از نامههای خوب و پسندیده است)
«كجا چنين چيزى ممكن است (كه شما با ما همسان باشيد) در صورتى كه پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) از ما و تكذيب كنندۀ مقام نبوّت[1] از شما است، اسد اللّه از ما و اسد الاحلاف[2] از شما است، دو سرور جوانان اهل بهشت از ما و كودكان آتش دوزخ از شما هستند[3] بهترين زنان جهان از ما و حمالة الحطب از شما است و بسيارى از چيزهاى ديگر كه به سود ما و زيان شما است برای ما فضيلت و براى شما، رذيلت است)».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص524)
«و شما را کجا شایستگی ما بود با آنکه پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) از ما و تکذیب کننده (ابوجهل) از شماست، شیرخدا (حمزه) از ما شیر همسوگندان بر ضد حق (اسدبن عبدالعزی) از شماست و دو سرور جوانان بهشتی (حسن و حسین) از ما و کودکان دوزخی (اولاد مروان یا اولاد عشبه بن ابیه) از شماست و بهترین زن جهان (فاطمه)(سلاماللهعلیه) از ما و آن زن هیزمکش و آتش بیار معرکه (ام جمیل همسر ابولهب و عمۀ معاویه) از شماست و همچنین فضایل بیشمار دیگری که از آنِ ماست و رذایل بی حد دیگری که از آن شماست».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص387)
(معاویه به پیشنهاد عمروعاص نامهای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیهالسلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیهالسلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیهالسلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیهالسلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا میکند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنیهاشم بر بنیامیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره میکند و میفرماید: تو با این سخن مرا به خنده واداشتی چرا که فرزندان عبدالمطلب هرگز پشت به دشمن نمیکنند.)
رذایل بنی امیه
«ما را با شما چه شباهتی است که پیامبراکرم (صلیاللهعلیهوآله) از ماست و آن تکذیبکنندۀ رسوا، ابوجهل از شماست. حمزه اسدالله از ماست و ابوسفیان اسدالاحلاف[4] (شیر سوگندها) از شماست. دو سرور جوانان اهل بهشت (حسن و حسین (علیهمالسلام)) از ماست و کودکان جهنمی (فرزندان مروان و عقبه) از شماست و بهترین زنان عالم (زهرا علیهاالسلام) از ماست و زن هیزمکش جهنم (حمالةالحطب زن ابوجهل و خواهر ابوسفیان) از شما بنیامیه است.(ازما این همه فضیلت و از شما آن همه پستیها و رسوائیهاست)».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرامپور، صص553 و 554)
(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى بهسزا دارد متوجه ساخته، از اينرو سيد رضى «عليهالرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامهها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است.)
«و از كجا چنين شايستگى داريد؟ در حالتى كه پيغمبر از ما است و تكذيب كننده (ابو جهل) از شما است (كه از همه مردم با رسول خدا (صلىاللّهعليهوآله) بيشتر دشمنى كرد و در جنگ بدر كافر كشته شد) و از ما است اسد اللّه (شير خدا، مقصود خود آن حضرت يا عموى بزرگوارش حمزه سيد الشهداء است) و از شما است اسد الأحلاف (شير سوگندها، كه منظور اسد ابن عبد العزّى است كه با بنى عبد مناف و بنى زهره و بنى اسد و تيم و بنى حارث ابن فهر بر جنگ بنى قصى هم سوگند شدند تا آنچه از رياست كعبه معظّمه در دست بنى عبد الدّار است باز گيرند و پيش از زد و خورد عهد شكسته و پراكنده شدند و گفتهاند: اسد الأحلاف عتبة ابن ربيعه جد مادرى معاويه است و گفتهاند اسد الأحلاف ابو سفيان است كه در غزوه خندق احزاب را گرد آورد و آنان را بر كشتن پيغمبر(صلىاللّهعليهوآله) سوگند داد) و از ما است دو سرور جوانان اهل بهشت (رسول خدا (صلىاللّهعليهوآله) فرمود: هما سيّدا شباب أهل الجنّة؛ يعنى حسن و حسين دو سرور اهل بهشت هستند) و از شما است كودكان اهل آتش (مراد فرزندان عقبة ابن ابى معيط هستند كه رسول خدا (صلىاللّهعليهوآله) در پاسخ من للصّبيّة او؛ يعنى كيست براى كودكان، فرمود: لك و لهم النّار؛ يعنى براى تو و ايشان آتش است يا مراد فرزندان مروان ابن حكم هستند كه بر اثر كفرشان اهل آتش شدند) و از ما است بهترين زنان جهانها (فاطمه سلاماللهعليها) و از شما است هيزم کش (ام جميل خواهر ابو سفيان كه بر اثر بسيارى دشمنى با پيغمبر اكرم (صلی اللهعليهوآله) شب خار و خاشاك به دوش گرفته در رهگذر آن حضرت مىريخت و خداوند در باره او و شوهرش ابى لهب در قرآن كريم میفرماید: «سَيَصْلى ناراً ذاتَ لَهَبٍ * وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ؛ يعنى زود باشد كه ابو لهب در آتشى شعلهور در افتد و زن او كه هيزم كش است» [5] خلاصه اينها اندكى است (در بسيارى از نيكوئيها كه به سود ما است و بديها كه به زيان شما است)»
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، ص897)
شروح
(سيد رضى مىفرمايد: اين نامه از زيباترين نامههاى موجود است.)
مقایسه خاندان امام (علیهالسلام) با خاندان معاویه
«چگونه ما با شما همسنگ و همشأن باشيم در حالىكه ميان ما و شما تفاوتهاى فراوانى وجود دارد. پيامبر اكرم (صلىاللهعليهوآله) از ماست و تكذيب كنندهاى چون ابوجهل كه لقب او كذّاب است از شما؟ و شير خدا حضرت حمزه سيد الشهدا از ماست و ابوسفيان شير همپيمانها از شما؟ زيرا ابوسفيان قبايل را جمع كرد و براى جنگ با پيامبر (صلىاللهعليهوآله) آنها را با يكديگر همپيمان كرد.
و دو سرور جوانان اهل بهشت، يعنى امام حسن (عليهالسلام) و امام حسين (عليهالسلام) از ماست و فرزندان عقبه يا مروان از شمايند كه حضرت رسول (صلىاللهعليهوآله) در خردساليشان به آنها وعده آتش جهنم داد و بهترين زنان جهان، يعنى حضرت صديقه كبرى فاطمه زهرا (عليهاالسلام) از ما خاندان است و اُمّ جميل زن ابولهب و عمه معاويه از خاندانتان مىباشد كه خار را جمع مىكرد و بر سر راه پیامبر (صلىاللهعليهوآله) مىريخت تا آنگاه كه شبانه از منزل به مسجد تشريف مىبرد به پاى مباركش فرو رود و خدا از او با نام «حمّالة الحطب = هيزمكش» یاد كرده است.
و بدان كه بسيارى از اين تفاخرهاى نيك از آنِ ماست و بدِ آن بر ضد شماست».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیتالله سید محمد شیرازی، ج4، ص46)
امام (علیهالسلام) در اين نامه به هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيحترين نامهاى است كه مرحوم سيد، از ميان نامههاى حضرت (علیهالسلام) انتخاب كرده و نكتههايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم:)
«و امام (علیهالسلام) با بيان مقايسه ميان حالات بنى هاشم و بنى اميه كه در برابر هر پستى و رذيلت براى عدهاى از بنى اميه، فضيلت و شرافتى براى افرادى از بنى هاشم ذكر كرده، ادعاى خود را كه لياقت نداشتن بنى اميه براى آميزش با بنى هاشم بوده اثبات كرده است؛ زيرا هنگامى كه از دو طرف، اشخاص با فضيلت، و افراد ناشايست و بىلياقت، مشخص شدند نسبت دادن هر كدام از دو خانواده به شرافت و يا پستى آشكار و معلوم مىشود كه كدام يك سزاوار كدام نسبت مىباشد؛ بدين علت نخست پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) را از بنى هاشم ذكر كرده و در مقابلش، تكذيب كننده او را از بنى اميه يادآور شد كه ابو جهل بن هشام مىباشد كه قرآن نيز به او اشاره مىفرمايد: «وَ ذَرْنِي وَ الْمُكَذِّبِينَ» گفته شده است كه اين آيه در باره كفّار قريش در روز بدر نازل شده كه ده نفر بودهاند از اين قرار: ابو جهل، عتبه و شيبه پسران ربيعة بن عبد شمس، نبيه و منبّه پسران حجّاج، ابو البخترى بن هشام، نضر بن حرث، و حرث بن عامر، ابّى بن خلف و زمعة بن اسود. آن گاه امام (علیهالسلام) پيامبر اكرم (صلیاللهعلیهوآله) را با فضيلت پيامبرى نام برده و ابو جهل را با توجه به صفت ناپسندش كه تكذيب رسول خداست ذكر فرموده و بعد از حمزة بن عبد المطّلب به اسد اللَّه و شير خدا تعبير كرده و خاطر نشان كرده است كه پيغمبر اكرم (صلیاللهعلیهوآله) بهعلت دليرى و دفاع وى از دين خداوند او را شير خدا ناميده است و در مقابل او، اسد الأحلاف را آورده است كه اسد، پسر عبد العزّى است و مراد از احلاف (همسوگندها) عبد مناف، زهرة، اسد، تيم و حرث بن فهر مىباشند و همسوگند، ناميده شدند؛ زيرا وقتى كه بنى قصى مىخواستند بعضى از ستمها كه در دست بنى عبد الدار بود بگيرند از قبيل پرچمدارى و اجتماعات سالانه و پرده دارى و پذيرايى حاجيان كه تمام اينها را قصىّ براى قريش مقرر كرده بود تا در هر سال حاجيان را اطعام كنند؛ اما براى آنان جز سمت آب دادن حاجيان باقى نمانده بود در اين هنگام آنان همقسم شدند كه با بنى قصّى بجنگند، آماده جنگ شدند؛ اما پس از آن كه آنچه از مناصب در دست داشتند تثبيت كردند از جنگ منصرف شدند.
بعد از آن به ياد مىآورد دو سرور جوانان اهل بهشت را كه امام حسن و امام حسين (علیهمالسلام) مىباشند و در مقابل از كودكان (اهل) آتش ياد كرده كه بعضى گويند مقصود فرزندان عقبة بن ابى معيط است كه پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) به او فرمود سرانجام براى تو و آنان آتش است و برخى گويند فرزندان مروان بن حكم هستند كه هنگام بلوغشان جهنمى شدند اگر چه هنگامى كه حضرت اين سخن را در بارهشان فرمود كودك بودند، سپس به بهترين زنان جهانيان افتخار كرده كه منظور فاطمه (علیهاالسلام) میباشد و در مقابل وى از بنى اميه حمّالة الحطب را ذكر كرده و او ام الجميل، دختر حرب، عمه معاويه است كه پشتههاى خار حمل مىكرد و شبانه بر سر راه رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) مىريخت تا به پاى آن حضرت فرو رود و او را ناراحت كند و از قتاده نقل شده است كه ام جميل ميان مردم با سخن چينى، دشمنى ايجاد مىكرد و آتش كينه و جنگ مىافروخت چنان كه به سبب هيزم آتش روشن كنند؛ بنابراين هيزم استعاره از همان سخن چينى مىباشد؛ چنان كه اگر شخصى ديگرى را به شرارت وادار كند مىگويند فلان يحطب على فلان.
فِي كَثِيرٍ... وَ عَلَيْكُم ، اينها كه در فضايل خاندان خودم و پستيهاى فاميل تو گفتم اندكى از بسيار است و عبارت: عليكم به اين اعتبار است كه اين صفات ناپسند در هر كس باشد بر ضرر اوست».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابن میثم، ج4، صص 759 و 761)
«على [علیهالسلام] سپس خطاب به معاويه نوشته است، چگونه شرف شما مىتواند چون شرف ما باشد؛ درحالىكه پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] از ماست و تكذيب كننده، يعنى ابو سفيان بن حرب، از شماست كه دشمن رسول خدا [صلیاللهعلیهوآله] و تكذيب كننده آن حضرت و جمع كننده لشكر براى جنگ با او بوده است. اين سه تن كه در قبال يكديگر بودهاند؛ يعنى پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] در قبال ابو سفيان و على [علیهالسلام] در قبال معاويه و حسين [علیهالسلام] در قبال يزيد، ميانشان دشمنى هميشگى و پايدار بوده است و اينكه على [علیهالسلام] فرموده است: «اسد الله از ماست» يعنى حمزه و «اسد الاحلاف از شماست»، يعنى عتبة بن ربيعه و شرح اين موضوع ضمن جنگ بدر داده شد.
قطب راوندى گفته است: منظور از مكذب يعنى هر كس از قريش كه با پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] ستيز و او را تكذيب كند و مقصود از «اسد الاحلاف» يعنى اسد بن عبد العزى و افزوده است اين بدان سبب است كه خاندان اسد بن عبد العزى يكى از خاندانهايى بودند كه در حلف المطيبين شركت داشتند و آن خاندانها، خاندان اسد بن عبد العزى و خاندان عبد مناف و خاندان تميم و خاندان زهره و خاندان حارث بن فهر بودند
منظور از اين سخن على [علیهالسلام] كه فرموده است: «و دو سرور جوانان بهشت از ما هستند» يعنى حسن و حسين [علیهماالسلام] و اينكه فرموده است: «و كودكان آتش از شمایند» مقصود همان سخن پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] هنگام اعدام كردن عقبة بن ابى معيط در جنگ بدر است. عقبة بن ابى معيط براى جلب عطوفت پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] گفت: اى محمد چه كسى براى كودكان من خواهد بود و پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] فرمود: آتش. عقبة از خاندان عبد شمس است يعنى فرزندان كوچك مروان بن حكم كه به هنگام بلوغ كافر و دوزخى شدند و هنگامى كه پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] اين سخن را فرمود آنان كوچك بودند و سپس بزرگ شدند و كفر را برگزيدند و اينكه على [علیهالسلام] فرموده است «بهترین زنان جهانيان از ماست» یعنی فاطمه [عليهاالسلام] كه پيامبر [صلیاللهعلیهوآله] در اين مورد نص صريح فرموده است و هيچ خلافى در آن نيست و اينكه فرموده است: «حمالة الحطب از شماست» يعنى ام جميل دختر حرب بن اميه همسر ابو لهب كه در مورد او نص قرآنى وارد شده است.
و سپس مىفرمايد: «به ضميمه موارد بسيار ديگر كه به سود ما و زيان شماست» يعنى اگر بخواهم مىتوانم بسيارى از اين موارد را بگويم ولى به همين مقدار كه گفتم بسنده مىكنم».
(جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج6، صص 361 و 362)
واژه شناسی
واژه کاوی
1- از «نبو» مشتق شده باشد.[13] «نبو» بهمعنای برتری یافتن و اوج گرفتن چیزی بر سایر افراد است.[14] به زمین مرتفع، به دلیل بالا بودن از سطح زمین، «نَبْوَه» گفته میشود.[15] «نبی»، بنا بر این معنا، به معنای شخصی است که به دلیل عظمت جایگاه خود،[16] بر دیگران شرافت[17] و برتری یافته است. به راه حقیقی که افراد به وسیله آن هدایت شده[18] و راه را مییابند نیز گفته میشود. [19]
2- از «نبأ» مشتق شده باشد.[20] «نبأ» بهمعنای خبری است[21] که پرفایده و پراهمیت باشد.[22] بنا بر این ریشه، علت تسمیۀ «نبی» آن است که بدون واسطه بشری، از سوی خدا[23] از غیب و از آینده خبر میدهد.[24]
تفاوت «نَبیّ» و «رسول»:
1- «نَبیّ» به کسی گفته می شود که از سوی خدا فرستاده شده و دارای معجزه باشد، اما «رسول» به هرفرستاده ای گفته می شود، چه از سوی خدا باشد چه غیر خدا.
2- مقتضی «ارسال»، همراه داشتن نامه یا پیام است؛ اما در «انباء» چنین نیست و ممکن است نامه یا پیامی همراه شخص نباشد.
3- در «نبوت» از آنجا که فاعل آن خود نبی است، اضافه نبوت به نبی صحیح است و میتوان گفت نبوت نبی؛ اما در «رسالت» از آنجا که فاعل خداست، رسالت به خدا اضافه می شود؛ بنابراین رسالت خدا صحیح است نه رسالت نبی.
4- وظیفه تبلیغ فقط در «رسالت» است، بنابراین ابلاغ رسالت معنا دارد نه ابلاغ نبوت.[25]
«سَیِّد» بهمعنای بزرگ[28] قوم[29] است که گروه زیادی[30] از او پیروی میکنند. [31] بنابر نقلی دیگر، «سَیِّد» بهکسی گفته میشود که بهدلیل بهره گرفتن از مال و عقلش و انجام کار خیر و بازداری از امور ناپسند، بر دیگران برتری می یابد[32] و «سادات» یعنی افرادیکه در بزرگواری بر دیگران چیره شدهاند.[33]
هیجده مورد از ماده «سَوِد» در نهج البلاغه بهکار رفته است.[34]
تفاوت «سید» و «مالک»:
در صورتی که مملوک عاقل باشد، به مالک او «سید» گفته میشود؛ اما «مالک» هم در مملوک عاقل کاربرد دارد و هم در«مالک» غیرعاقل.[35]
تفاوت «سید القوم» و «کبیرهم»:
«سید القوم» بهمعناي کسی است که تدبیر امورگروه را در دست دارد؛ اما «کبیرهم» بهمعناي کسی است که ازجهت علم، سن یا شرف بر آنها برتری دارد؛ مثل: «فَعَلَهُ كَبيرُهُم؛ بزرگشان اين كار را انجام داده است».[36]
«سید القوم» کبیر قوم هم هست؛ اما «کبیرهم» سید گروه نیست؛ مگر اینکه سرپرستی آنها را به عهده بگیرد.[37]
• اسم: [40] خلاف شرّ[41] و بهمعنای چیزی است که همه به آن مشتاقند؛ مثل عقل و عدل. [42]قرآن کریم میفرمایند: «لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُم...؛ آن را براى خود بدی مپنداريد، بلكه آن براى شما خوبی است»[43].[44]
• صفت:[45] مخفف اخیر[46] و به معنای برترِ هر چیزی است[47] قرآن کریم میفرماید: «و لِباسُ التَّقْوى ذلِكَ خَيْرٌ...؛ و لباس تقوی که انسان را از آلودگىهاى ظاهر و باطن بازمىدارد] بهتر است»[48].[49]
تفاوت بین «خیر» و «برّ»:
«برّ» بهمعنای کار خیری است که با قصد انجام گیرد و بهدیگران سود برساند؛ اما «خیر» مطلق کار خیر است، چه از روی قصد انجام گیرد و چه سهوا. [50]
1. «حِمْل»: به بارهای سنگین[53] ظاهری[54] که از شخص جدا است[55] و بر پشت یا بر سر، حمل میشود[56] اطلاق میگردد قرآن کریم میفرماید: «نَفْقِدُ صُواعَ الْمَلِكِ وَ لِمَنْ جاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ؛ جام شاه را گم كردهايم و براى هركس كه آن را بياورد يك بار شتر خواهد بود»[57] در جای دیگر خدا در مورد گناهان «حِمْل» را بهکار برده و میفرماید: «خالِدِينَ فِيهِ وَ ساءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ حِمْلا؛ در آن [وزر و وبال] جاودانهاند و چه بد بارى روز قيامت براى آنان خواهد بود»[58]. [59]
2. «حَمْل»: به باری که پنهان[60] و متصل است،[61] گفته میشود؛ مانند جنین در شکم یا میوۀ در درخت.[62] قرآن کریم میفرماید: «حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا؛ پس چون [آدم] با او [حوّا] درآميخت باردار شد، بارى سبك»[63]
به کسیکه باری حمل میکند «حَمَّال» گویند[64] قرآن کریم میفرماید: «وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَب؛ و [نيز] همسرش كه هيزمكش است»[65] در این عبارت هیزم کشی کنایه از سخن چینی است.[66] همسر ابولهب با سخنچینی، آتش دشمنی را بین مردم می افروخت.[67]
نکتهها و پیامها
1. امام علی (علیهالسلام) در ضمن صحبتشان در بیان عدم همسانی بنیهاشم از دیگران، به وجود 4 رکن اشاره میکنند: - وجود پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) -وجود حمزه عمو پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) -وجود امام حسن و امام حسین(علیهمالسلام) -وجود حضرت فاطمه الزهرا (سلاماللهعلیها)
(وَ مِنَّا النَّبِيُّ وَ مِنْكُمُ الْمُكَذِّبُ وَ مِنَّا أَسَدُ اللَّهِ وَ مِنْكُمْ أَسَدُ الْأَحْلَافِ وَ مِنَّا سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ مِنْكُمْ صِبْيَةُ النَّار وَ مِنَّا خَيْرُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ مِنْكُمْ حَمَّالَةُ الْحَطَبِ)
2. بلاغت کلام امیرالمؤمنین (علیهالسلام) از قرار گرفتن کلمات متضاد در برابر هم، به وضوح دیده میشود: (نبی و مکذب-اسدالله و اسدالاحلاف- سیدا شباب اهل الجنه و صبیه النار- خیر نساءالعالمین و حماله الحطب).
3. لقب اسدالله بین امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و جناب حمزه مشترک است. (مِنَّا أَسَدُ اللَّهِ)
4. به دلیل شجاعتی که جناب حمزه در جنگها داشتند به این لقب معروف شدند. (مِنَّا أَسَدُ اللَّهِ)
5. در زیارتنامه مخصوص به ایشان اینگونه خطاب میکنیم: السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَسَدَ اللِّه وَأَسَدَ رَسُولِهِ؛ سلام بر شما شیر خدا و شیر رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله). (مِنَّا أَسَدُ اللَّهِ)
6. این کلام شاید بهاین معنا باشد که حسنین (علیهمالسلام) الگو برای همه افراد در زندگی دنیوی هستند. (سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّة)
با توجه به این روایت افضلیت اهل بیت (علیهمالسلام) نسبت به خلفاء غاصب ثابت میگردد که پیامبراکرم (صلیاللهعلیهوآله) میفرمایند: «عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَفْضَلُ خَلْقِ اَللَّهِ غَيْرِي وَ اَلْحَسَنُ وَ اَلْحُسَيْنُ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ اَلْجَنَّةِ وَ أَبُوهُمَا خَيْرٌ مِنْهُمَا وَ إِنَّ فَاطِمَةَ سَيِّدَةُ نِسَاءِ اَلْعَالَمِينَ وَ إِنَّ عَلِيّاً خَتَنِي وَ لَوْ وَجَدْتُ لِفَاطِمَةَ خَيْراً مِنْ عَلِيٍّ لَمْ أُزَوِّجْهَا مِنْهُ؛ عليبنابىطالب (علیهالسلام) بهترين خلق خدا است غير از من، و حسن و حسين (علیهمالسلام) سرور جوانان اهل بهشتند و پدرشان بهتر از آنها است فاطمه (سلاماللهعلیها) بهترين زنان جهان است و علي (علیهالسلام) داماد من است اگر بهتر از علي (علیهالسلام) دامادى مىيافتم، فاطمه(سلاماللهعلیها) را به ازدواج او در نمىآوردم».[68] (وَ مِنَّا النَّبِيُّ وَ مِنْكُمُ الْمُكَذِّبُ وَ مِنَّا أَسَدُ اللَّهِ وَ مِنْكُمْ أَسَدُ الْأَحْلَافِ وَ مِنَّا سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ مِنْكُمْ صِبْيَةُ النَّار وَ مِنَّا خَيْرُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ مِنْكُمْ حَمَّالَةُ الْحَطَبِ)
7. کسیکه به سخنچینی اهتمام میورزد از قدرت اجتماعی کمی برخوردار است و محبوبیت کمتری نیز دارد. در مطالعهای انجام شده توسط ترنر و همکاران در سال ۲۰۰۳، نشان داده میشود که آشنایی قبلی هم بر محبوبیت شخص سخنچین نمیافزاید. در مطالعهای، دو شخص به آزمایشگاه پژوهشی آورده شدند تا در مطالعه شرکت جویند. در دو دسته یک بار هر دو دوست و در دستۀ دیگر هر دو غریبه، مورد بررسی قرار گرفتند. یکی از افراد از همدستان اجرای مطالعه بود و پس از آنکه همکار پژوهش اتاق را ترک میکرد، آن دو نفر مشغول سخنچینی میشدند. سخنچینی رد و بدل شده هم مثبت و هم منفی بودهاست. بدون در نظر گرفتن نوع سخنچینی (مثبت علیه منفی) یا نوع رابطه (دوست علیه غریبه) افراد سخنچین، غیرقابل اعتماد تلقی میشدند.(وَ مِنْكُمْ حَمَّالَةُ الْحَطَبِ)
8. از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) نقل شده است که فرمود: «.. وَ إنَّ أبغَضَکُم إلَى اللّه المَشَّاءُونَ بِالنَّمِیمَةِ بَینَ الاَحِبَّةِ المُفَرِّقُونَ بَینَ الاَحزَابِ المُلتَمِسُونَ لِلبُرَاءِ العَثَراتِ؛ دشمنترین شما نزد خدا کسانى هستند که براى سخن چینى بین دوستان کوشش میکنند و جمعیتهاى متشکّل را پراکنده میسازند و کارشان تفرقه افکنى میان انجمنها و عیبجویى از پاکان و نیکان است». (وَ مِنْكُمْ حَمَّالَةُ الْحَطَبِ)
9. بیان میکنند که علت خبرچینی کودک و نوجوان دو حالت دارد:
1. آموختن. در این زمینه الگو گرفتن از خانواده میتواند نقش پررنگی در آموزش این ویژگی داشته باشد.
2. مورد تشویق قرار گرفتن. گاهی فرزند هنگام خبررسانی از جایی به جای دیگر، مورد تشویق قرار میگیرد و این تشویق به پررنگ شدن این خصیصه در فرزند میانجامد. در کودکان پیش از دبستان و در حدود سن 6- 5 سالگی بازگو کردن مسائل خانه طبیعی است. به عنوان مثال کودک ممکن است از غذایی که دیشب خورده اطلاع دهد؛ از دید کودکان، این گفتگو راهی برای برقراری ارتباط با دیگران است و خبرچینی محسوب نمیشود. برای حل این مسئله خانواده باید اول، خود الگوی رفتاری مناسب برای فرزند باشند و در مرحله بعد باید کودک را هنگام خبرکشی تشویق نکنند و سپس لازم است با او صحبت کنند تا به اشتباه خود پی ببرد. دعوا، سرزنش، تنبیه و تهدید و... نمیتواند راه مناسب باشد، بلکه این کار فرزند را در کار خود، قاطعتر میکند. (وَ مِنْكُمْ حَمَّالَةُ الْحَطَبِ)
نویسنده
باقر شریف قرشی
چکیده
کتابهای «زندگانی حسن بن علی (علیهالسلام)»، هر دو جلد، مجموعهای پژوهشی و مستند درباره زندگی، شخصیت و جایگاه امام حسن مجتبی (علیهالسلام) در تاریخ اسلاماند که با نگاهی علمی و تحلیلی تدوین شدهاند. جلد اول بیشتر به شرح دوران کودکی، فضای خانوادگی و تربیتی امام حسن (علیهالسلام)، ویژگیهای اخلاقی و روحی ایشان، جایگاه امامت و نقشی که آن حضرت در رسالت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) داشت، اختصاص یافته است. تمرکز این جلد بر زمینهسازی برای درک عمق شخصیت امام (علیهالسلام)، تبیین مفاهیم امامت و نقش والای ایشان در عصر پیامبر و پس از ایشان است. نویسنده ضمن استناد به منابع معتبر، جایگاه امام حسن (علیهالسلام) را به عنوان جانشین شایسته پیامبر و نمونه کامل فضیلت و عدالت به تصویر میکشد.
جلد دوم کتاب، به دوره دشوار پس از شهادت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و دوران امامت امام حسن مجتبی (علیهالسلام) میپردازد که سرشار از چالشهای سیاسی، اجتماعی و نظامی بود. در این جلد، رویدادهای مهمی همچون فتنههای داخلی، جنگهای جمل و صفین، خیانتها و فشارهای سیاسی به امام حسن (علیهالسلام) و بالاخره صلح تاریخی با معاویه با نگاهی دقیق و مستند بررسی شده است. نویسنده با تمرکز بر تدبیر حکیمانه امام (علیهالسلام) و مبنای استراتژیک تصمیمات ایشان، صلح را نه شکست بلکه یک حرکت مصلحانه برای حفظ اسلام و وحدت امت معرفی میکند. این جلد همچنین به فضائل اخلاقی، کرامات، رنجها و سرانجام شهادت امام حسن مجتبی (علیهالسلام)، و تأثیر آن بر مسیر تاریخی اسلام پرداخته است.
در مجموع، این دو جلد، تصویر جامع، مستند و بیطرفانهای از زندگی و نقش امام حسن مجتبی (علیهالسلام) ارائه میدهد که برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان به تاریخ اسلام و اهلبیت (علیهمالسلام) اثری مهم، آموزنده و قابل اعتماد محسوب میشود. زبان آنها ساده، روان و در عین حال دقیق است و به گونهای است که مخاطب به درک عمیقی از حالات امام، زمینههای تاریخی و پیامهای نهفته در سیره آن بزرگوار دست یابد.
هشتگ
#امام_حسن_مجتبی_علیهالسلام #تاریخ_اسلام #امامت #اهل_بیت_علیهمالسلام #صلح_امام_حسن_علیهالسلام #بنی_امیه #فضائل_امام_حسن_علیهالسلام #شهادت_امام_حسن_علیهالسلام #سیره_سیاسی #سیره_اخلاقی #حیات_شیعی #معاویه #تحلیل_تاریخی #میراث_اسلامی #مظلومیت_اهل_بیت #اندیشه_شیعی
نویسنده
علیاکبر مهدیپور
چکیده
کتاب «از شب عاشورا تا آدینه ظهور» به رابطه معنوی و پیوسته میان واقعه عاشورا و عصر ظهور امام عصر (عجلاللهتعالیفرجه) میپردازد. نویسنده با تکیه بر متون معتبر شیعه، ارتباط بنیادین میان قیام امام حسین (علیهالسلام) و رسالت جهانی امام زمان (عجلاللهتعالیفرجه) را برجسته میکند و بیان میکند که حرکت سیدالشهدا (علیهالسلام) مقدمه تکاملیافتهای از فرهنگ انتظار است. در بخشهای مختلف کتاب، به شب عاشورا و فضای خاص آن شب، دعاها، زیارتها و رفتار امام حسین (علیهالسلام) و اصحاب ایشان پرداخته و تأکید میشود که آن ایثار و ایمان، باید در جان شیعه ماندگار باشد تا زمینۀ یاری رساندن به حضرت ولیعصر (عجلاللهتعالیفرجه) فراهم شود.
کتاب با نگاهی تحقیقی بر نقش زیارت عاشورا، اهمیت خواندن دعاهای خاص، جایگاه امام حسین (علیهالسلام) در دعاها و ارتباط وثیق ایشان با امام زمان (عجلاللهتعالیفرجه) تأکید میکند که زیارت، دعا و توسل نهتنها عامل پایداری ایمان شیعه است، بلکه ابزاری مهم در تعجیل ظهور و آمادگی برای همراهی با قیام موعود به شمار میآید. نویسنده اهمیت شبهای زیارتی، خصوصاً شب قدر و شب جمعه در ارتباط با عاشورا و ظهور و توصیههای معنوی مربوط را بررسی میکند.
در ادامه، شرحی بر جایگاه و آثار ختم چهلروزه زیارت عاشورا، نقش دعا و ذکر برای تعجیل فرج، آداب و راههای معنوی هموار شدن راه ظهور و لزوم گرهخوردن دلها با امام زمان (عجلاللهتعالیفرجه) آمده است. نویسنده با استناد به روایات و تحلیل دعاهای مأثور، زیارت عاشورا را به عنوان پلی معنوی و محوری برای فراهم کردن آمادگی فکری، روحی و عملی شیعیان برای عصر ظهور بیان میدارد.
اثر ضمن نقد و بررسی سند زیارت عاشورا و دعاهای مرتبط، بر جنبههای معرفتی و بصیرتی آنها تأکید دارد و انتقال چنین معارفی را لازمه حرکت آگاهانه و هدفمند جامعه شیعه به سوی «دولت کریمه» امام زمان (عجلاللهتعالیفرجه) میداند. نویسنده خطاب به پژوهشگران و عموم علاقهمندان معارف اهل بیت (علیهمالسلام) تأکید میکند که ترویج، درک و عمل به مضامین دعا و زیارت عاشورا، تربیت نسل منتظر را تضمین و جامعه را برای عصر ظهور آماده میسازد.
در مجموع، این کتاب دعوتی به تأمل عمیق در پیوند عاشورا و مهدویت است؛ پیوندی که نهتنها گذشته و حال شیعه، بلکه آینده آن را نیز رقم میزند و راه را برای رسیدن به ظهور حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجه) و تحقق عدالت جهانی هموار میکند.
هشتگ
#عاشورا #ظهور_امام_زمان #امام_حسین_علیهالسلام #فرهنگ_انتظار #زیارت_عاشورا #دعا_و_توسل #مکتب_حسینی #آمادگی_برای_ظهور #پیوند_عاشورا_و_ظهور #یاران_مهدوی #قیام_جهانی #انتظار_فعال #بصیرت_شیعی #آرمانهای_الهی #معنویت_گرایی #حفظ_امید #اصحاب_عاشورا #دولت_کریمه #جامعه_منتظر #پیام_عاشورا
ترجمهها
«پس دربارة آنچه از حقوق مسلمانان در نزد توست از خشم خدا حذر کن و در خصوص حقی که خدا بر تو دارد، بينديش و به شناختن چيزی که در مقابل جاهل بودن تو نسبت به آن عذری از تو پذيرفته نيست بازگرد، که به راستی برای اطاعت از خداوند، نشانههای آشکار و راههايی روشنی بخش و جادهای مستقيم و واضح و عاقبتی مطلوب است، که هوشمندان به آن نشانهها و راهها وارد میشوند (و از آنها هدايت میجويند) و فرومايگان با آنها به مخالفت برمیخيزند و به راه خلاف میروند، هر کس از آن نشانهها و راهها منحرف و به غير آن متمايل گردد از حق برگشته و در بيابان سرگردانی بدون راهنما، در وادی گمراهی، گام میزند، خداوند، نعمت خود را بر چنين کسی دگرگون میسازد و کيفر خويش را بر او فرود میآورد».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص390)
«... پس نسبت به آنچه در اختیار داری از خدا پروا دار، و حق او را بر خود در نظر آر، و به شناسایی چیزی که در ندانستن آن عذرت پذیرفته نیست بازگرد، زیرا طاعت نشانههایی آشکار، و راههایی روشن، و شیوهای معلوم، و هدفی دلپسند دارد، که زیرکان به آن درمیآیند، و فرومایگان با آن مخالفت میورزند؛ هر که از آن کنار رود از حق منحرف شود، و کورکورانه در گمراهی قدم نهد، و خداوند نعمتی را که به او داده دگرگون سازد، و نقمت خویش را بر او فرود آرد».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص390)
(وقتی معاویه امام (علیهالسلام) را به ایجاد آشوب و ظلم و ستم متهم کرد ایشان با نوشتن این نامه بیان داشت که من طبق دستور قرآن کریم مأمورم با ستمکاران و مخالفان و ملحدان جنگ نمایم سپس امام (علیهالسلام) شروع به موعظة معاویه نمود و او را به ورود در راه حق و پرهیز از اطاعت از نفس سرکش توصیه فرمود)
(پند و هشدار به معاویه)
«نسبت به آنچه از مال و جان مردم در اختیار داری بترس و در حقوق الهی که برعهدهداری فکر کن و به شناخت چیزی همت گمار که در ندانستن آن معذور نیستی. بیتردید اطاعت خدا نشانههای آشکار و راههای روشن و راهی همیشه گشوده و پایانی دلپذیر دارد.
راهی که زیرکان به آن راه درآیند و فرومایگان از آن روگردانند. کسی که از دین سرباز زند، از حق روگردان شده و در وادی گمراهی گام نهاده است و به بن بست خواهد رسید و خدا نعمتش را از او بگیرد و بلاهایش را بر او فرود آورد».
(نهج البلاغه ترجمه روان باشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، صص558و559)
«پس از خدا بترس در بارة آنچه (نعمتهايى) كه نزد تو است، و بنگر در حقى (اطاعت و پيروى و سپاسگزارى) كه بر تو دارد، و برگرد به شناسايى آنچه كه بجهل و نادانى آن معذور نيستى (امام زمان خويش را پيروى كن) زيرا براى اطاعت و پيروى (از خدا كه اساس آن شناسائى امام زمان است) نشانههاى آشكار و راههاى روشن و جادههاى راست و هويدا و پايانى است (بهشت) كه آرزو ميشود، زيركان در آن وارد ميشوند، و سفلگان از آن سرباز مىزنند (بر خلاف دستور خدا و رسول كارهاى ناشايستهاى بهجا مىآورند كه بهآن نمىرسند) هر كه از آن راه پرت شود از راه حق بيرون رفته و ندانسته پا در بيابان گمراهى نهاده، و خدا نعمتش را از او تغيير داده (گرفته) و عذاب و سختيش را به او روا دارد».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، ص906)
شروح
(مواعظ سودمند به معاويه)
«اى معاويه، به آنچه بر آن سلطه دارى، از خدا پروا بدار، و با امر الهى مخالفت نكن، و در حقى كه خدا بر تو دارد دقت كن و همانطور كه فرمان داده حقّ او را ادا كن. و به معرفت آنچه كه هيچ عذرى درباره ناآگاهى از آن ندارى، يعنى خليفه برحق و پيروى از او، بازگرد و فرمانگزار شو.
(ويژگىهاى طاعت و عبادت)
طاعت و عبادت، نشانههاى واضح و روشن و راههاى پر فروغ و شفاف و هدفى مطلوب دارد، يعنى وصول به سعادت در دنيا و آخرت است كه آن راهها و اهداف را انسانهاى
هوشمند مىپيمايند و مىجويند و فرومايگان با آنها مخالفت مىورزند و هركه راهِ بندگى را بخواهد گمراه نمىگردد، زيرا آشكار است و راههاى آن روشن.
پس هركه از جاده مستقيم حق منحرف گردد، بىترديد به باطل گراييده و در بيابان
گمراهى گام نهاده است. و آنگاه است كه خداى متعال نعمتهايش را تغيير مىدهد و
عذاب خود را بر او نازل مىكند، چنان كه مىفرمايد: «ذَ لِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً
أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ»[1]؛ «اين [ كيفر] بدان سبب است كه خدا نعمتى را كه بر قومى ارزانى داشته تغيير نمىدهد، مگر آنكه آنان آنچه را در دل دارند تغيير دهند».
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، صص58و59و60)
«در اين نامه امام (عليهالسلام) مخاطب خود را موعظه فرموده و او را پند و اندرز داده است كه تقواى الهى را پيشه كند و دربارة اموال مسلمين و ثروت آنان كه نزد او قرار دارد از خدا بترسد و حق نعمتهاى خدا را بر خود ادا كند و به منظور سپاسگزارى، دستورهاى وى را پيروى و اطاعت كند و به سوى شناخت آنچه كه براى نادانى آن وى را عذرى نيست برگردد يعنى بداند كه اطاعت از فرمانهاى خدا و پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) و امام بر حق واجب و لازم است.
(فانّ للطاعة اعلاما واضحه)
براى اطاعت خدا نشانههاى روشن است، كلمه اعلام كنايه از امورى است كه آدمى را به راه خداوند راهنمايى مىكنند يعنى كتاب خداوند و سخنان پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) و اعمال او، و همچنين پيشوايان حق و راستين، كه اصل و ريشه اين آثار و حاملان آن مىباشند، و منظور از راههاى روشن و جاده آشكار همان راههايى است كه به خدا منتهى مىشود كه مدلول همان آثار است، و مراد از هدفى كه به طور جدى مطلوب خلق است آن است كه با حالتى پاك و برهنه از آلودگيهاى جسمانى پست و زينت يافته با كمالات نفسانى و انسانى، به پيشگاه قدس الهى راه يابند.
طاعة اسم مصدر و منظور هدفى است كه مورد نظر أعلام است و براى رسيدن به آن هدف اين راه بايد پيموده شود، و ضمير در كلمات: يَرِدُهَا و يُخَالِفُهَا و عَنْهَا ، بر مىگردد به جمله المحجّه و أَعْلَاماً وَاضِحَةً عليها و بديهى است كه خردمندان آنانند كه ورود در اين جاده را برمىگزينند و نشانههاى آن را طلب مىكنند، و اما دون همتان به راههاى ديگر انحراف مىيابند و از مسير حق سر بر مىتابند و در كوير جهل و نادانى سرگردان مىشوند و در پى آن خداوند، نعمت خود را بر آنان دگرگونه كرده و در سراى آخرت كيفر و عذاب را به آنان عوض مىدهد».
(ترجمة شرح نهج البلاغه، ابنميثم، ج4، صص776و777)
واژه شناسی
واژه کاوی
«وقی» به معنی دور کردن چیزی از چیز دیگری به واسطة غیرش،[12] حمایت، حفظ، مصونیت و پوشاندن آن از آزار[13] و بدی است.[14]
«وقی» در اصل بر چیزیکه انسان را از گناه و نافرمانی حفظ کند دلالت دارد؛[15] همانطور که عفت، انسان را از هوای نفس دور میکند.[16]
«الوِقَايه» یعنی نگهداری شیء از آنچه به آن زيان مىرساند.[17]
تفصیلی:
«تَقْوَى» در اصل «وَقْوَى» بوده که واو به تاء تبدیل شده است؛[18] به معنای ترس از خدا، عمل به طاعت او و پرهيزکارى است.[19]
حقیقت «تقوی» این است انسان نفس و جان خود را از آنچه بيمناك است، نگهدارد؛ سپس گاهى خوف و ترس را «تَقْوَى» مينامند. [20]
«تقوی» اولین مرحله برای رسیدن به رضای الهی است و برای محقق شدن آن، انجام کار خوب و صالح لازم است.[21]«تقوی» برای شخص مؤمن از ابتدای ایمان تا کامل شدن ایمانش ضروری است.[22]
در شريعت و دين «تقوی» يعنى خود نگهدارى از آنچه به گناه مىانجامد.[23]
بنابر آیة «وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَخْشَ اللَّهَ وَيَتَّقْهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ؛ کسانی که از خدا و پیامبرش اطاعت کنند و از خدا بترسند و از او پروا نمایند، پس آنان همان کامیابانند».[24]در قرآن کریم «تقوی» به معنی ترس نیست؛ بلکه قسیم خوف است.
حدود 230 آیه مربوط به تقوا و مشتقات آن است.[25]
در نهج البلاغه «تقوی» حفاظ و پناهگاه است نه زنجیر و زندان؛[26]معروفترین عنصری است که امیرالمؤمنین (علیه السلام) به آن عنایت فرمودند.[27]
«مُتَّقِي» و «تَقِي» هر دو بهمعناى پرهيزگار است.[28]
«رَجُلٌ تَقِی» به معنای شخصی است که نفس خود را با عمل صالح از عذاب و گناه حفظ کرد[29]و «رجُلٌ وَقَّاء» یعنی مرد بسيار پرهيزگار.[30]
«اِتَّقاء» از باب افتعال، یعنی شخص تقوا را اختیار کرد و درخور آن عمل کرد.[31]
تفاوت «اِتقاء» و «خَشیَت»:
«اتقاء» محافظت از چیزي است که انسان نسبت به آن، ترس دارد؛[32] اما «خشیت» بيمى است كه با تعظيم و بزرگداشت چيزى همراه است.[33]
تفاوت «تُقی» و «وَرَع»:
«تُقی» به اجتناب از حرامها و «وَرع» به دوری کردن از شبههها گفته میشود. هر ورعی تقوا است ولی هر تقوایی ورع نیست.[34]
تفاوت «تَقی» و «مُتَّقی» و «مُؤمِن»:
«تقی» در مقایسه با «متقی» ضمن مبالغهآمیز بودن، برای مدح کردن شخص مناسبتراست؛ همین رابطه در
خصوص «متقی» و«مؤمن» نیز صدق می کند. «مؤمن» به ظاهر شخص اطلاق میشود ولی «متقی» در نظر شریعت، پس از آگاهی دقیق از فرد اطلاق میشود.[35]
اگر نگاه با قلب مدنظر باشد بهاینمعنا است که انسان در مورد چیزی عجله نداشته باشد و (به خود) مهلت بدهد[40] تا خردمندانه فکر[41] و تحقیق کند؛[42] فکری که بهواسطه آن علم و گمان بهدست آید و مجهول، معلوم گردد.[43]
مقصود از «نظر» تأمل و جستجو نمودن در مورد چیزی است[44] و یا گاهی شناختى است كه بعد از جستجو حاصل ميشود که همان «رؤیت» است.[45]
«نظر» بهمعنى ديدن با چشم عقل، در نزد شيعيان بيشتر بهکار رفته است؛ اما در نزد عامه بیشتر به معنی دیدن با چشمسر است.[46]
تفاوت «نظر» و «تأمل»:
رابطه بین «نظر» و «تأمل» عموم و خصوص مطلق است هر «تأملی» نظر است؛ اما هر «نظری» تأمل نیست.
«تأمل» نگاه شخص اندیشمند است برای اینکه نسبت بدان چیزی که بهدنبالش است شناخت پیدا کند و به «نظری» «تأمل» گفته میشود که فقط با طول زمان بهدست میآید. [47]
تفاوت «نظر» و «رؤيت»:
«رؤیت» بر دیدن با چشم یا بصیرت، دلالت دارد؛[48] اما «نظر» بهمعنای طلب و خواستن هدایت است و زمانی بهکار میرود که «ناظر» علم و آگاهی ندارد و به دنبال آشکار شدن شیء است[49] و اگر منظور از «نظر» دیدن با چشم سر باشد باید قید «رأی العین» در کلام ذکر شود.[50]
«كَيْس» در مورد انسان خلاف شکافتن است، زیرا اندیشه و عقیده را جمع میکند؛[51]
«كَيْس» مخالف «احمق»[52]، و بهمعنی عاقل بودن، زرنگی، فطانت، ظرافت،[53] مهارت در امور،[54] تيزهوشى و قريحه سرشار است.[55]
تفاوت «كَيْس» و «حاذق»:
به شخصی که منظور و مقصود را سریع دریافت میکند «كَيْس» گفته میشود؛ اما منظور از «حاذق» در هرصـنعت کسی است که به نهایت آن رشته رسیده و فراگیرياش قطع شده و پایان یافته است.
از آنجاییکه نمیتوان پایان و انقطاعی بر معلومات خدای تعالی در نظرگرفت، ذات حق قابل توصیف به «حذق» نیست.[56]
نکتهها و پیامها
1. رعایت تقوای الهی و شناخت ادای حقوق پروردگار و مردم بر همگان واجب است (فَاتَّقِ اللَّهَ فِيمَا لَدَيْكَ وَ انْظُرْ فِي حَقِّهِ عَلَيْكَ).
2. مطالعه، تحقیق و کاوش، برای شناخت و فراگیری حقوقی که خدای تعالی، بر انسان واجب کرده، و آموزش این حقوق به فرزندان از سنین کودکی، امری لازم و ضروری است (انْظُرْ فِي حَقِّهِ عَلَيْكَ).
3. به نظر میرسد، در این فراز امام (عليهالسلام) به معاویه گوش زد میکنند، که وی به حق ولایت و امامت امام (عليهالسلام)، برخود آگاه است، بنابراین برای سرکشی و تمرد عذری ندارد (وَ ارْجِعْ إِلَى مَعْرِفَةِ مَا لَا تُعْذَرُ بِجَهَالَتِهِ).
4. راه هدایت و اطاعت پروردگار آشکار، واضح و روشن است و عاقبتی خوشایند دارد (فَإِنَّ لِلطَّاعَةِ أَعْلَاماً وَاضِحَةً وَ سُبُلًا نَيِّرَةً وَ مَحَجَّةً نَهْجَةً وَ غَايَةً مُطَّلَبَةً).
5. نشان هوشمندی، تبعیت از فرامین الهی و نشان پستی و و رذالت سرپیچی از اوست (يَرِدُهَا الْأَكْيَاسُ وَ يُخَالِفُهَا الْأَنْكَاسُ).
6. انسانهای زیرک و هوشیار، در تمام مراحل زندگی مسیر حق و حقیقت را انتخاب کرده، اطاعت از پروردگار را محور و اولویت خود قرار میدهند؛ اما اشخاص پست و فرومایه، با حق مخالفت کرده و درورطة گمراهی سقوط میکنند (يَرِدُهَا الْأَكْيَاسُ وَ يُخَالِفُهَا الْأَنْكَاسُ مَنْ نَكَبَ عَنْهَا جَارَ عَنِ الْحَقِّ وَ خَبَطَ فِي التِّيهِ).
7. عاقبت دوری از حق، حرکت در جادة گمراهی، تغییر نعمت در دنیا، و کیفر و عذاب در آخرت است (مَنْ نَكَبَ عَنْهَا جَارَ عَنِ الْحَقِّ وَ خَبَطَ فِي التِّيهِ وَ غَيَّرَ اللَّهُ نِعْمَتَهُ وَ أَحَلَّ بِهِ نِقْمَتَهُ).
نویسنده
واحد تحقیقات مرکز تحقیقات رایانه اي قائمیه اصفهان
چکیده
کتاب «بانک جامع عاشورا» با هدف ارائه پژوهشی عمیق و جامع درباره واقعه عاشورا و پیامدهای آن تدوین شده است. این اثر به بررسی ابعاد مختلف واقعه کربلا میپردازد و نقش امام حسین (علیهالسلام) و یارانش را در حمایت از حق، عدالت و ارزشهای دینی برجسته میکند. در بخشی از کتاب به شرح تفصیلی زیارت عاشورا پرداخته شده است، که از طریق روایات معتبر فضایل معنوی و آثار عمیق این زیارت را تبیین میکند و ماهیت ارتباط قلبی و اخلاص پیروان با اهل بیت پیامبر (علیهمالسلام) را روشن میسازد.
نویسندگان با بهرهگیری از منابع تاریخی، حدیثی و تفسیر قرآن، به تبیین منش، اهداف و پیامهای امام حسین (ع) در قیام خود علیه ظلم میپردازند، که نه تنها یک رویداد تاریخی بلکه الگویی برای مقاومت معنوی در برابر ستم و نفاق بوده است. کتاب به تأثیر این قیام در حفظ هویت دینی، فرهنگی و اخلاقی مسلمانان پس از واقعه عاشورا توجه دارد و به نقش تربیتی و وحدتبخش عاشورا در تاریخ اسلام میپردازد.
همچنین توجه ویژهای به جایگاه سلام و زیارت در فرهنگ دینی شیعه شده است، که با تحلیلهای قرآنی و روایی، جایگاه این مناسک را در ایجاد پیوند معنوی میان زائران و امامان معصوم تشریح میکند. بخشهایی از کتاب اختصاص دارد به شرح گفتگوها و مباحث تاریخی پیرامون اهل بیت (علیهمالسلام)، تأکید بر حقانیت ایشان، فضائل اخلاقی و علمی آنان و مظلومیتشان در برابر حکومتهای مستبد.
این مجموعه بزرگ با پرداختن به جزئیات متعدد تاریخی، اعتقادی و فرهنگی عاشورا، از جمله ارتباطات میان امام حسین و دیگر امامان، موضوعات فقهی مرتبط با زیارت، سلام، و دعاها، تصویری زنده و کامل از این واقعه ارائه میدهد که خواننده را ضمن آگاهی تاریخی، به تأمل و تعمق در ارزشهای اصیل انسانی و دینی دعوت میکند. خلاصه اینکه این کتاب سندی معتبر و ماندگار است برای شناخت عاشورا به عنوان نمادی از ایستادگی، فداکاری و گسترش فرهنگ مقاومت در برابر ظلم، که پیام آن برای تمامی اعصار و ملل قابل بهرهبرداری و الهامبخشی است.
هشتگ
#بانک_جامع_عاشورا #زیارت_عاشورا #امام_حسین #واقعه_کربلا #مقاومت #حقانیت #عدالت #اسلام_شیعه #فرهنگ_عاشورا #اهل_بیت #قیام_حسینی #عاشورا_پژوهی #ایستادگی #فداکاری #معنویت #پیام_عاشورا #تاریخ_اسلام #اصول_دینی #مقاومت_در_برابر_ظلم #دعا_و_زیارت
نویسنده
استاد حسین انصاریان
چکیده
کتاب «نگاهی به مقام زین العابدین (علیهالسلام)» با نثری روان و پژوهشی، به شخصیت، مقام معنوی و سیره امام سجاد (علیهالسلام) میپردازد. نویسنده ابتدا با اشارهای اجمالی به ضرورت شناخت جایگاه امامان معصوم (علیهمالسلام)، تأکید میکند که پرداختن به زندگی امام سجاد (علیهالسلام)، بویژه پس از واقعه کربلا، راهی برای درک عمیقتر مقام ولایت و بندگی الهی است. استاد انصاریان با بهرهگیری از منابع معتبر تاریخی و حدیثی، زندگی آن حضرت را در بستر حوادث پس از عاشورا تحلیل میکند و آشکار میسازد که چگونه امام سجاد (علیهالسلام) با صبر، دعا و هدایتگری معنوی، پیام عاشورا را زنده نگه داشت و جامعه جریحهدار آن زمان را به سوی نور معنویت و توحید رهنمون ساخت.
از دیدگاه این کتاب، مهمترین ویژگی رفتاری امام زین العابدین (علیهالسلام) روحیه عبادت، خشوع، دعا و بندگی خالصانه است. استاد انصاریان با شرح فرازهایی از صحیفه سجادیه، به نقش دعاهای امام سجاد (علیهالسلام) در التیام زخمهای روحی و اجتماعی امت اسلامی اشاره میکند و توضیح میدهد که چگونه دعاهای آن حضرت هم وسیلهای برای آموزش عرفان عملی، اخلاق اسلامی و اصلاح فردی و اجتماعی شد و هم راهی برای بیان عقاید اصیل توحیدی در زمان خفقان اموی. ایشان ضمن بیان داستانهایی از تأثیرگذاری دعاهای صحیفه، اهمیت شکرگزاری، استغفار، توجه به فقر و محرومیت، و مسئولیتپذیری اجتماعی را از نگاه امام سجاد (علیهالسلام) توضیح میدهد.
در ادامه، نویسنده به بخشهایی از زندگانی امام سجاد (علیهالسلام) میپردازد؛ از جمله تولد، جایگاه علمی، نقش ایشان در انتقال معارف اهل بیت (علیهمالسلام)، مبارزه با ظالمان و انحرافات فکری، و نحوه مقابله با بحرانهای اجتماعی و سیاسی بعد از عاشورا. این کتاب به صورت مؤثر نشان میدهد که امام سجاد (علیهالسلام) از رهگذر رفتار و گفتار خود، الگوی کامل بندگی و انسانیت را برای نسلها به یادگار گذاشت. همچنین نویسنده از تأثیرات شخصی امام سجاد (علیهالسلام) بر اصحاب و افراد جامعه، با ذکر نمونههایی عینی، سخن میگوید و بر این حقیقت تأکید دارد که اخلاص، زهد، بخشش و کرامت امام سجاد (علیهالسلام) نه فقط محدود به دوران خویش، بلکه الهامبخش تمامی اعصار است.
در بخشهایی از کتاب به نقش شفابخش دعا، خاصیت تربیتی صحیفه سجادیه و اهمیت امیدواری، توکل و صبر در سختترین شرایط پرداخته میشود و شرح داده میشود که امام سجاد (علیهالسلام) چگونه از زبان دعا، بهترین درسهای معنوی و انسانی را به جامعهاش انتقال میدهد. نگارنده با بیانی محققانه، تلاش میکند نشان دهد که مقام امام سجاد (علیهالسلام) فقط در شرایط عبادی خلاصه نمیشود، بلکه ایشان مسئولیت اصلاح جامعه و پرورش معنوی امت را به عالیترین وجه، حتی در فضای سرکوبگرانه حاکمان وقت، انجام داد.
مجموعه مباحث کتاب «نگاهی به مقام زین العابدین (علیهالسلام)» سرشار از آموزههای معرفتی، اخلاقی و تاریخی است که با زبانی روشن و به دور از پیچیدگی بیان شده است. این اثر علاوه بر معرفی شخصیت امام سجاد (علیهالسلام) به عنوان یکی از برجستهترین چهرههای تاریخ اسلام، نقش آن حضرت را در استمرار نهضت عاشورا، تبیین آموزههای ناب شیعی و الهام بخشی به طول تاریخ اسلام با زبانی علمی و پژوهشی ترسیم میکند.
هشتگ
#امام_سجاد_علیهالسلام #سیره_معنوی #صحیفه_سجادیه #عبادت #دعا #کربلا #صبر #تربیت_اسلامی #اخلاق_دینی #حکمت_علوی #معارف_اهل_بیت_علیهمالسلام #شکرگزاری #اخلاص #مسئولیت_اجتماعی #بندگی #اصلاح_جامعه
نویسنده
سلیم بن قیس هلالی
چکیده
کتاب «اسرار آل محمد»، یکی از نخستین و کهنترین آثار روایی شیعه است که ارزش تاریخی، حدیثی و اعتقادی شایانی دارد. این اثر که به توصیه و تأکید امامان معصوم (علیهمالسلام) به عنوان مبنای فهم ولایت و معارف اهل بیت (علیهمالسلام) شناخته میشود، همانگونه که امام صادق (علیهالسلام) از آن به عنوان «الفبای شیعه و سری از اسرار آل محمد (صلاللهعلیهوآله)» یاد کردهاند، حاوی اسراری ژرف و بنیادی درباره تاریخ اهل بیت (علیهمالسلام)، جایگاه امامت و وقایع حساس پس از شهادت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) است.
در آغاز، مترجم کتاب مقدمهای پژوهشی درباره جایگاه کتاب سلیم و زندگی مؤلف ارائه میدهد. سلیم بن قیس، از یاران ویژه امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) و از اصحاب چند امام معصوم (علیهمالسلام) بوده که با اخلاص، وقایع تاریخی و تعالیم اهل بیت (علیهمالسلام) را در دوره دشوار و پرحاشیه پس از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) ثبت و ضبط نمود. او شاهد جریانهای مهمی مانند غصب خلافت، خانهنشینی علی (علیهالسلام)، مصائب حضرت زهرا (سلاماللهعلیها)، رخدادهای فتنههای تاریخی، جنگهای جمل و صفین و نهروان و وقایع دوران معاویه بود و این رویدادها را با دقت حفظ کرد و به نگارش درآورد تا صیانت معارف اصیل شیعه را تضمین کند.
محتوای این کتاب به تشریح حوادث پس از شهادت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) میپردازد و با استناد به روایات متقن، نقش امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و اهل بیت (علیهمالسلام) را در دفاع از حقانیت ولایت و امامت ترسیم میکند. این اثر به مظلومیت اهل بیت (علیهمالسلام)، پنهانکاریها، تحریف واقعیات تاریخ توسط دشمنان و ضرورت حفظ سنت و معارف نبوی در اختناق عهد خلفا اشاره میکند. سلیم بن قیس در طی عمر خود، با وفاداری و تقیه، حقایق و احادیث را در میان خفقان سیاسی حفظ کرد و در شرایطی مخاطرهآمیز حتی مورد تهدید و پیگرد قرار گرفت، اما با تمسک به اهل بیت (علیهمالسلام)، نوشتههای خود را به آیندگان سپرد.
در بخشهای پایانی کتاب، علاوه بر متن اصلی روایات سلیم بن قیس، روایات الحاقی و احادیثی از منابع معتبر شیعی نیز آمده که همگی حول محور امامت، فضائل اهل بیت (علیهمالسلام)، اسرار تاریخی تشیع و افشاگری تحریفات و انحرافات نخستین سده هجری شکل گرفتهاند. این کتاب در مجموع، سندی بیبدیل برای شناخت تاریخ سیاسی، اعتقادی و کلامی شیعه، فهم جایگاه امامت و مسیر حراست از معارف اهل بیت (علیهمالسلام) است که بدون هیچگونه تحریف، با زبانی روان و تحقیقی روایت شده و همواره مورد توجه پژوهشگران و علما بوده است.
هشتگ
#اسرار_آل_محمد #سلیم_بن_قیس #تاریخ_تشیع #امامت #ولایت #اهل_بیت_علیهمالسلام #مظلومیت_امیرالمؤمنین_علی_علیهالسلام #تحریف_تاریخ #روایات_شیعه #خانهنشینی_امیرالمؤمنین #سنت_نبوی #حفظ_معارف #فتنه_صدر_اسلام #امانت_علمی #تقیه #میراث_اهل_بیت #نبرد_جمل_و_صفین_و_نهروان #انتقال_روایات
ترجمهها
«گويی تو، جهاد و کوششی که میکردی برای خدا نبوده و گويی تو با دليل و حجت خدا را نشناختهای گويی قصد تو فريب اين امت بوده تا دنيای ايشان را به دست آوری و نيت تو غافل ساختن ايشان بوده تا خراج آنان را بربايی و چون خيانت به اين امت، در وجودت، سخت تمکن يافت و استوار گرديد، به سرعت هجوم بردی و شتابان جستن کردی، و به هر چه از اموال مردم که برای بيوهزنان و يتيمان ايشان نگاهداری شده بود دست يافتی، همچون گرگی سبک سير که بزی زخم خورده و پا شکسته را می ربايد، آن اموال را ربودی، سپس آنها را، بی آنکه احساس گناه کرده باشی خوشحال و سينه گشاد،[1] به حجاز حمل نمودی گويی تو، که پدر برای غير تو مباد، ارثيهای از پدر و مادرت را به سوی خانوادهات فرستادهای».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، صص557و558)
«گویی در جهاد خود خدا را در نظر نداشتی، و گویی هیچ دلیل روشنی در شناخت پروردگارت به دست نداری، و گویی قصد نیرنگ با این امت را نسبت به دنیاشان داشتی، و آهنگ فریب آنان را نسبت به اموال عمومیشان در سر می پروراندی. پس همین که قدرت کافی در خیانت امت به دستت افتاد شتابان تاختی و با سرعت از جای جستی، و تا توانستی آنچه از اموال آنان را که برای بیوهزنان و یتیمان آنان نگاهداری میشد مانند گرگی تیزچنگ که باز زخمی دست و پا شکسته را برباید ربودی، و آنها را با دلی شاد و خاطری آسوده از حمل آن، بدون آنکه از این اختلاس احساس گناه کنی به حجاز بردی، وگویی تو – که دشمنت بی پدر باد - میراث خود از پدر و مادرت را به پای خانوادهات می ریزی».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص413)
(این نامه بنابر معروف به عبدالله بن عباس نوشته شده است که امام (علیهالسلام) او را به جهت عدم رعایت موازین صحیح در بیت المال سرزنش کرده است. ابتدای نامه احسان خود را به او یادآور میشود و سپس به بدیهای او نسبت به خود اشاره میکند و او را به تقوای الهی و بازگرداندن اموال مسلمین فرمان میدهد وسپس سوگند یاد میکند که اگر حسن و حسین (علیهماالسلام) نیز مرتکب چنین کاری شوند ملاحظه آنها را نیز نمیکنم)
(نکوهش یک کارگزار خائن به بیت المال)
«گویا تو برای خدا جهاد نکردی و دلیل روشنی برای ایمان به پروردگارت نداشتی و گویا برای غصب اموال این مردم نیرنگ میزدی و میخواستی آنها را بفریبی و غنایم و ثروت هایشان را در اختیار گیری. پس همین که فرصت خیانت پیدا کردی، با عجله حمله ور شدی و با تمام توان اموال بیت المال را که سهم بیوهزنان و یتیمان بود، مثل گرگ گرسنه ای که بزغالۀ زخمی از پا افتادهای را میرباید، به یغما بردی و آنها را با خیالی آسوده به سوی حجاز حمل کردی بی آنکه در این غارتگری احساس گناه بکنی! وای بر تو گویا میراث پدر و مادرت را به خانه می بردی».
(نهج البلاغه ترجمه روان باشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، صص591و592)
(و بين رجال دانان و شرح نويسان بر نهج البلاغه اختلاف است كه امام (عليهالسلام) اين نامه را به كدام يك از كارگردانانش نوشته است: بعضى گفتهاند: به عبد اللّه ابن عباس نوشته كه از جانب حضرت حاكم بصره بوده بيت المال را برداشته به مكه رفته و در آنجا خوش مىگذرانيد، ديگرى گفته: عبداللّه را مقامى ارجمند بوده و از خدمت و متابعت آن حضرت (عليهالسلام) هيچگاه جدایى ننموده، و برخى گفتهاند: نامه را به عبيداللّه ابن عباس برادر عبداللّه نگاشته، و عبيداللّه كسى است كه دينش درهم و پول بوده و به خبر او اعتماد نداشته ضعيف مىشمارند، و شمهاى از داستان گريختن او با سعيد ابن نمران از يمن و آمدنشان نزد اميرالمؤمنين (عليهالسلام) به كوفه در شرح خطبه بيست و پنجم در باب خطبهها گذشت، و سعيد ابن نمران را رجال دانان از شيعيان حضرت و حسن الحال مىدانند، و ديگرى گفته: عبيداللّه ابن عباس از جانب حضرت حاكم يمن بوده و از او چنين چيزى نقل نشده است، خلاصه معلوم نگشته كه اين نامه را به كدام يك از پسر عموهايش كه حاكم بصره بوده نوشته است)
«و گويا تو با كوشش خود (در راه دين) خدا را در نظر نداشتى، و گويا تو (در ايمان) به پروردگارت بر حجّت و دليلى نبودى (مانند سست ايمانان خدا را نشناخته او را سرسرى پنداشتى) و به آن ماند كه تو با اين مردم مكر و حيله به كار مىبردى، و قصد داشتى آنها را از جهت دارائيشان بفريبى (خلاصه منظور از اظهار دين و ايمانت آن بود كه مردم را فريفته دارائيشان را بربائى)
كه چون بسيارى خيانت به مردم تو را توانا ساخت زود حمله نموده برجستى، و ربودى آنچه بر آن دست يافتى از دارائيهاشان كه براى بيوهزنان و يتيمانشان اندوخته بودند مانند ربودن گرگ سبك ران بز از پا افتاده را، پس آن مال را به حجاز (مكّه يا مدينه) با گشادگى سينه (خرّم و شاد) بروى، و از گناه ربودن آن باك نداشتى، غير تو را پدر مباد (افّ بر تو) به آن ماند كه تو ميراثت را (كه) از پدرت و مادرت (رسيده برداشته) نزد خانوادهات آوردهاى (بيت المال را مرده ريگ پدر و مادر پنداشتى)».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، صص958و959)
شروح
(در نكوهش ابنعباس)
«و گويى تو در جهاد خود، خدا را در نظر نداشتى، چون اگر كسى خدا را در نظر داشته باشد خيانت نمىكند، و چنان است كه گويى در بندگى خدا از سوى خدايت دليل روشن و آشكارى نداشتى، چون اگر كسى به خدا و از علم و ساير صفات او آگاهى و بصيرت داشته باشد، خيانت را كارى عاقلانه نمىبيند. و گويى بر آن بودى كه اين امت را در امر دنياى آنها بفريبى و فريبكارانه اظهار ايمان و جهاد مىكنى تا به تو اعتماد كنند و امانت خود را به تو بسپارند تا به آن خيانت كنى، چنان كه منافقان رياكار اين گونهاند. تو مىخواهى آنها از سهم خود از غنيمت، غافل شوند و آن را براى خود بردارى و از چنگ آنها بربايى. پس چون روزگار بر من سخت گرديد و من به كارهاى خود مشغول شدم و كارگزاران در رفاه و گشايشى قرار گرفتند كه بتوانند آنچه مىخواهند با امت و اموالشان روا دارند و حساب و كتابى نديدند تو نيز فرصت پيدا كردى تا در امانت خيانت كنى و به اهداف خودت كه از قبل در سر مىپروراندى و منافقانه آن را پنهان مىداشتى، باز گردى و به سوى اموال مردم خيز برداشتى تا يورش ببرى و دست تعدى بدان دراز كنى. و هرچه توانستى از اموال محفوظ در بيتالمال كه براى بيوهزنان و يتيمان نگهدارى شده بود، مانند گرگ تيزرو كه بزى خونآلوده و پا شكسته را كه توان گريز ندارد، طعمه خود كند، آن را در ربودى. پس با اطمينان خاطر و بدون احساس گناه از اين كار، مال اين جماعت را با خود به حجاز بردى. غير تو (بدخواهت) بىپدر باد! گويى ارث پدر و مادرت را براى خانوادهات فرستادى و اين چنين، مال ديگران را براى خودت حلال شمردى».
(ترجمة توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، صص145و146)
«و او را تشبيه كرده است به كسى كه در كوشش و تلاش خود، خدا را منظور نداشته بلكه هدفش دنيا بوده است، و نيز به كسى كه پروردگار خود را از روى دليل نشناخته بلكه نسبت به او و به وعد و وعيد او ناآگاه است. وجه شبه، همان مشاركت او با كسانى است كه غير خدا را مىجويند و نسبت به او جاهلند و در پى غير خدايند، در اين كه آنان از خدا اعراض كردهاند. و همچنين او را تشبيه به كسى كرده است كه از عبادت خود هدفى جز فريب مردم مسلمان و به چنگ آوردن دنياى آنها ندارد.
و در عبارت: فلمّا امكنتك الشّدّة... الكبيرة به وجه شبه اشاره فرموده است، يعنى همان طور كه شخصى كه ديگرى را نسبت به چيزى فريب مىدهد، به دنبال فرصتى است تا آن چيز را به هنگام فرصت بربايد، تو نيز در سرعت اقدام به خيانت چنين بودى. و عمل وى را در ربودن مالى كه به چنگ آورده است، تشبيه كرده به ربودن ران بز از كار افتاده توسط گرگى چالاك، و وجه شبه به سرعت ربودن و خفّت و پستى او است. اما اين كه امام (عليهالسلام) در اين تشبيه گرگ چابك را انتخاب كرده از آن روست كه لاغرى رانهاى وى او را كمك مىكند تا به تندى بجهد و طعمه را به سرعت بربايد و همچنين [به عنوان مشبّه به] ران بز لاغر اندام را از آن جهت آورده است كه ممانعتى در كار نيست و آن براى ربودن آمادهتر است.
آن گاه به عنوان توبيخ و سرزنش به او اطلاع داده است كه وى آن اموال را به وطن خود، مكه، منتقل كرده است، عبارت رحيب الصّدر كنايه است از شادمانى و خوشحالى وى به سبب اين اموال و يا كثرت اموالى كه او به اختيار خود گرفته است، زيرا طبيعى است كه هر گاه انسان چيزى را در دل بپرورد و دست يا زد، هر چه ممكنش باشد برداشت مىكند و به اختيار مىگيرد.
كلمات: رحيب، و غير، منصوبند بنا بر اين كه حال مىباشند، و اضافه رحيب به صدر، در تقدير انفصال است.
سپس در مقام سرزنش و كوبيدن طرف در انتقال اموال، او را به كسى كه ارث پدر و مادرىاش را براى خانواده خود منتقل كند، تشبيه كرده است».
(ترجمة شرح نهج البلاغه، ابنميثم، ج5، صص148_150)
(وَ كَأَنَّكَ إِنَّمَا كُنْتَ تَكِيدُ هَذِهِ الْأُمَّةَ عَنْ دُنْيَاهُمْ وَ تَنْوِي غِرَّتَهُمْ عَنْ فَيْئِهِمْ) وی با حیله و نیرنگ مردم را فریب داد تا حقی که خدا در بیت المال برای مردم قرار داده را غارت کند.
(فَلَمَّا أَمْكَنَتْكَ الشِّدَّةُ فِي خِيَانَةِ الْأُمَّةِ أَسْرَعْتَ الْكَرَّةَ وَ عَاجَلْتَ الْوَثْبَةَ وَ اخْتَطَفْتَ مَا قَدَرْتَ عَلَيْهِ مِنْ أَمْوَالِهِمُ الْمَصُونَةِ لِأَرَامِلِهِمْ وَ أَيْتَامِهِمُ اخْتِطَافَ الذِّئْبِ الْأَزَلِ دَامِيَةَ الْمِعْزَى الْكَسِيرَةَ)
خودداری از انجام یک گناه، گاهی تنها به این دلیل است که شخص شرابط مناسبی برای گناه ندارد. به قول معروف آب ندیده، و گرنه شناگر قابلی است.
خودداری از گناه، باید برخاسته از تقوای درون باشد؛ انسان باید خود را به گونهای بپرورد که در صورت فراهم شدن شرایط گناه، خود را از آلودگی پاک نگه دارد.
ابن عباس، زمانیکه فرصت مناسبی یافت؛ به سرعت و با تمام توان به اموال مردم یورش برد و به گونهای اموال یتیمان و بیوهزنان را ربود که آنان متوجه نشدند.
(اخْتِطَافَ الذِّئْبِ الْأَزَلِ دَامِيَةَ الْمِعْزَى الْكَسِيرَةَ)
در این عبارت حضرت (عليهالسلام)از تشبیه معقول به محسوسس استفاده کردند همانطور که بزغالۀ زخمی و پاشکسته توانی برای فرار و پشتیبانی ندارد؛ یتیمان و بیوهزنان نیز حامی و سرپرستی ندارند، استفاده از این تشبیه بیانگر زشتی و پستی فوقالعاده عمل او (غارت اموال یتیمان و بیوهزنان) است.
جملة (لَا أَبَا لِغَيْرِكَ) نوعى دشنام بدون به زبان آوردن لفظ آن است، مثل لا أقسم كه اشاره به قسم ياد كردن است. اين جمله كنايه از نزول مصيبت است، چون كسى كه پدرش بميرد مصيبتهاى روزگار بر او نازل مىگردند. البته طبق معناى ديگرى اين جمله پدر براى غير تو مباد هم براى مدح است، هم براى نكوهش. از آن جهت كه انسان بىپدر، مستقل و روى پاى خود ايستاده مدح است و از آن جهت كه انسان بىپدر، بىتربيت و بىفرهنگ است، سرزنش مىباشد. پس به معناى اول سرزنش ابن عباس است، و به معناى دوم مدح اوست، يعنى غير او تربيت نايافته است.[3]
(تُرَاثَكَ مِنْ أَبِيكَ وَ أُمِّكَ) وی بیپروا و ملاحظه از اموال بیتالمال استفاده میکرد گویی میراث خانوادگیاش بود.
مصداق و نمونۀ روشن این شیوه در دنیای امروز، اختلاسهایی است که توسط برخی صورت میگیرد؛ ثروتهای ملی را از کشور خارج کرده و در بانکهای خارج از کشور پسانداز میکنند»!
واژه شناسی
واژه کاوی
«جَهد» یعنی شخصی که برای رسیدن به هدف از هر گونه تلاشی دریغ نمیکند.[24]
جنگ را «جِهاد» گویند؛ زیرا که تلاش، توأم با رنج است[25] و شخص تمام نیروی خود را در گفتار یا عمل برای جنگ با کافران بهکار میگیرد.[26]
«جهاد» بر سه گونه است:
· براى دفع دشمنِ آشكار.
· جهاد با شيطان و اهريمن.
· مجاهده با نفس.[27]
ابن عباس تلاش، کوشش و سختیهای زیادی را متحمل شد؛ اما هدفش جلب رضایت خدا و یاری امام (علیهالسلام) نبود.
به هرچیزی كه انسان را فريب دهد «غَرُور» گفته میشود مانند: مال، جاه، شهوت و شيطان.[28]
تفاوت «غرر» و «غفلت»:
«غرر» به معنی غافل شدن از چیزی به سبب توجه به چیز دیگری است؛ اما «غفلت» به معنی مطلق عدم توجه و ناآگاهی است.[29]
ابن عباس، به واسطه فریفتن و سرگرم کردن مردم با مسائل بیهوده توانست بیت المال را غارت کند.
«أَشَدُّ» اسم تفضيل، و بهمعنی قویتر و محكمتر است.[31]
ابن عباس، هموارة منتظر فرصت بود، و زمانی که اوضاع را مناسب دید به حضرت (عليهالسلام) خیانت کرد و با تمام توان اموال مردم را ربود.
تفاوت «شدت» و «قوت»:
«شدت» در اصل به معنی مبالغه در توصیف صلابت چیزی است، و همخانواده قدرت نیست؛ اما «قوت» همردیف قدرت است.
در آیة « أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً»،[32] منظور از «قوت»، قدرتمندتر بودن آنهاست؛ همچنین در «ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ»،[33] منظور جایگاهی بزرگ از لحاظ قدرت است.[34]
تفاوت «شدة» و «صعوبت»:
«صعوبت» رساتر از «شدت» است؛ هر صعبی شدید است، اما هر شدیدی صعب نیست.
نكتهها و پیامها
1. شایسته است، تلاش و کوشش انسان در راستای رضایت خدای تعالی باشد (وَ كَأَنَّكَ لَمْ تَكُنِ اللَّهَ تُرِيدُ بِجِهَادِكَ).
2. ابن عباس، برای فریب و غفلت مردم از غنایم تظاهر به ایمان کرد (وَ كَأَنَّكَ إِنَّمَا كُنْتَ تَكِيدُ هَذِهِ الْأُمَّةَ عَنْ دُنْيَاهُمْ وَ تَنْوِي غِرَّتَهُمْ عَنْ فَيْئِهِمْ).
3. افراد خیانتکار، گاه تنها منتظر فرصتی مناسب برای انجام خیانت هستند (مصداق ضرب المثل: آب نمیبیند و گرنه شناگر قابلی است)» (فَلَمَّا أَمْكَنَتْكَ الشِّدَّةُ فِي خِيَانَةِ الْأُمَّةِ أَسْرَعْتَ الْكَرَّةَ وَ عَاجَلْتَ الْوَثْبَةَ).
4. امروزه نیز، اختلاسهایی توسط برخی افراد صورت میگیرد؛ ثروتهای ملی را از کشور خارج کرده و در بانکهای خارج از کشور پسانداز میکنند! (فَحَمَلْتَهُ إِلَى الْحِجَازِ).
نویسنده
ابن مغازلی شافعی
خلاصه
کتاب «ترجمه مناقب ابن مغازلی» اثری ارزشمند و کهن در شرح فضائل، مناقب و مقامات امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است که با نگاهی مستند و عالمانه به روایتهای معتبر از منابع اهل سنت و شیعه پرداخته و جایگاه بیمانند آن حضرت (علیهالسلام) را در میان امت اسلامی تبیین میکند. تألیف ابن مغازلی شافعی و ترجمه آن به قلم سید جواد مرعشی نجفی، ابتدای کتاب را به معرفی مؤلف، نسب، اساتید، و جایگاه وی نزد علمای بزرگ اختصاص میدهد و اهمیت این اثر را از نظر اعتمادپذیری و استناد در میان دانشمندان شیعه و سنی برجسته میسازد. در ادامه، با نقل دقیق روایات نبوی درباره امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و ذکر وقایع مهم تاریخی همچون تولد، نسب، مقام مادری، کودکی و کنیه آن حضرت (علیهالسلام) آغاز و سپس به شواهد متعددی از برتریهای معنوی، علمی، اخلاقی و اجتماعی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند.
فضائل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در این کتاب با ذکر احادیثی از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) به گونهای ترسیم شده که برتری ایشان در علم، عبادت، عدالت و شهامت، و ارتباط ویژه با پیامبر (صلاللهعلیهوآله) به اثبات میرسد. مسائلی مانند وصایت، جانشینی، ماجرای غدیر، پیمان برادری، مقاله منزلت، و دلایلی از آیات قرآن و روایات متعدد در تأیید امامت و ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بیان میشود. کتاب با رویکردی تحقیقی و متکی بر منابع اصیل، آرا و دیدگاههای مختلف علمای اسلامی درباره شخصیت استثنایی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و جنبههای مختلف زندگی خانوادگی، عبادی، اجتماعی و سیاسی ایشان را بازگو میکند.
در مجموع، این اثر نه فقط منبعی بیبدیل برای شناخت علمی و دقیق فضائل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به شمار میرود، بلکه با رعایت امانت در نقل منابع و وفاداری به معنای اصلی احادیث و روایات، تصویری جامع و روشن از عظمت و مقام والای آن حضرت (علیهالسلام) در امت اسلامی عرضه میکند. زبان کتاب با عبارات روشن و علمی، ضمن رعایت احترام و عظمت مقامات اهل بیت (علیهمالسلام)، پاسخگوی نیاز پژوهشگران و علاقمندان به معارف ناب اسلامی و مطالعات امامت است.
هشتگ
#فضائل_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #امامت_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #حدیث_غدیر #ولایت_علوی #فضائل_اهل_بیت_علیهمالسلام #برتری_علمی_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #تاریخ_اسلام #مناقب_علوی
نویسنده
آیتالله سید علی حسینی میلانی
چکیده
کتاب «نگاهی به حدیث سد الابواب»، پژوهشی عمیق و مستند در زمینه یکی از احادیث مهم و متواتر نبوی، یعنی حدیث «سد الابواب» است. این حدیث از جمله فضائل و مناقب برجسته امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به شمار میرود که نشانگر جایگاه ویژه ایشان در نزد خدای متعال و پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) است.
محور اصلی این کتاب، بررسی حدیثی است که در آن پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) دستور فرمودند تمام درهای خانههایی که به مسجد النبی باز میشد، بسته شوند، به جز درِ خانه امیرالمؤمنین (علیهالسلام). نویسنده در این اثر با تکیه بر منابع معتبر حدیثی و تاریخی، اعم از شیعه و سنی، صحت و تواتر این حدیث را به اثبات میرساند و نشان میدهد که این فرمان الهی، امتیازی خاص و منحصر به فرد برای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بوده است.
در بخشهای مختلف کتاب، ابتدا به اهمیت و جایگاه حدیث «سد الابواب» در تبیین فضائل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) پرداخته میشود. سپس، با استناد به روایات نقل شده از صحابه بزرگ مانند ابن عباس، ابوسعید خدری، زید بن ارقم و سعد بن ابی وقاص که در کتبی چون صحیح ترمذی، مسند احمد بن حنبل، مستدرک حاکم نیشابوری و خصائص نسائی آمدهاند، متنهای مختلف حدیث و طرق روایی آن به دقت مورد بررسی قرار میگیرد. این بررسیها به وضوح نشان میدهند که این حدیث با عبارات و سندهای متعدد، تنها در شأن امیرالمؤمنین (علیهالسلام) صادر شده است.
بخش قابل توجه دیگری از کتاب به موضوع وارونهسازی و تحریف این حدیث میپردازد. نویسنده با ارائه شواهد و دلایل قوی، رد شبهه وارده توسط برخی معاندان را که تلاش کردهاند نام ابوبکر را به جای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در این حدیث جایگزین کنند و «در» را به «دریچه» تغییر دهند، به اثبات میرساند. این بخش از کتاب به خوبی نشان میدهد که تحریفکنندگان چگونه سعی در مصادره فضائل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و انتساب آن به دیگران داشتهاند، اما پژوهشهای دقیق و مستند، بطلان این ادعاها را آشکار میسازد.
در نهایت، آیتالله میلانی با تحلیل عمیق و منطقی، نتیجه میگیرد که حدیث «سد الابواب» نه تنها یک روایت عادی نیست، بلکه به حد تواتر رسیده و پیام روشنی از جانب خدای متعال و پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) درباره برتری و منزلت بینظیر امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است. این کتاب با رویکردی عالمانه و نثری شیوا، به مخاطبان کمک میکند تا درک صحیحی از یکی از مهمترین دلایل و مستندات جایگاه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در اسلام داشته باشند و از تحریفات و شبهات پیرامون آن آگاه شوند.
هشتگ
#حدیث_سد_الابواب #امیرالمؤمنین_علیهالسلام #فضائل_اهل_بیت_علیهمالسلام #جایگاه_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #پیامبر_اکرم_صلاللهعلیهوآله #اثبات_ولایت #رد_شبهات #خدای_متعال