- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
بخشی از نامه ديگری است که اميرالمؤمنين (علیهالسلام) به زياد بن ابيه نوشته است:
«پس، اسراف و بيهوده خرج کردن را فروگذار و ميانهرو باش (که نه خرج بيهوده بکنی و نه خودداری بی مورد از خرج) امروز به ياد فردا باش و مال را به اندازهای که برايت لازم است نگاه دار و آنچه از احتياجت افزون است برای روز احتياجت (در قيامت و روز حساب) پيش بفرست».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص511)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
بخشی از نامه آن حضرت (علیهالسلام) باز هم به زیاد:
«پس اسراف را رها کن و میانهرو باش، و امروز به فکر فردا باش، و از مال به اندازه ضرورت نگاه دار، و افزون آن را برای روز نیازت پیش فرست».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص377)
- ترجمه نهجالبلاغه(بهرام پور)
نامه دیگر امام (علیهالسلام) به زیاد بن ابیه که به تجملگرایی روی آورده بود:
(وقتی به حضرت (علیهالسلام) خبر رسید که «زیاد» مرتکب کارهای خلاف میشود؛ از جمله اینکه بر سفرههای رنگین حاضر میشود و با افراد، متکبرانه رفتار میکند. امام (علیهالسلام) در این نامه او را از اسراف، تکبر و دنیاپرستی برحذر داشت و یاد آخرت را به او متذکر شد.)
«ای زیاد! اسراف را کنار بگذار و میانهروی را پیشه کن. امروز به فکر فردا باش. از مال دنیا به قدر کفاف بسنده کن و بقیه را برای آخرت بفرست».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص539)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از نامههاى آن حضرت (عليهالسلام) است نيز به زياد بن ابيه:
(كه در آن، او را به اقتصاد، ميانهروى، تواضع و فروتنى امر مىفرمايد.)
«پس (در صرف مال) زيادهروى مكن، ميانهرو باش (بيشتر و كمتر از آنچه نيازمندى صرف مكن). در امروز به ياد فردا باش، و به اندازه نيازمندى خود از دارایى پسانداز نما، و زياده (بر آن) را به جهت روز نيازمنديت (آخرتت) پيش فرست (در راه خدا به درويشان و مستمندان ببخش)».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الإسلام، ج5، ص872)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
نيز از نامههاى آن حضرت (عليهالسلام) به زياد بن ابيه:
توصيههاى اخلاقى به كارگزاران
«در انفاق ميانهرو باش و از افراط (اسراف) و تفريط (امساك) پرهيز كن، و امروز كه در دنيا هستى در انديشه آخرت باش كه بىترديد به حسابت رسيدگى خواهند كرد.
و به قدر ضرورت كه نيازمند آن هستى از مال دنيا بهره برگير، و افزون بر ضرورت را براى روز نيازمندىات، يعنى آخرت، بفرست».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج3، ص549)
- شرح نهجالبلاغه (ابن میثم)
نامه ديگر حضرت (علیهالسلام) كه به زياد بن ابيه مرقوم فرموده است:
امام (علیهالسلام) در اين نامه چند دستور به زياد بن ابيه مىدهد:
«1. نخست او را به ترك اسراف امر مىكند كه به معناى زيادهروى و نقطه مقابل تفريط است كه آن نيز از كارهاى ناپسند است و لازمه اين دستور، امر به اقتصاد و ميانهروى در امور است كه از فضايل و كارهاى پسنديده است.
2. امروز به ياد فرداى قيامت و روز آخرت باشد، و اين عمل، نفس را سركوب مىكند و او را از پرداختن كامل به دنيا و اشتغال به آن باز مىدارد.
3. از مال و ثروت دنيا به اندازه نيازمندى در زندگى بردارد و اين دستور اشاره به آن است كه در اندوختن مال دنيا و نگهدارى آن ميانهرو باشد.
4. مقدار زايد از ثروت دنيا را براى روز شدت نيازمنديش كه آخرت و پس از مرگ است، به پيش بفرستد و اين دستور به انفاق مال در راه خدا اشاره دارد؛ زيرا هر خردمندى مىداند كه صرف كردن مال، زايد بر احتياج دنيوى در راه خدا و جلو فرستادن آن براى روز شدت نيازمندى از مصلحتهاى بسيار مهّم است».
(ترجمهی شرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج 4، ص690)
- دَع
- مُقْتَصِد
- اذْكُرْ
- غَد
- اَمْسِكْ
- قَدِّم
- الْفَضْل
- مُقْتَصِد (قصد)
واژه «قَصْد» در کلام عرب به معنی تصمیم گرفتن، توجه و رویآوردن، و برخاستن است، خواه از روی میانهروی و خواه از روی ستم باشد؛
[9] همچنین در معانی استوار شدن راه
[10] و عدالت نیز، بیان شده است.
[11]
«قصد» معنایی میان افراط و تفریط است
[12] و از سوی دیگر در مورد حد متعارف از سختگیری و تنگ گرفتن بهکار برده میشود.
[13]
«قَصَدَ في الأَمرِ و اقْتَصَدَ» مجازاً به معنی این است که شخص از حد نگذشت و میانهروی را برگزید.
[14]
واژة «اقْتِصَاد» به دو معنا است:
1. میانهروی پسنديده: ميانه روى در هر چيزى كه دو طرف افراط و تفريط دارد؛ مثل شجاعت كه حالتى میان بیباکی و ترس است.
2. معنای کنایی میانهروی: قرار گرفتن در میان حالت پسنديده و ناپسند؛ مانند رفتاری میان عدالت و ستم که نه عدالت است و نه ظلم.
[15]
«مُقْتَصِد» كسى است كه به راه راست رود و در كارش معتدل باشد
[16] و در هزینه کردن میانهروی کند، نه اسراف کند و نه تنگ بگیرد.
[17]
تفاوت «قصد» و «قناعت»:
«قَصْد» به معنای ترک اسراف و سختگیری است؛ اما «قناعت» این است که انسان به اندک اکتفا کند و
سختگیری کند و تنگ بگیرد. اگر کسی با اینکه بینیاز است «اقتصاد» و میانهروی را ترک کند کار
ناپسندی انجام داده است؛ اما اگر در حال بینیازی «قناعت» را ترک کند کار او ناپسند شمرده نمیشود.
«قناعت» از اعمال قلبی است و «اقتصاد» از اعمال اعضای بدن است.
[18] - ضَرُورَة (ضرر)
«ضُرّ» به معنای فقر است
[19] همچنين به بدحالى ناشی از اندک بودن دانش، فضيلت و عفّت؛ يا بدحالی بدن در
اثر كمبود یا بيمارى عضوى نیز گفته میشود.
[20]
«اضطرار» به معنای ناچاری،
[21] اجبار
[22] و نيازمند چيزی بودن است.
[23]
«اُضْطُرَّ اِلَی الشَّیء» يعنی به فلان شیء پناه برده شد
[24] و انسانها از آن بینیاز نشدند.
[25]
«ضَرُورَت» اسمی از مصدر «اضطرار»
[26] و به معنای حاجت
[27] و سختی
[28] است.
«ضَرُورَت» در اصطلاح به معنای اين است که شخصی توانايی رها شدن از امری را نداشته باشد.
[29] - قَدِّم (قدم)
«قدم» در اصل بر سبقت گرفتن دلالت دارد.
[30]
ممکن است مراد از «قَدَم» این باشد که انسان از درنگ کردن و به عقب انداختن چیزی جلوگیری کند.
[31]
«تقدیم» به معنی مقّدم کردن و جلو انداختن
[32] و ضد تأخیر است.
[33] «قَدَّمَهُ» یعنی شخصی، دیگری را جلو
انداخت.
[34] - حاجَة (حوج)
«حوج» به معنای نيازمندی به چيزی است.
[35] «حَوج» به معنی خواسته و «حُوج» به معنی فقر است.
[36]
«حاجت» به معنای نياز شديدى است كه لازم است در مورد آن چارهجویى شود
[37] همچنين «حاجت» به معنای
كار سخت و دشواری است كه در آن اهتمام لازم باشد.
[38] اين واژه بر مبالغه دلالت میکند.
[39]
«حَاج» و «اِحتاجَ» یعنی شخصی نيازمند شد
[40] و «احْتَاجَ الرَّجُلُ إِلى كذا» يعنی شخصی به چيزی گرايش پيدا
کرد.
[41]
«حَاجَة إلى الشّيء» به معنی نياز به چيزى همراه علاقه به آن چيز است.
[42]
«حاجات»، «حوائج» و «حِوَج» جمع واژه «حاجَت» است.
[43]
تفاوت «حاجت» و «فقر»:
«حاجَت» به معنای کوتاهی از رسيدن به خواسته مورد نظر
[44] و نقصان است؛ مثلاً اگر گفته شود فردی به عقل
محتاج است منظور آن است که عقل وی ناقص است؛ اما «فقر» خلاف غنی بودن و بینيازی است.
[45] برخی
«حاجَت» را اعم از «فقر» میدانند.
[46]
نکتهها و پیامها
1_ میانهرو بودن در هر کاری، نیکو و پسندیده است. (دَعِ الاسْرافَ مُقْتَصِداً)
2_ زیادهروی در هر کاری، غیر عاقلانه و خلاف عدالت است. (دَعِ الاسْرافَ مُقْتَصِداً)
3_ امیرالمؤمنین (علیهالسلام) از نیازمندیها در این دنیا به «قَدرِ ضَرُورَة» و از روز قیامت به «يَوْمِ حاجَة» تعبیر
میفرمایند. «ضَرُورَت» به معنای نیاز[47] و سختی[48] است؛ ولی «حاجت» به معنای كار سخت و دشواری است
كه در آن اهتمام[49] و چارهجویی لازم باشد. [50]
«حاجت» از «ضرورت» جالب توجهتر است.
راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی:
1_ اگر انسان برای برنامههای آیندهاش، دوراندیشی و برنامهریزی نداشته باشد هنگام رویارویی با مشکل،
نمیتواند آنگونه که شایسته است رفتار کند بلکه هر کس امروز باید به یاد فردایش باشد و خویشتن را آماده
سازد. (اُذْكُرْ فِى الْيَوْم غَداً)
2_ آینده نگری و دوراندیشی باید در تمام ابعاد زندگی دنیوی و اخروی انسان، الگوی عمل قرار گیرد. (اُذْكُرْ
فِى الْيَوْم غَداً)
امروز به یاد فردا باش (از نگاه معنوی): هنگامی که در دنیا هستی جایگاه خود را در آخرت آماده کن و برای
ایستگاههای آن جهان مهیا شو.
امروز به یاد فردا باش (از نگاه اقتصادی): با برنامهریزیهای هوشمندانه به فکر زمانهای حساس زندگیات
باش و خودت را آماده کن.
امروز به یاد فردا باش (از نگاه روانشناسی و برنامهریزی): هیچ کس بدون برنامه بهطور کامل به اهداف خود
نرسیده است. این حقیقتی است که انکارش، بهایی جز نابود کردن فرصتها و استعدادها ندارد.
امروز به یاد فردا باش (از نگاه مذهبی و فرهنگی): بهگونهای خودت و خانوادهات را تربیت کن و برای رفع
نیازهای خودت و آنها چارهجویی کن و شایستهها را جایگزین ناپاک و حرام قرار بده که در آینده به پشیمانی
دچار نشوی.
امروز به یاد فردا باش (از نگاه مدیریت خانواده): با یادگیری راهکارهای مدیریتی، زمام امور افراد خانوادهات
را به دست بگیر و با آنها بهگونهای رفتار کن که تو را خیرخواه خویش و دانا بدانند و تو را دوست داشته
باشند.
امروز به یاد فردا باش (از نگاه سیاسی و جامعهشناسی): اگر گروه حاکم در زمانی که مقبولیت و محبوبیت دارند
به فکر ادامه مسیر خویش باشند هیچگاه با نارضایتی مردم مواجه نمیشوند اگر «اُذْكُرْ فِى الْيَوْم غَداً؛ امروز به
یاد فردا باش» را در دستور کار خویش قرار بدهند همیشه بهگونهای رفتار میکنند که رضایت مردم را جلب
کنند و آنها را از خویش نرانند.
3_ از نگاه اقتصادی بهتر است انسان از ثروت، تنها به نیاز بهره ببرد و زیاده بر آن را برای روزی که نیاز شدید
به آن دارد، پسانداز کند. (وَ اَمْسِكْ مِنَ الْمالِ بِقَدْرِ ضَرُورَتِكَ و...)
4_ در اقتصاد غیر اسلامی، موفقیت زمانی معنا پیدا میکند که انسان به ثروت کذایی برسد و همه آنچه که دارد
در استفاده خویش قرار دهد؛ اما در اقتصاد اسلامی ثروت، زمانی ارزش پیدا میکند که فرد، تنها به اندازهای که
ناچار است از آن بهره ببرد و زیاده بر آن را برای روزی که نیاز شدید به آن دارد، یعنی روز قیامت، پسانداز
کند. (وَ اَمْسِكْ مِنَ الْمالِ بِقَدْرِ ضَرُورَتِكَ و...)
5_ یکی از بزرگترین راهکارهای ذخیره انرژی، جلوگیری از به هدر رفتن آن است. (دَعِ الاسْرافَ مُقْتَصِداً)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
از جمله وصيتی است از اميرالمؤمنين (علیهالسلام) که آن را، پس از بازگشت از جنگ صفين درباره آنچه در مورد اموال وی بايد عمل شود نوشته است:
«از همین وصیت است... و همانا حسن بن علی (علیهالسلام) به انجام اين وصيت بپردازد که به گونهای مناسب و شايسته به مصرف خود برساند و در کارهای نيک، انفاق کند، پس اگر برای حسن پيشامدی شد، (و از جهان رفت) در صورتی که حسين(علیهالسلام) زنده باشد، وی بعد از حسن (علیهالسلام) به انجام اين وصيت میپردازد و بههمان گونه که به حسن (علیهالسلام) دستور دادم، عمل میکند».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص379)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
وصیت آن حضرت (علیهالسلام) که باید درباره اموالش عمل شود این وصیت را پس از بازگشت از صفین نوشت:
«بخشی از این وصیت: حسن بن علی (علیهالسلام) به این وصیت اقدام خواهد نمود، به طور شایسته از این اموال بهره میبرد، و به طور شایسته از آن انفاق میکند. و اگر پیشآمدی برای حسن (علیهالسلام) روی داد و حسین (علیهالسلام) زنده بود، او پس از وی بدان اقدام مینماید، و آن را همانند او به اجرا میگذارد».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص379)
- ترجمه نهجالبلاغه(بهرام پور)
پس از بازگشت از صفین، این نامه را نوشته است:
(این نامه در حقیقت وقفنامهای است که درآن متولی وقف، امام حسن و سپس امام حسین (علیهماالسلام) هستند. نیز در مورد مصارف موقوفه و نحوه ادارا نخلستانها، سخن میگوید و در پایان، در مورد کنیزان خویش توصیه میکند).
(وصیت امام (علیهالسلام) در مورد اموال و موقوفاتش)
«سرپرستی این اموال برعهده فرزندم حسن بن علی (علیهماالسلام) است تا آنگونه که رواست از آن مصرف و انفاق کند. اگر برای حسن (علیهالسلام) حادثهای رخ داد و حسین (علیهالسلام) زنده بود، سرپرستی اموال را پس از برادر برعهده گیرد و کار او را تداوم بخشد».
(نهج البلاغه ترجمه روان باشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص541)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از وصيتهاى آن حضرت (عليهالسلام) است كه چگونه در داراییهايش رفتار شود و آن را پس از بازگشت از (جنگ) صفين نوشته است:
«قسمتى از آن وصيت است... و (پس از من) حسن بن على (عليهالسلام) سفارش مرا انجام مىدهد (وصی من است) از مال و دارایيم به طور شايسته (طبق دستور شرع در نيازمنديهاى خود) صرف ميكند، و به مستحقين و سزاواران مىبخشد، و اگر براى حسن (عليهالسلام) پيشآمدى شد (از دنيا رفت) و حسين (عليهالسلام) زنده بود، وصی من بعد از حسن(عليهالسلام) او است، و سفارشم را مانند او انجام مىدهد».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، ص878)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
از وصاياى آن حضرت (عليهالسلام) درباره اموال خود پس از بازگشت از صفّين:
(وصيت حضرت على عليهالسلام)
«اجراى اين وصيتنامه (وقفنامه) بر عهده حسن بن على (عليهماالسلام) است. پس به اندازه متعارف (= حقالتوليه) كه متولى وقف بايد استفاده كند، براى خود بردارد؛ چرا كه متحمل زحمت مىشود و بايد اجرت متعارف و معمول را براى خود بردارد، و باقيمانده آن را در راه خير هزينه كند. پس اگر براى حسن (عليهالسلام) حادثهاى پيش آيد و بميرد و حسين عليهالسلام زنده باشد او به امر وقف اقدام نمايد و همان موارد مقرر را كه براى حسن (عليهالسلام) گفتم اجرا كند؛ يعنى از موقوفه به مقدار حقالتوليه استفاده كند و باقيمانده را در راه خير هزينه بنمايد».
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص14)
- شرح نهجالبلاغه (ابن میثم)
وصيت امام (علیهالسلام) است كه چگونه در مالش تصرف شود و آن را پس از مراجعت از جنگ صفين نوشت:
«و فرزندم حسن (علیهالسلام) به اين امر قيام كند خود به طور شايسته از آن مصرف كند و آنچه را كه صلاح بداند در مواردى كه رضاى خدا باشد خرج و صرف كند و اگر براى حسن(علیهالسلام) پيشآمدى شد و حسين (علیهالسلام) زنده بود كارها به عهده وى خواهد بود و او چنان كه حسن (علیهالسلام) را دستور دادم انجام دهد و براى اوست آنچه را براى حسن (علیهالسلام) نوشتم و بر عهده اوست آنچه بر عهده حسن (علیهالسلام) است.
چند نکته:
1) اينكه درباره تصرفات وصى خود امام حسن (علیهالسلام) مىفرمايد: خود بهطور شايسته از آن مصرف كند مراد آن است كه در آنچه خرج زندگى خود مىكند حد اعتدال و ميانهروى را كه خداوند اجازه داده، رعايت كند نه اسراف و تبذير به عمل آورد و نه بخل و پستى به خرج دهد، و اين كه مىگويد: در معروف انفاق كند منظور راههاى درست و شناخته شده در دين است نه مواردى كه شرع مقدس اجازه نمىدهد.
2) جمله: «اگر براى حسن (علیهالسلام) پيشآمدى رخ داد» كنايه از فرا رسيدن مرگ است.
واژه «امر» در «قام الامر» به دو معناست:
الف) دستور و فرمان؛ يعنى امرش را در موارد خود اجرا كند.
ب) جنس امور؛ يعنى كارهايى باشد كه حضرت او را امر به تصرف در آنها كرده است.
3) ضمير «ها» در «بعده» به امام حسن (علیهالسلام)؛ و در «اصدره» به كلمه امر كه قيام به آن مىكند برمىگردد و ضمير در «مصدره» دو وجه دارد:
الف) اول اين كه مرجعش حسن (علیهالسلام) باشد، يعنى امام حسين (علیهالسلام) امر وى را چنان اجرا كند كه امام حسن (علیهالسلام) اجرا مىكرد، و در مال وى چنان قضاوت كند كه او مىكرد. «مصدر» در اين عبارت به معناى «اصدار» است، چنان كه در آيه قرآن نبات كه ثلاثى مجرد است به معناى انبات (روياندن) كه مزيد است آمده: «وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً». و نيز ممكن است كه «مصدر» را به معناى محل اجرا بگيريم يعنى امام حسين (علیهالسلام) امر او را در مواردى اجرا كند كه امام حسن (علیهالسلام) اجرا مىكرد.
ب) احتمال دوم آن كه مرجع ضمير مطلبى باشد كه حضرت (علیهالسلام) به آن وصيت فرموده است و معنايش اين است حسين (علیهالسلام) هر چيزى را به جايش بگذارد».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابنميثم، ج4، صص703و705و706)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
وصيت آن حضرت (علیهالسلام) كه با اموال او چه كنند و آن را پس از بازگشت از صفين مرقوم فرموده است:
«على (علیهالسلام) ولايت و سرپرستى اموال صدقه و وقف خود را به پسر خود حسن (علیهالسلام) واگذار كرده و به او اجازه داده است از در آمد آن بهصورت پسنديده، يعنى دور از اسراف، بهرهمند شود و به ميزان نياز خود همان گونه كه كارگزاران زكات از منافع و اصل آن بهره مىبرند، بهرهمند باشد. همان گونه كه خداوند متعال در مورد مصرف زكات و صدقات فرموده است «و براى كارگزاران آن.» على (علیهالسلام) سپس فرموده است: اگر حسن (علیهالسلام) مرد و حسين (علیهالسلام) پس از او زنده بود سرپرستى امور صدقات با حسين (علیهالسلام) است و بايد آن را در همان مصارفى كه حسن (علیهالسلام) صرف مىكرده است صرف كند.
(جلوه تاريخ درشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج6، صص341 و 342)
- حَدَثَ
- قَامَ
- أَصْدَرَهُ مَصْدَرَهُ
در مسیرش به جریان انداخت.
[3] - مَعْرُوف (عرف)
«عرف» به معنی شناخته شده است.
[4]
«مَعْرُوف» ضد منکر است، و بههرچیزی که برای اطاعت خدا، نزدیکی به او، احسان به مردم و آنچه که در عقل و شرع به نیکی شناخته شده است، «مَعْرُوف» گفته میشود.
[5] - أَصْدَرَ (صدر)
«صَدْر» بهمعنی برترین و بالاترین قسمت هرچیزی است.
[6]
«إصْدَار» مصدر «صَدْر» و به معنی برقرارى قانون و عمل به آن است.
[7]
«إصْدَار» در این جمله بهمعنی اجرا کردن و انجام دادن است.
[8]
نکتهها و پیامها
1. تعیین وصی برای انجام وصیت لازم است (فَإِنَّهُ يَقُومُ بِذَلِكَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ).
2. شایسته انسان در تمام مراحل زندگی داراییهایش را در راهی که عقل و شرع آن را به نیکی میشناسند خرج کند (يَأْكُلُ مِنْهُ بِالْمَعْرُوفِ وَ يُنْفِقُ مِنْهُ بِالْمَعْرُوفِ).
3. به نظر میرسد منظور امام (علیهالسلام) از این فراز این است که امام حسين (علیهالسلام) امر وى را همان طور كه امام حسن (علیهالسلام) اجرا مىكرد، اجرا كند (وَ أَصْدَرَهُ مَصْدَرَهُ).
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«علم، ارث گرانقدرى است (که شاگرد از استاد مىبرد) ادب در زندگى به منزله جامهاى است که همواره نو و تازه است، فکر و انديشه درست، همچون آينهاى صاف و پاک است».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص654)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«دانش میراثی گرانبهاست. آداب زیورهایی نو به نو است. اندیشه آینهای صاف و صیقلی است».
(ترجمه نهج البلاغه، حسین استاد ولی، ص469)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«دانش، میراثی است گرانبها و آداب معاشرت، زیور همیشه تازه و فکر، آئینهای تمام نماست».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص674)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
«و دانائى ميراثى است شريف و گرامى (كه بهركه چنين ارثى برسد كليد سعادت و نيكبختى را دريافته) و خوهاى پسنديده زيورهايى است تازه و نو (كه كهنه نمىشود) و انديشه (در هر كارى مانند) آيينه صاف و پاك است (كه انديشه كننده به سود و زيانكار برمىخورد)».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1090)
- توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«و دانش ميراثى ارجمند است؛ زيرا مانند ارث باعث ثروتمندى وارث مىشود. يا مراد آنكه اگر كسى علمى را به ارث برد چون موجب ستايش مردم است ارث گرانبهايى برده است.
و آداب و رفتارهاى پسنديده، جامههاى نو و زيبايى هستند. يعنى همانطور كه لباس زيبا موجب آراستگى و احترام فرد مىشود، آداب درست نيز موجب آراستگى آدميان است چنانكه گويى لباس زيبا و فاخرى پوشيدهاند.
و فكر و انديشه در امور آينهاى است صاف؛ يعنى همانطور كه انسان در آينه صاف چهره خود را و هرچه را كه نمىتوان با چشم ديد، مىبيند، در فكر و انديشه نيز انسان چيزهايى را درمىيابد كه در آغاز به آنها پى نبرده است».
(توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص345)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
«دانش ميراثى ارزشمند است، علم و آگاهى فضيلت نفس عاقله و بالاترين كمالى است كه مورد توجه است، و به همين جهت ميراث ارزشمند دانشمندان بلكه ارزشمندترين ميراث و دستاورد است». مقصود امام (علیه السلام) وراثت معنوى است چنان كه در قرآن آمده است: «وَ إِنِّي خِفْتُ الْمَوالِيَ مِنْ وَرائِي وَ كانَتِ امْرَأَتِي عاقِراً فَهَبْ»
[12]، يعنى دانش و حكمت.
«آداب پسنديده، زيورهاى تازه و كهنگى ناپذيرند». مقصود امام (علیه السلام) آداب شرعى و اخلاقى پسنديده است، كلمه الحلل و المجدّدة را استعاره آورده است به اعتبار زينت دائمى انسان به وسيله آداب، و تازگى شوكت و زيبايى رضاى روحش در طول زمان، با رعايت آنها و بروز آثار نيك، آداب نيك، مانند زيورهايى كه پيوسته صاحب زيور را تازه و با طراوت نشان مىدهد.
«انديشه آدمى آينهاى صاف است»، گاهى مقصود از فكر، همان نيروى انديشه، و گاهى (به طور مطلق) حركت نيروى فكرى، به هر صورتى كه باشد، و گاهى هم معناى ديگرى مورد نظر است. اما در اين جا منظور همان نيروى فكرى است. كلمه: المرآة يعنى آينه، را استعاره آورده است از آن جهت كهنيروى انديشه وقتى كه در پى مطالب تصورى و يا تصديقى برمىآيد و آنها را در مىيابد و عكسبردارى مىكند، چنان است كه در آينه صورت اشيايى كه برابر آن قرار مىگيرد، مىافتد.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، صص409و408)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«دانش ميراثى گرامى است و فرهنگها زيورهاى نوين و انديشه آينهاى روشن است».
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، صص230و231)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«چون بر دشمنت دست يافتى، عفو و بخشايش او را، شکرانه اينکه بر او قدرت يافتى، قرار ده».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص654)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«چون بر دشمن خود پیروز شدی بخشش او را شکر پیروزیت بر او قرار ده».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص470)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«اگر بر دشمنت دست یافتی، عفو و گذشت را شکرانة پیروزیت قرار ده».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص675)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
«هرگاه بر دشمنت دست يافتى پس بخشش و گذشت از او را شكر و سپاس (نعمت) توانائى بر او قرار ده». (از پيغمبر اكرم (صلّى اللّه عليه و آله) روايت شده: روز قيامت نداكنندهاى فرياد ميكند هر كه را بر خدا اجر و پاداشى است بايستد، و نمىايستند مگر گذشت كنندگان، آيا نشنيديد فرمايش خداى تعالى را: « فمن عفا و أصلحفأجره على اللّه؛ پس كسيكه از دشمن بگذرد و بين خود و او اصلاح نمايد بر خدا است كه اجر و پاداش او را عطا فرمايد)»
[1].
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، صص1092و1093)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«چون بر دشمنت پيروز شدى او را عفو كن و اين عفو را به نشانِ سپاس پيروزى خودت بر او قرار بده». چون قدرتْ از نعمتهاى الهى است و هر نعمتى نياز به شكر دارد و عفو از دشمن به دليل آنكه اطاعت الهى محسوب مىگردد، نوعى سپاس و شكرگزارى از خداى سبحان است، زيرا خداى منان انسانها را به آن دعوت فرموده است.
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص347)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
«هر گاه بر دشمنت مسلّط شدى، عفو و گذشت از او را، شكر و سپاس نعمت قدرتى بدان كه نسبت به او يافتهاى». اين عبارت توجه دادن به فضيلت گذشت است، و امام (علیه السلام) با اين بيان كه گذشت، سپاسگزارى به خاطر توانمندى مىباشد. يعنى لازمه شكر نعمت قدرت، گذشت و بخشش است، بر اين فضيلت دعوت كرده است، توضيح آن كه دست يافتن بر دشمن، نعمتى از طرف خداست كه سپاس بر آن، و ايمان و خضوع در برابر خدا را مىطلبد. و لازمه سپاس و ايمان نرمدلى و فرونشاندن آتش خشم است و به دنبال آن عفو و گذشت. به اين ترتيب گذشت را جاى سپاس قرار داده است از آنجا كه اين دو لازم و ملزومند. و چون شكر واجب است، عفو و گذشت نيز لازم است.»
(ترجمه شرح نهج البلاغه، ابن ميثم، ج5، ص415)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
ابن ابى الحديد ضمن شرح اين سخن مىگويد: من اين سخن را در قطعهاى تضمين كرده و چنين سرودهام كه (اگر بر دشمن چيره شدى و خواستى انتقام بگيرى، با بخشيدن دشمنانت سپاس پيروزى را به جاى آور). سپس مىگويد: با آنكه سخنان بسيارى در باره بردبارى و گذشت و بخشيدن آوردهايم، اين جا مطالب ديگرى مىآوريم. ميان ابو مسلم خراسانى و سالار مرو بگو و مگويى شد و سالار مرو در سخن تندى كرد. ابو مسلم او را تحمل كرد، سالار مرو پشيمان شد و براى پوزش خواهى در برابر ابو مسلم ايستاد. او ضمن سخنان خود به ابو مسلم گفته بود: اى بچه سر راهى. ابو مسلم به او گفت: آرام باش، سخنى گفته شد و گمانى به خطا رفت و خشم خود ديو است و من از قديم با تحمل تو، تو را نسبت به خود گستاخ كردهام. اينك اگر از گناه پوزش خواهى، من هم با تو در آن شريكام و اگر مغلوب هستى عفو من تو را فرا مىگيرد. سالار مرو گفت: اى امير، بزرگى گناه منآرامش را از من باز گرفته است. ابو مسلم گفت: شگفتا، در حالى كه بدى كردى با نيكى مقابله كردم و پس از آن در حالى كه نيكوكار بودى با بدى مقابله كردم. سالار مرو گفت: اينك به عفو تو اعتماد كردم.
يكى از دبيران مأمون گناهى كرد و پيش او رفت تا حجتى براى گناه خويش آورد. مأمون گفت: اى فلان بر جاى باش كه يا مىخواهى پوزشى آورى يا سوگندى خورى كه من هر دو را به خودت بخشيدم. و اين كار از سوى تو مكرر شده است كه همواره بدى مىكنى و ما خوبى مىكنيم و گناه مىكنى و ما مىبخشيم، شايد عفو چيزى باشد كه تو را اصلاح كند.
و گفته شده است بهترين كار كسى كه قدرت يافته است، عفو است و زشتترين كار او، انتقام كشيدن است.
و از جمله بردباريها و گذشتى كه با آنكه همراه با افتخار و كبر باشد، پسنديده است. كارى است كه مصعب بن زبير انجام داده است و چنان بود كه چون والى عراق شد، مردم را به حضور پذيرفت تا مقررى ايشان را پرداخت كند. منادى او ندا داد عمرو بن جرموز (قاتل زبير) كجاست به مصعب گفته شد: او گريخته و به جايگاه بسيار دورى رفته است. گفت: آن احمق پنداشته است كه من او را در قبال خون زبير خواهم كشت، به او بگوييد ظاهر شود و در كمال امان و سلامت مقررى خود را بگيرد.
مردى به احنف فراوان دشنام داد و احنف پاسخى نداد. آن مرد گفت: اى واى چيزى او را از پاسخ دادن به من باز نمىدارد، جز آنكه در نظرش خوار هستم.
مأمون چون بر ابراهيم بن مهدى پيروز شد به او گفت: در كار تو رايزنى كردم و به من به كشتن تو اشاره شد ولى من منزلت تو را فراتر از گناه تو ديدم و به سبب لزوم حرمت تو، كشتنت را خوش نمىدارم. ابراهيم گفت: اى امير المؤمنين آن كس كه با او مشورت كردهاى به مقتضاى سياست و عادت نظر داده است ولى تو مىخواهى پيروزى را در پناه عفوى كه به آن عادت كردهاى، به دست آورى، اگر بكشى تو را نظير بسيار است و اگر عفو كنى نظيرى نخواهى داشت. گفت: تو را بخشيدم، در كمال امان برو و به حال خود باش.
اعشى در راه خود گم شد و چون صبح فرا رسيد كنار خيمههاى علقمة بن علاثه بود (كه دشمن سرسخت او بود). عصا كش اعشى گفت: اى ابو بصير، واى از اين بامداد نافرخنده و به خدا سوگند كه اين چادرهاى چرمى خانههاى علقمه است. در اين هنگامجوانان قبيله بيرون آمدند و اعشى را گرفتند و او را پيش علقمه بردند. همين كه اعشى مقابل او قرار گرفت، علقمه گفت: خداى را سپاس كه مرا بدون هيچ عهد و پيمانى بر تو پيروزى داد. اعشى گفت: فدايت گردم، مىدانى اين كار به چه منظور صورت گرفته است گفت: آرى براى اينكه در قبال سخنان ياوهاى كه در حق من گفتهاى آن هم با نيكيهاى من نسبت به تو، اينك از تو انتقام بگيرم. اعشى گفت: نه به خدا سوگند اين چنين نيست، بلكه خداوند تو را بر من پيروزى داد تا اندازه بردبارى تو را در مورد من بيازمايد.
علقمه خاموش شد و اعشى اين ابيات را خواند: (اى علقمه كارها مرا به سوى تو آورد و بد گمان نبوده و نيستم، علاثه جامههاى شرف خود را بر شما پوشانده و بردبارى پوشيده خود را ميراث شما قرار داد، اينك جانها فداى تو باد، جان مرا به من ببخش كه همواره فزونى يابى و كاستى پيدا نكنى). علقمه گفت: چنين كردم و حال آنكه به خدا سوگند اگر اندكى از آنچه در ستايش عامر بن عمر سرودهاى در باره من مىسرودى تو را براى تمام مدت زندگانى بى نياز مىكردم و اگر اندكى از نكوهشهايى كه مرا سرودهاى براى عامر گفته بودى، تو را زنده نمىگذاشت.
معاويه به خالد بن معمر سدوسى گفت: به چه سبب على را اين همه دوست مىداشتى گفت: براى سه چيز، بردباريش چون خشم مىگرفت و راستى او هر گاه كه سخن مىگفت و وفاى او به هر وعدهاى كه مىداد.
(جلوه تاريخ درشرح نهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، صص234-236)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
از اميرالمومنين (عليه السلام) اين سخن رسول خدا (صلى الله عليه و آله) سئوال شد که: سالخوردگى و سفيدى موى محاسن را با خضاب کردن، دگرگون سازيد (تا در برابر دشمنان نيرومند جلوه کنيد) و خود را (در خضاب نکردن) به يهود شبيه ننماييد.
آن حضرت در پاسخ اين سئوال گفت: «جز اين نيست که پيامبر (صلى الله عليه و آله)، در زمانى اين سخن را گفت که شماره دينداران کم بود، اما اکنون کمربند و دامنه دين وسعت يافته و سينه خود را بر زمين نهاده و آرامش يافته است.و بنابراين، انسان است و آنچه بخواهد، که خضاب بکند يا نکند».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص655)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
از آن حضرت درباره ی این سخن پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدند که فرمود: (موی سپید خود را رنگ کنید و خود را شبیه یهودان نسازید) فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) این سخن را زمانی فرمود که پیروان دین اندک بودند، اما اکنون که دایره ی اسلام گسترده شده و دین استقرار یافته هرکس به اختیار خود است».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص471)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
از امام(علیه السلام) سؤال شد، سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) که فرمودند: موهارا رنگ کنید وخود را شبیه یهود مسازید، دور نکنید، یعنی چه؟ امام فرمود: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) این سخن را در شرایطی فرمود، که پیروان اسلام اندک بودند. اما امروز گسترش یافته است ونظام اسلامی قوی شده، هرکس آن طور که دو.ست دارد انجام دهد».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص676)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
از امام (عليه السّلام) (در زمان خلافتش سبب خضاب نكردن را باين طريق) پرسيدند كه معنى فرمايش رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) كه فرموده تغيير دهيد پيرى را (ريش را رنگين نمائيد) و خود را به يهود مانند نسازيد، چيست آن بزرگوار فرمود:
«اين سخن را پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود هنگاميكه (اهل) دين اندك بود پس (مسلمانان را امر نمود خضاب نمايند و بيهود نمانند چون آنها خضاب نمىكردند، ولى) در اين زمان كه كمربند دين گشاده شده (اسلام در همه جا منتشر گرديده) و سينه خود را بر زمين نهاده (مستقرّ و پابرجا گشته) هر مردى باختيار و اراده خود مىباشد (مىخواهد خضاب نمايد و مىخواهد ننمايد، خلاصه امرى است مباح يعنى جائز و روا، نه واجب و مستحبّ، بله خضاب يك نوع زينت و آرايشى است، چنانكه در فرمايش چهار صد و شصت و پنج بيايد كه باين نكته اشاره فرموده است)».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1095)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
از آن حضرت درباره اين سخن رسول اللّه (صلىاللهعليهوآله) پرسيدند كه فرمودهاند: (پيرى را تغيير دهيد و خود را شبيه يهوديان نسازيد) يعنى موى سفيد صورت خود را با حنا و غيره سياه كنيد و مانند يهوديان سفيد نگذاريد، امام عليهالسلام فرمود: «پيامبر (صلىاللهعليهوآله) اين سخن را در حالى فرمودند كه دين اسلام ياران اندكشمارى داشت اما اكنون كه قلمرو آن گسترده شده و مسلمانان فزونى گرفتهاند و آرامش خاطر دارند و قدرتمندانه به سر مىبرند، هركس هرگونه كه دوست دارد مىتواند عمل كند و ريش خود را سفيد گذارد و يا با رنگ و حنا خضاب كند و اين منافاتى با اين آموزه ندارد كه خضابكردن بهتر مىباشد چنانكه در احاديث هم آمده است».
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، سید محمد شیرازی، ج4، ص349)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
«اين سخن را پيامبر (صلی الله علیه و آله) هنگامى فرمود كه مسلمانان اندك بودند، اما اكنون كه اسلام گسترش يافته و پابرجا شده، هر مردى اختيار خودش را دارد». پيامبر (صلی الله علیه و آله) در آغاز اسلام، به پير مردان مسلمان دستور مىداد و آنان را وادار مىكرد كه پيرى خود را تغيير دهند، و از ترك آن برحذر مىداشت، به دليل اين كه پيرى شباهت به يهود دارد، زيرا يهوديها اين كار را نمىكردند، اين بود كه به رنگ سياه خضاب مىكردند، و بعضى گفتهاند: با حنا خضاب مىكردند. هدف اين بود كه كفّار آنها را با چشم توانمندى و جوانى بنگرند، و از آنها بترسند و طمع بر آنها نكنند. از امام (علیه السلام) در زمان خلافتش راجع به آن [خضاب كردن] پرسيدند، امام (علیه السلام) آن را مباح قرار داد نه مستحب، و بر اين مطلب اشاره فرمود كه آن سنّت هنگامى مقرّر شد كه مسلمانان اندك بودند، امّا اكنون كه زيادند و كافران ناتوان شدهاند، خضاب كردن مباح است، و عبارت: هر مردى اختيار دارد كنايه از همين است. و لفظ: النّطاق را براى عظمت و گستردگى اسلام، استعاره آورده است و كلمه «ضرب بالجران» استعاره براى پابرجايى و پايدارى دين به لحاظ شباهت آن به شترى است كه روى زانويش نشسته است. كلمه امرؤ مبتدا و ما اختار عطف بر اوست ما مصدريه، و خبر مبتدا محذوف، و در تقدير مقرونان» است مانند اين سخن عربها (كلّ امرء و ضيعته) توفيق از خداست.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، صص419و420)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
از على (عليه السّلام) در باره اين سخن پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) كه فرموده است: موهاى سپيد را خضاب كنيد و خود را همانند يهود مگردانيد پرسيدند، گفت: «اين سخن را پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) هنگامى فرموده است كه شمار متدينان اندك بوده است ولى اينك كه دامنهاش گسترده و همه جا كشيده شده است هر كس هر گونه كه مىخواهد رفتار كند». يهوديان خضاب نمىبستند و پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) و سلّم به ياران خود فرمان داده بود خضاب ببندند تا در نظر مردم جوان ديده شوند و مشركان در حال جنگ از ايشان بترسند زيرا داشتن موهاى سپيد موجب گمان ناتوانى است. شارح سپس در باره لغات و كنايات آن توضيح داده است و پس از آن سخنانى را در مورد موى سپيد و خضاب كردن آورده است كه به ترجمه يكى دو مورد بسنده مىشود. گروهى روايت كردهاند كه چند تار موى سپيد در ريش پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) ظاهر شد و آن حضرت آن را با خضاب تغيير داد و با حنا و كتم (دانههاى رنگى) رنگ كرد.
امام حسين (عليه السّلام) روز عاشورا در حالى كه موهايش را خضاب فرموده بود، كشته شد. و در حديث مرفوعى كه آن را عقبة بن عامر روايت كرده چنين آمده است: (بر شما باد به حنا كه خضاب اسلام است، چشم را پر نور مىكند، درد سر را از ميان مىبرد، بر نيروى جنسى مىافزايد و از رنگ سياه بر حذر باشيد كه هر كس موهاى خود را سياه كند خداوند چهرهاش را روز رستاخيز سياه مىكند). گروهى هم در مورد كراهت خضاب بستن از پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) روايت مىكنند كه فرموده است: اگر با فروتنى پذيراى موهاى سپيد باشيد، براى شما بهتر است.
و از امام حسن (عليه السّلام) در مورد خضاب پرسيدند، فرمود: بىتابى زشتى است.
كسانى كه معتقدند على (عليه السّلام) خضاب نبسته است، چنين استناد مىكنند كه به آن حضرت گفته شد چه مىشود كه موهاى سپيد خود را خضاب ببندى، فرمود: خضاب زينت است و ما سوگواريم يعنى سوگوار رحلت رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم).
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، صص241و242)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«ما حقى داريم، (يعنى حق امامت و خلافت) که اگر به ما عطا شود (دريافت خواهيم کرد) و اگر عطا نشود، بر روى کفل شتر، سوار مى شويم هر چند، راهى که در شب تاريک مى پيماييم، دراز بوده باشد».
(کنايه از تحمل رنج در مدتى طولانى) شريف رضى گويد: اين سخن از جمله سخنان لطيف و فصيح است و معنى آن، اين است که اگر حق ما به ما عطا نشود، ما خوار خواهيم بود. با اين توضيح که در عقب کمر شتر و پشت سر کسى که در جلو سوار است کسانى از قبيل برده و اسير و همانند آنها سوار مى شوند (که خوار و زبون به حساب مى آيند).
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص656)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«ما را حقی است که اگر به ما دادند می گیریم، و اگر ندادند بر تَرک شتر سوار می شویم هر چند این شبرَوی به طول انجامد».
مؤلف : این سخنان لطیف و فصیح است. یعنی اگر حق ما را ندهید خوار خواهیم شد. زیرا ردیف، مانند بنده و اسیر و امثال اینها را بر تَرک شتر می نشانند.
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص472)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
حق ولایت و خلافت
«ما را حقی است (حق خلافت) که اگر به ما داده شود (می گیریم و کار می کنیم) و گرنه بر پشت شتران (پشت سرِ شتر سوار اصلی) سوار شویم، هر چند این شبروی به طول انجامد».
شریف رضی می گوید این از زیباترین و فصیح ترین سخنان است و معنای آن چنین است که : اگر حق ما را غصب کنند، چون اسیران، مدتی طولانی عقب نگه داشته خواهیم شد. چرا که فرمود بر پشت شتر در جای نفر دوم می نشینیم.
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص677)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
اْمام (عليه السّلام) در باره غصب خلافتش فرموده است:
«براى ما حقّى (خلافت) است (كه پيغمبر اكرم تعيين نموده) پس اگر آنرا به ما بدهند خواهيم گرفت و اگر ندادند بر كفل شترها سوار مىشويم هر چند اين سير و شبروى دراز باشد (سختى را بر خود هموار نموده شكيبائى از دست نمىدهيم هر چند بطول انجامد».
سيّد رضىّ «رحمه اللّه» فرمايد: اين فرمايش از فرمايشهايى است كه با دقّت و تأمّل فهميده ميشود و رسا است، و معنى آن اينست كه اگر حقّ ما را ندهند در سختى بوده و خواريم، و اين براى آنست كه رديف يعنى آنكه پشت سر سوار ميشود مانند بنده و اسير و كسى كه در مرتبه ايشان است بر كفل شتر سوار ميشود (خلاصه مراد از اينكه امام (عليه السّلام) فرموده است اگر حقّ ما را ندهند بر كفل شترها سوار مىشويم آنست كه مانند رديف در رنج و سختى مىمانيم، و ممكن است فرمايش امام (عليه السّلام) را اين طور ترجمه نمود كه از بيان سيّد «عليه الرّحمة» درستتر يا رساتر باشد: خلافت بهره ما است اگر آنرا بما دادند خواهيم گرفت و اگر ندادند بر كفل شترها سوار شده هرگز دست بر نداشته مهار شتر را يك باره بدست غصب كنندگان نمىسپاريم هر چند بطول انجامد، و دور نيست امام (عليه السّلام) اين سخن را در روز سقيفه يا در آن ايّام فرموده باشد.
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، صص1096و1097)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«ما در خلافت و فرمانروايى حقى آشكار داريم كه اگر آن را به ما دادند، چه نيكو، وگرنه بر ترك شترِ راهوار خواهيم نشست و با تمام سختىها و مشكلاتى كه دارد به دنبال گرفتن حق خود خواهيم بود، هرچند كه سير شبانه باشد و سفرى طولانى و زحماتى طاقتفرسا درپى داشته باشد». اين برداشتى بود كه ما از اين جمله امام (عليهالسلام) نموديم؛ ولى سيد رضى (رحمهالله) برداشت ديگرى دارد و خدا از مراد اولياى خويش عالم است.
سيد رضى (رحمهالله) مىفرمايد: اين جمله امام (عليهالسلام) لطيف و فصيح و بدين معناست: اگر حق ما داده نشود، در شمار محرومان خواهيم بود زيرا بردگان، اسيران و امثال اينان، تركنشين شترند.
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، سید محمد شیرازی، ج4، ص351)
- توضیح نهج البلاغه (ابن میثم)
«ما حقى داريم، اگر آن را به ما دادند، خواهيم گرفت، و اگر ندادند، بر شتر مشقّت سوار مىشويم، اگر چه شبروى دراز باشد».
سيّد رضى مىگويد: (اين سخن از سخنان لطيف و فصيح امام (عليه السلام) است، و معناى آن چنين است، كه اگر حق ما را ندهند، گرفتار سختى شده و خوار خواهيم بود، توضيح آن كه كلمه رديف يعنى كسى كه بر پشت سر ديگرى سوار شود، مانند برده، اسير و كسانى كه همانند آنهاست). ازهرى، در تهذيب اللّغة از قول قتيبى مىگويد: اعجاز الابل: آخرهاى شتر جمع عجز، يعنى مركب ناهموار و سخت، گفته است: معناى سخن امام (عليه السلام) چنين است: اگر ما را از حق خود بازداشتند، به مركب مشقّت سوار مىشويم و هر چند طول بكشد، بر آن شكيبا خواهيم بود، و از كسانى كه حق ما را حلال شمردهاند، نخواهيم گذشت. آن گاه ازهرى مىگويد: مقصود على (عليه السلام) سوارى بر مركب سخت نبوده، بلكه اعجاز شتر را مثل براى عقب ماندن او از حق امامتش و جلو افتادن ديگران از او، آورده است بنا بر اين هدف امام (عليه السلام) اين است كه اگر ما را از حق امامتمان بازداشتند، و از اين حق عقب نگه داشته شديم، در دنبال آن ايستادگى و پايدارى مىكنيم، هر چند كه روزگار درازى باشد.
السّرى: حركت در شب.
به نظر من، آن كسى كه هر سه احتمال را نقل كرده نظرش صحيحتر و به حقيقت نزديكتر است، زيرا سوار شدن بر پشت سر، محتمل است. خوارى، سختى و عقب افتادن مقام و منزلت باشد و احتمال مىرود تمام اينها مورد نظر امام (عليه السلام) باشد. ازهرى بين مثل و كنايه تفاوت نگذاشته است، زيرا سوارى بر پشت سر، كنايه از امور ياد شده است، و همچنين طولانى بودن حركت در شب كنايه از مشقت زياد است، زيرا اين جاى تصور و لازمه سير طولانى در شب است، و احتمال دارد كه عبارت امام (عليه السلام)، كنايه باشد، به صورت يك ضرب المثل.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، صص423و424)
- توضیح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«ما را حقى است اگر بدهندمان (مىستانيم) و گرنه بر ترك شتران سوار مىشويم، هر چند شبروى به درازا كشد». سيد رضى كه خدايش رحمت كناد مىگويد: اين از سخنان لطيف و فصيح است و معناى آن چنين است كه اگر حق ما داده نشود، زبون خواهيم بود و اين بدان جهت است كه كسى كه پشت سر سوار بر شتر مىنشيند همچون برده و اسير و نظير آنان خواهد بود.
ابن ابى الحديد مىگويد: اين سخن را ابو عبيد هروى در كتاب الجمع بين الغريبين به اين صورت آورده است (ما را حقى است اگر آن را به ما بدهند، مىگيريم و اگر ندهند بر ترك شتران سوار مىشويم، هر چند شبروى به درازا كشد. ابو عبيد مىگويد: اين سخن را به دو گونه تفسير كردهاند، يكى اين است كه سوار بر ترك شتر را سختى و دشوارى بسيارى است و على (عليه السّلام) خواسته است بگويد هر گاه حق ما را ندهند، بر سختى و دشوارى شكيبا خواهيم بود، همان گونه كه سوار بر ترك شتر آن سختى را تحمل مىكند و اين تفسير نزديك به همان تفسيرى است كه سيد رضى از اين سخن كرده است. معنى دوم اين است كه آن كس كه سوار بر پشت شتر است به هر حال مقدم بر كسى است كه بر ترك شتر سوار است و مقصود اين است كه هر گاه حق ما را ندهند، ما عقب مىافتيم و ديگران بر ما پيشى مىگيرند و به هر حال پشت سر ديگرى واقع مىشويم، و به هر صورت سخن خود را تأكيد مىفرمايد كه اگر شبروى به درازا كشد، باز هم شكيبا خواهيم بود و بديهى است در آن صورت مشقت شبروى بر آن كس كه بر ترك شتر سوار است بيشتر و دشوارتر است و شكيبايى او هم از آن كس كه بر پشت شتر و جلوتر نشسته است، بيشتر و دشوارتر است.
اماميه چنين مىپندارند كه على (عليه السّلام) اين سخن را به روز سقيفه يا همان روزها فرموده است، ولى ياران معتزلى ما بر اين عقيدهاند كه اين سخن را پس از مرگ عمر و به روز شورى و هنگامى كه آن گروه شش نفره براى انتخاب يك تن از ميان خود اجتماع كرده بودند، گفته است. و بيشتر مورخان و سيره نويسان هم آن را همين گونه نقل كردهاند).
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، ص245)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«زمانى که تو در حال پشت کردن به دنيا هستى (و رو به مرگ مى روى) و مرگ در حال رو کردن به تو است. پس چه شتابان است رسيدن تو و مرگ به يکديگر».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص657)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«هرگاه تو دنیا را پشت سر نهی و رو به مرگ روی، و مرگ نیز رو به تو آرد، چه زود به هم خواهید رسید».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص472)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«تو هرچه مسیر زندگی را پشت سر می گذاری، مرگ به تو نزدیک می شود، پس دیدار با مرگ چه زود خواهد بود».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص679)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در باره ياد مرگ بودن:
«هنگامي كه تو پشت (به دنيا) ميكنى و مرگ (به تو) رو مىآورد پس چه زود ملاقات و به هم رسيدن (بين تو و مرگ) پيش خواهد آمد».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1099)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«چون تو در حال بازگشت [ از دنيا] باشى و مرگ هم به سوى تو روان باشد، بايد گفت كه چه زود ديدار دست خواهد داد». اين حكمت بيانگر آن است كه انسان هر روز به اندازه يك روز از دنيا دور مىشود و مرگ هم به استقبالش مىآيد تا او را در آغوش گيرد؛ چون مرگ نيز با گذشت هر روز به اندازه يك روز به انسان نزديكتر مىشود.
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص353)
- توضیح نهج البلاغه (ابن میثم)
«وقتى كه تو پشت به دنيا مىكنى و مرگ رو به تو مىآورد، پس چه زود با هم روبرو مىشويد».
اين سخن در مورد دعوت به فرا رسيدن مرگ و آمادگى براى ملاقات با مرگ و دنياى پس از مرگ، به وسيله انجام اعمال شايسته مىباشد. پشت كردن و روآوردن، امور اعتبارىاند، زيرا انسان به اعتبار لحظات مدت عمرش لحظه به لحظه در حال پشت كردن به دنيا است، و با اين حساب، به همان نسبت كه عمرش سپرى مىشود، مرگ به او نزديك مىشود و با در نظر گرفتن هر دو جهت، تلاقى به سرعت انجام مىگيرد، و زود به هم مىرسند.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، ص428)
- توضیح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«هر گاه تو در حال پشت كردن و مرگ در حال روى آوردن است، ديدار چه شتابان خواهد بود».
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، ص248)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«انجام دهنده کار نيک خود از آن کار بهتر و با ارزشتر است و انجام دهنده کار بد، خود از آن کار بدتر و بىارزشتر است».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص660)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«نيكوكار اؤ كار نيكويش بهتر است، و بدکار از کار بدش بدتر».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص474)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
اصل، نیت و انگیزه است:
«فاعل نیکی، از خود نیکی برترست و فاعل بدی، از خودِ بدی بدتر است (زیرا نیّت تولید کنندۀ عمل است چه خوب باشد چه بد)».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص682)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در برترى علّت از معلول:
«كننده كار نيكو از نيكى بهتر و كننده كار بد از بدى بدتر است (زيرا كار بسته به كننده آنست پس كننده از كار برتر است)».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1103)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«كننده عملِ خير بهتر از خود خير است، چون منشأ و خاستگاه آن است و بديهى است كه منبع خير بهتر از خود خير مىباشد. و كننده عملِ شرّ نيز بدتر از خود شرّ است، چون او علّت و سرچشمه شرّ مىباشد». (ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص358)
- توضیح نهج البلاغه (ابن میثم)
«انجام دهنده كار نيك از نيكى بهتر، و كننده كار بد از بدى بدتر است».
البته كه چنين است زيرا علت قويتر از معلول، و در نتيجه از نظر نيك و بد بودن و اثر آنها نيز بالاتر از خير و يا شرى است كه برخاسته از آن علّت است.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، ص440)
- توضیح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«انجام دهنده كار خير از خود خير بهتر است و انجام دهنده كار شر از خود شر بدتر است». ابن ابى الحديد در شرح اين سخن چنين مىگويد: من اين سخن و معنى آن را به نظم سرودهام و ضمن اشعارى چنين گفتهام: (بهترين كالاها براى انسان مكرمت است كه هر گاه ديگر كالاهايش از ميان برود، آن رشد و نمو مىكند، خير پسنديده است و بهتر از آن انجام دهنده آن است و شر ناپسند است و بدتر از آن انجام دهنده آن است). اگر بگويى چگونه ممكن است انجام دهنده خير از خير بهتر و انجام دهنده شر از شر بدتر باشد و حال آنكه انجام دهنده خير به سبب خير پسنديده و انجام دهنده شر به سبب شر نكوهيده است و با اين ترتيب خود خير و شر سبب ستايش و نكوهش است پس چگونه ممكن است انجام دهنده خير از خير بهتر و انجام دهنده شر از شر بدتر باشد مىگويم خير و شر به خودى خود دو چيز زنده نيستند بلكه عبارت از انجام دادن و انجام ندادن است و اگر منطبق بر ذات زنده و توانايى نباشد، سود و زيانى از آن دو به كسى نمىرسد و سود و زيان آنها وابسته به موجود زندهاى است كه آن دو كار از او سر مىزند نه از خير و شر به تنهايى و بدين سبب انجام دهنده خير از خير بهتر است و انجام دهنده شر از شر بدتر.
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، صص254و255)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«کارهاى مستحبى (يا نمازهاى نافله) که به انجام امور فريضه واجب، زيان وارد سازد. موجب نزديک شدن به رحمت خدا، نمىگردد».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص661)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«با مستحبات نمیتوان به خدا نزدیک شد اگر به واجبات زیان رسانند».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص475)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
جایگاه مستحبات و واجبات: «اگر عمل به مستحبات به واجبات لطمه زند، موجب قرب به خدا نشود».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص684)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در اهميّت دادن به واجبات:
«تقرّب و نزديك شدن به رحمت خدا بمستحبّات روا نيست در صورتيكه بواجبات زيان رساند (زيرا كسى كه در انجام واجبات كوتاهى كند نافرمانى كرده بكيفر خواهد رسيد، و كسيكه نافرمانى كرد در حقيقت بخدا تقرّب نجسته چون تقرّب با نافرمانى منافات دارد)».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1106)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«انسان با انجام دادن نوافل و مستحباتى كه به واجبات لطمه بزند به قرب الهى بار نمىيابد». مثلاً اگر كسى زيارت مستحبى برود، ولى نماز واجب او ترك شود و يا مسجدى را تعمير كند، ولى خمس ندهد، به مقام قرب الهى نمىرسد.
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص362)
- توضیح نهج البلاغه (ابن میثم)
«مستحبات در صورتى كه به واجبات زيان رساند، موجب تقرّب به خدا نمىشود».
زيان رساندن به واجبات، همان كاستى بعضى اركان و شرايط آنهاست، گاهى انسان به دليل خستگى از كار مستحب و يا به خاطر انجام آن در آينده مرتكب چنان زيانى مىگردد. در آنچه باعث ترك واجب گردد، نزديكى به رحمت خدا معنا ندارد، زيرا آن باعث نافرمانى و كيفر مىشود، و مخالف با قرب و نزديكى است.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، ص446)
- توضیح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«اگر مستحبات، واجبات را زيان رساند موجب نزديك شدن (به خدا) نخواهد بود». اين سخن را ممكن است به حقيقت معنى كرد و ممكن است بر مجاز حمل كرد.
اگر آن را به حقيقت معنى كنيم بسيارى از فقيهان در مذاهب مختلف همين گونه معنى كردهاند و در مذهب اماميه هم همين گونه است، يعنى انجام دادن كار مستحبى بر كسى كه قضاى واجب بر عهده اوست صحيح نيست نه در مورد نماز و نه در ديگر عبادات. در مورد حج ميان همه مسلمانان اتفاق است كه براى كسى كه مستطيع بوده و حج واجب انجام نداده است، جايز نيست حج مستحبى انجام دهد و بر فرض كه نيت مستحب كند حج او به حساب حج واجب نهاده مىشود. اما در مورد زكات هيچ كس را نمىشناسم كه بگويد پرداخت زكات مستحبى (صدقه) براى كسى كه زكات واجب را پرداخت نكرده است ثواب ندارد.
و اگر اين سخن را به مجاز معنى كنيم، معنى آن چنين است كه بايد آنچه را كه مهم است بر آنچه كه مهم نيست مقدم بدارند و در آداب دربارى و برادرانه هم همين گونه است، نظير آنكه به كسى سفارش مىكنى و مىگويى نبايد پيش از تعظيم و خدمت به فرزند پادشاه به حاجب تعظيم و خدمت كنى كه مقصود تو از تعظيم و خدمت تقرب به پادشاه است و در صورتى كه خدمت به غلام پادشاه را مقدم بر خدمت به پسر او قرار دهى، بديهى است كه مايه تقرب نيست.
ولى بايد سخن على (عليه السّلام)را حمل بر معنى حقيقى كرد كه اهتمام امير المؤمنين (عليه السّلام) در سفارشهاى خود و خطبههاى خويش بيشتر در مورد كارهاى دينى و شرعى است و امور شرع در نظرش بزرگتر است.»
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، صص259و260)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«از شدت عمل جوانمرد، چون گرسنه شود و از حمله انسان پست فطرت، چون سير باشد حذر کنيد
[1]».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص664)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«از خشم و تهاجم کریم چون گرسنه باشد بپرهیزید، و از خشم و حمله ی فرومایه چون سیر شود».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص477)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«بترسید از شدت عمل انسان بزرگوار، وقتی نیازمند و گرسنه شود و از تهاجم فرومایه، وقتی که سیر شود».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص686)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در باره جوانمرد و ناكس:
«بپرهيزيد از حمله كردن كريم و جوانمرد هنگاميكه گرسنه شود (نيازمند گردد، چون در اين حال بىاعتنائى مردم خشمش را بر انگيخته خود را بخطر مىاندازد تا بر ايشان مسلّط شده انتقام بكشد) و بپرهيزيد از حمله لئيم و ناكس هنگاميكه سير شود (توانگر گردد، چون توانگرى او را به آرزويش كامياب ساخته بمقتضى طبعش به زير دستان آزار مىرساند)».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6،ص1111)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«از خشم و خروش انسان بزرگوار، به هنگام گرسنگى و نيازمندى برحذر باشيد، چون انسان كريم النفس تن به ذلت نمىدهد؛ لذا براى گرفتن حقّ خود خشمگين مىشود و برمىآشوبد. و از سركشى انسان فرومايه به هنگام سيرى و بىنيازى بترسيد، زيرا چنين كسى چون خود را بىنياز بيند سركشى خواهد كرد».
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص367)
- توضیح نهج البلاغه (ابن میثم)
«از حمله كريم آن گاه كه گرسنه شود و همچنين از حمله فرومايه هنگامى كه سير باشد بترسيد».
مقصود امام (عليه السلام) از كريم شخص بلند طبع و والاهمّت است، گرسنگى وى كنايه از نياز مبرم اوست. توضيح آن كه نياز مبرم (در وقت بىاعتنايى مردمبه وى) باعث جوشش غيرت و خشم او مىشود و خود را به وادار به يافتن كار مهمترى مىكند تا بدان وسيله بر آن مردم دست يابد و بر آنان مسلّط گردد، تا ايشان را درهم شكند و مجازاتشان كند. مانند اين كه زمام حكومت را به دست بگيرد و يا چيزى نظير آن، از اين رو لازم است با توجّه به او و نيازهايش به گرفتارى و رفع نيازمندىاش از حمله وى حذر كرد و از آن دورى جست.
مقصود از سيرى شخص فرومايه توانگرى و بىنيازى اوست و آن نيز باعث استمرار وى در فرومايگى است كه اقتضاى طبع اوست، و سير بودنش باعث تأكيد اين ويژگى است، امّا گرسنگى او چه بسا كه باعث دگرگونى خلق و خوى او شود و براى هدف خاصى از فرومايگى دست بردارد. دوام پستى فرومايگان سير برخاسته از طبع پست آنهاست و باعث آزردن زيردستان و مردمى است كه به آنان نيازمندند، بنا بر اين بايد از حمله آنان بيمناك بود و در صورت امكان موجبات سيرى ايشان را از بين برد.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، صص454و455)
- توضیح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«حذر كنيد از حمله شخص بزرگوار هنگامى كه گرسنه شود و از فرو مايه و زبون چون سير شود. منظور از گرسنگى و سيرى آنچه ميان مردم معمول است، نيست، بلكه منظور اين است كه از حمله شخص گرامى هنگامى كه ستم بر او شود و خوار گردد، پرهيز كنيد و از حمله فرو مايه به هنگامى كه توانگر گردد. نظير و مناسب با معنى اول اين سخن شاعر است كه مىگويد: (آزاده زير ستم و زبونى شكيبايى نمىورزد و همانا خر شكيبايى مىكند). و نظير و مناسب معنى دوم، اين شعر ابو الطيب متنبّى است كه مىگويد: (هر گاه بزرگوار را گرامى دارى، او را مالك شدهاى و اگر فرو مايه را گرامى دارى سركشى مىكند)».
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، ص267)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«ميانجى و شفاعت کننده براى کسى که جوياى چيزى مىباشد به منزله بال است (بالى که با آن به سوى مقصود پرواز مى کند)».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص665)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«میانجی پروبالِ طلب کننده است (برای پرواز به سوی مطلوب)».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص479)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«شفاعت کننده، بال و پر درخواست کننده است».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص689)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در سود شفاعت:
«خواهشگر براى درخواست كننده (از ديگرى مانند) بال است (براى پرنده كه بسبب آن به حاجت خود دست مىيابد)».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1115)
- ترجمۀتوضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«واسطه و ميانجى بالِ خواهنده است»؛ چون كسى كه دنبال چيزى است با ميانجى به جستوجوى مطلوب خود برمىآيد و همانطور كه اگر بال نباشد پرنده هرگز نمىتواند پرواز كند، اگر شفيع و واسطه نباشد در بسيارى از اوقات نياز انسان برآورده نمىشود.
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص371)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
«واسطه در كار به منزله پر و بال كسى است كه در پى حاجتى است».
كلمه جناح را از آن رو كه شخص واسطه همچون بال پرنده وسيله رسيدن طالب، به مقصود خود مىباشد، استعاره آورده است.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، ص460)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«شفاعت كننده بال و پر طلب كننده است». در حديث مرفوع آمده است «مرا شفيع آوريد تا پاداش بيشترى داده شويد، و خداوند هر چه را خواهد از گفتار پيامبرش را بر مىآورد». مأمون به ابراهيم بن مهدى هنگامى كه او را عفو كرد، گفت: بهترين و بزرگترين نعمت من بر تو در عفو كردن من از تو، اين است كه تو را از منت كشيدن از شفيعان راحت كردم و تلخى آن را به تو نچشانيدم.
از سخنان قابوس بن وشمگير است كه گفته است: با آتش زنه شفيع چراغ رستگارى بر افروخته مىشود و از دست بخشنده انتظار بر آمدن و رسيدن به اهداف مىرود.
احنف با مصعب بن زبير در مورد گروهى كه ايشان را زندانى كرده بود سخن گفت و چنين اظهار داشت: خداى كار امير را قرين صلاح دارد، اگر اين گروه به ناحق زندانى شدهاند، حق ايشان را از زندان بيرون خواهد آورد و اگر به حق زندانى شدهاند، عفو بايد آنان را فرو گيرد. مصعب فرمان به آزادى ايشان داد.
شاعرى چنين سروده است: «هر گاه چنان باشى كه فقط شفاعت تو را به مهربانى وا دارد، بدان در دوستى و مودتى كه به شفاعت وابسته باشد، خيرى نيست.» به روزگار منصور بر در كاخ او مقررى پرداخت مىشد مردى معروف به شقرانى كه از فرزند زادگان شقران برده آزاد كرده پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) بود، چند روز بر در كاخ مىايستاد و مقررى او پرداخت نمىشد. قضا را جعفر بن محمد (عليه السّلام) از پيش منصور بيرون آمد، شقرانى برخاست و نياز خود را به ايشان عرضه داشت. جعفر بن محمد (عليه السلام) به او خوشامد گفت و دوباره پيش منصور برگشت و در حالى بيرون آمد كه مقررى او را در آستين داشت و بر آستين شقرانى افشاند و سپس به او فرمود: اى شقرانى كار نيك از هر كسى پسنديده است و از تو به سبب پيوستگى تو به ما پسنديدهتر است، و كار نكوهيده از هر كس نكوهيدهتر است و از تو به همان سبب نكوهيدهتر. مردم سخن جعفر بن محمد (عليه السلام) را بسيار ستودند و اين بدان سبب بود كه شقرانى باده نوشى مىكرد.
مردم گفتهاند : بنگريد كه چگونه جعفر بن محمد (عليه السلام) در عين حال كه به شقرانى با اطلاع از كار او محبت ورزيده و براى بر آوردن نياز او كوشش كرده است و با گرامى داشتن او، او را پند و اندرز داده و نهى از منكر كرده است، آن هم نه به صورت تصريح بلكه به صورت تعريض. زمخشرى گفته است: اين گونه رفتار از اخلاق پيامبران است. سعيد بن حميد براى مردى توصيهاى نوشت و در آن چنين آورد: اين نامه من با توجه به عنايت نسبت به كسى كه سفارش شده است و با اعتماد به لطف كسى كه به او توصيه شده است، فراهم آمده است و هرگز به خواست خدا حامل اين نامه نا اميد و تباه نمىشود.
محمد بن جعفر و منصور
منصور شيفته معاشرت و گفتگوى با محمد بن جعفر بن عبيد الله بن عباس بود.
مردم هم به سبب گرانقدرى او در نظر منصور، براى شفاعت او در مورد بر آمدن نيازهاى خود به او متوسل مىشدند، اين كار بر منصور گران آمد و مدتى از پذيرفتن او خود دارى كرد ولى سر انجام دلش هواى او را كرد و با ربيع(وزير خود) در آن باره گفتگو كرد و گفت: مرا از ديدار او صبر و چاره نيست ولى چه كنم كه شفاعتهاى او را به ياد مىآورم. ربيع گفت: من با او شرط مىكنم كه ديگر شفاعت نكند، ربيع با محمد بن جعفر گفتگو كرد و محمد پذيرفت. مدتى گذشت و او شفاعت نكرد. روزى كه آهنگ رفتن به خانه منصور را داشت، گروهى از قريش و ديگران با نامههايى بر سر راهش ايستادند و از او خواستند نامههاى ايشان را بگيرد. او داستان را براى ايشان گفت، آنان تضرع كردند و با اصرار از او خواستند. محمد گفت: اينك كه شما عذر را نمىپذيريد من آنها را از شما نمىگيرم، ولى بياييد و خودتان آنها را در آستين من نهيد و آنان چنان كردند. محمد پيش منصور رفت. منصور ميان كاخ خضراى خود كه مشرف به مدينة السلام( بغداد) بود، ميان باغها و قطعات سر سبز آن حركت مىكرد. منصور به محمد بن جعفر گفت: زيبايى اين كاخ را مىبينى گفت: آرى اى امير المؤمنين، خداوند به تو بركت و فرخندگى دهاد و همه نعمتهاى خويش را بر تو تمام كناد، عرب در طول حكومت اسلام و عجم به روزگاران گذشته، شهرى به اين خوبى و استوارى نساختهاند ولى در نظر من يك عيب كوچك دارد. منصور گفت: چه عيبى گفت: مرا در آن قطعه زمينى نيست، منصور خنديد و گفت: آن را در نظرت آراسته مىكنيم، سه قطعه زمين را به تو بخشيدم. محمد گفت: اى امير المؤمنين به خدا سوگند كه از هر جهت شريف و بزرگوارى، خداوند باقى مانده عمرت را بيش از آنچه گذشته است قرار دهد. ضمن گفتگوى محمد با منصور آن نامهها گاهى از ميان آستين او ظاهر مىشد و او نگاهى به آنها مىكرد و مىگفت: خاموش بر جاى خود برگرديد و دوباره به گفتگو با منصور مىپرداخت. منصور گفت: موضوع چيست و تو را به حق خودم بر تو سوگند مىدهم كه داستان را به من بگويى، محمد موضوع را به او گفت. منصور خنديد و گفت اى پسر آموزگار خير و نيكى تو جز كرم و بزرگوارى چيزى را نمىپذيرى و سپس به اين ابيات عبد الله بن معاوية بن عبد الله بن جعفر بن ابى طالب تمثل جست كه گفته است: «هر چند تبار و حسب ما كامل است ولى مباد آن روز كه بر حسب و نسب خود تكيه كنيم، ما هم بايد همانگونه كه نياكان ما ساختند و رفتار كردند، بسازيم و رفتار كنيم.» منصور آن نامهها را گرفت و همه را نگريست و بر همه توقيع كرد كه نياز صاحب نامه بر آورده شود.
محمد بن جعفر مىگفته است: از پيش منصور بيرون آمدم، در حالى كه هم سود بردم و هم سود رساندم. مبرد به عبد الله بن يحيى بن خاقان گفت: خداى كار تو را قرين صلاح بدارد من در باره فلان كس پيش تو شفاعت مىكنم. عبد الله بن يحيى گفت: شنيدم و اطاعت مىكنم و در مورد كار او چنين رفتار خواهم كرد، هر كاستى بر عهده من است و هر افزونى كه شد براى او خواهد بود. مبرد گفت: خداوند عمرت را طولانى بدارد كه تو چنانى كه زهير گفته است: «پناهندهاى كه به سوى ما آمد، بيم و اميد او را آورده است، ما براى او ضمانت كرديم و به سلامت ماند، كاستى او بر عهده ماست و افزونى از آن اوست.» ابن ابى الحديد سپس ابيات ديگرى را هم در اين معنى شاهد آورده است.
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، صص281و284)
- شرح سلونی
امیرالمؤمنین علیه السلام میانجیگری و شفاعت را به بال برای پرنده تشبیه میکنند. بال عضوی فعّال برای حیات پرندگان و راهی برای رسیدن به هدفشان است.
در موارد زیادی، شخص برای رسیدن به خواستۀ خود، نیازمند شخص میانجیگر هست.
نیاز به شفاعت شفیع، فقط به دنیا اختصاص ندارد؛ بلکه نظام شفاعت در آخرت نیز حکمفرما است. در آخرت گاه شفیع، شخص است؛ همچون شفاعتِ اهلبیت علیهم السلام، علمای دین، شهدا، صالحان.
و گاهی شفیع، عمل انسان است، همچون مانند نماز، روزه.
از فضائل امیرالمؤمنین علیه السلام آن است که آن بزرگوار، شفیع شیعیان و محبینشان در روز قیامت هستند؛ همانگونه که رسول الله صلی الله علیه و آله فرمودند:«شَفَّعَ عَلیّاً مَعِی؛ من شفاعت میکنم و علی (علیهالسلام) همراهم شفاعت میکند».
[1] - ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«در شگفتم از کسى که، درخواست آمرزش همراه او مىباشد، و نااميد است (با اينکه هر لحظه مىتواند توبه کند باز از رحمت خدا نااميد است)».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص669)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«در شگفتم از کسی که از رحمت خدا نومید میشود حال آن که میتواند استغفار کند».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص482)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«در شگفتم از کسی که از رحمت الهی نا امید است، در حالی که میتواند استغفار کند».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص695)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در باره استغفار:
«عجب دارم براى كسي كه (از آمرزش خداوند) نوميد ميشود در حاليكه با او (براى گناهانش) استغفار و طلب آمرزش هست (و ليكن با شرائط آن كه امام (عليه السّلام) در سخن چهار صد و نهم در آخر كتاب بيان مىفرمايد)».
(ترجمه وشرح نهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1125)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«در شگفتم از كسى كه با وجود استغفار، از رحمت خدا نااميد مىشود»، زيرا خدا درى از رحمت خود به نام توبه گشوده و ديگر جايى براى نااميدى وجود ندارد.
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، سید محمد شیرازی، ج4، ص381)
- توضیح نهج البلاغه (ابن میثم)
«از نوميدى كسى كه امكان استغفار و توبه را دارد در شگفتم».
قنوط، يعنى نااميدى از رحمت، و چون طلب آمرزش از روى اخلاص، به شهادت قرآن كريم (چنان كه خواهد آمد) ريشه و اساس بخشش است، از اين رو نوميدى با وجود استغفار، جاى تعجب است.
(ترجمه شرح نهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، ص481)
- توضیح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«در شگفتم از آن كس كه نوميد مىشود و حال آنكه آمرزش خواهى همراه اوست». گفتهاند: استغفار، باز دارنده گناهان است. يكى از بزرگان گفته است: بنده محصور ميان گناه و نعمت است و چيزى جز سپاسگزارى و استغفار آن دو حالت را اصلاح نمىكند. ربيع بن خثعم (خيثم) گفته است، هيچ يك از شما نبايد بگويد از خداى آمرزش مىخواهم و به بارگاهش توبه مىكنم، كه اين را اگر چنان كه شايد و بايد انجامندهد، گناه و دروغ است، و بايد بگويد: بار خدايا بيامرزم و توفيق توبهام ارزانى فرماى.
فضيل گفته است: آمرزش خواهى بدون رها كردن گناه، توبه دروغگويان است.
و گفته شده است: هر كس آمرزش خواهى را بر پشيمانى از گناه مقدم بدارد، بدون اينكه بداند، خدا را مسخره كرده است.
(جلوه تاريخ درشرح نهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، صص302و303)
- شرح سلونی
امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:«عَجِبْتُ لِمَنْ يَقْنَطُ وَ مَعَهُ الِاسْتِغْفَار؛ در شگفتم از كسى كه میتواند استغفار كند و نااميد است».
گاهی فرد با تکرار کردن گناه، از رحمت خدا ناامید میشود در حالی که خدای متعال همیشه راه بازگشت را برای بندگانش از طریق استغفار، توبه و غیره باز نگه داشته است.
[1]
«استغفار» به معنای نجوایی است که انسان با خدای متعال برای درخواست بخشش از گناهانش دارد که در زبان و عمل خود نشان میدهد.
استغفار خالصانه و پایبند بودن به آن گناهان را پاک میکند همان طور که رسول الله صلیالله علیه و آله و سلم میفرمایند:«لَو عَمِلْتُمُ الخَطایا حتّی بَلَغَ الیَ السّماءِ ثُمَّ نَدِمتُم لَتابَ اللهُ عَلَیْكُم؛
[2] اگر شما بسیار گناه کردهاید که تا بلندی آسمان میرسد، سپس از کردار خود پشیمان شدید خدای متعال توبه شما را میپذیرد».
توبه فقط پشیمانی نیست، بلکه باید کوتاهیهای گذشته جبران شود در غیر این صورت توبهاش فایدهای ندارد. امام باقر علیه السلام میفرمایند:«اَلتَّائِبُ مِنَ اَلذَّنْبِ كَمَنْ لاَ ذَنْبَ لَهُ وَ اَلْمُقِيمُ عَلَى اَلذَّنْبِ وَ هُوَ مُسْتَغْفِرٌ مِنْهُ كَالْمُسْتَهْزِی؛ توبهكننده از گناه، مانند كسى است كه گناهی ندارد و انجام دهندۀ گناه در حالى كه از آن گناه توبه كرده است مانند مسخره كنندۀ خدای متعال است».
[3]
البته ترک گناه از توبه کردن بهتر است زیرا گاهی شخص فرصت با توفیق توبه پیدا نمیکند یا توبهاش مورد قبول خدای متعال نیست. زندگی بدون گناه، مسیری است که انسان را به سوی کمال و رشد معنوی میکشاند و نفس انسان را در مقابل آزمایشهای زندگی مقاومتر میسازد.
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
بخشى از وصيّت و سفارش اميرالمؤمنين (عليهالسلام) است كه آن را براى كسانى كه بر امر صدقات مىگماشت، مىنوشت:
«و بعد از آن، اگر صاحب مال، خواست اين ترتيب را به هم بزند، درخواست او را بپذير و پس از آن همۀ آن دو قسمت را با هم بياميز و دوباره مثل بار اول، عمل نما تا آن زمان كه حقّ خدا را از مال او دريافت كنى».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص516)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
بخشی از سفارش آن حضرت (علیهالسلام) که به مأموران جمع آوری زکات مینوشت:
«اگر از تو خواست که از این تقسیم صرف نظر کنی، خواسته او را بپذیر و اموال جدا شده را درهم بریز و دوباره همانگونه قسمت کن تا حق خدا را از مال وی بستانی».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص381)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
دستور العمل امام (علیهالسلام) بهمأموران جمعآوری مالیات در سال 36 هجری:
(در این نامه، امام (علیهالسلام) در مورد جمعآوری زکات ابتدا بهمأموران خود توصیه میکند که رعایت تقوا و نیت خالص، و پرهیز از تهدید و گرفتن زکات بیش از حد از کسی را از یاد نبرند و اینکه در برخورد اول با مردم با نهایت محبت و مهربانی و ادب رفتار کنند. سپس در مورد چگونگی اخراج حق الهی از حق مردم توضیح میدهد، و در نهایت در مورد حقوق حیواناتی که بهعنوان زکات گرفته میشوند رعایت حق آنها را سفارش میفرماید.)
«اگر صاحب دام از این تقسیم و انتخاب پشیمان شد و از تو خواست که دوباره گزینش کند همراهی کن؛ پس حیوانات را دوباره مخلوط نما و بهدو قسمت کنف همانند بار اول تا حق خدا را از آن برگیری».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص544)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از وصيّتهاى آن حضرت (عليهالسلام) است كه راه گرفتن و جمعآورى زكات را و مهربانى با كساني را كه زكات مىپردازند، نشان مىدهد و آزار نرساندن به شترهایى كه بابت زكات گرفته ميشود. ایشان این سفارش را براى كسي كه متصدّى جمعآورى زكوات قرار مىداد، مىنوشت:
«و اگر (گمان كرد آنچه تو بابت زكات دريافت نمودهاى بهتر است از آنچه او براى خود اختيار كرده، و) فسخ و بههم زدن آن تقسيم را خواست، تو فسخ كن و باز دو قسمت را در هم آميز، پس از آن دوباره آنچه بهجا آورده بودى بهجا آور تا حقّ خدا را در مال او بستانى».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الإسلام، ج5، صص882 و 883)
- توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
از توصيههاى آن حضرت (عليهالسلام) به كسى كه براى جمعآورى صدقات مىگمارد:
روش برخورد با مؤمنان هنگام جمع آورى زكات
«اگر مالكْ درخواست اقاله كرد، يعنى خواست كه تقسيم را دوباره انجام بدهى قبول كن و دوباره تقسيم را از سر بگير و همه مال را بار ديگر مخلوط كن و مثل بار اول تقسيم را انجام بده تا آنگاه كه حق خدا (= زكات) را مشخص كنى؛ و بدين ترتيب حق و رضايت مالك را درنظر بگير».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص21)
- شرح نهجالبلاغه (ابن میثم)
از سفارشهاى حضرت (علیهالسلام) كه براى متصديان جمعآورى زكات و صدقات مىنوشت:
«چند نكته بر جسته در اين سفارشنامه وجود دارد كه به ذكر آنها مىپردازيم:
...
6_ اصْدَعِ الْمَالَ... فِى مَالِهِ:
در اين جملهها روش استخراج صدقه و بيرون كشيدن زكات از ميان شتران و گوسفندان را بيان فرموده است كه آنها را دو نيمه كند و صاحبشان را بر انتخاب هر كدام از آنها آزاد گذارد و هنگامى كه يكى را برگزيد بر او خرده نگيرد، و به او نگويد كه «اين نشد، دوباره انتخاب كن»، و سپس نيمه ديگر را دو قسمت كند و او را براى گزينش مختار گذارد و اين تقسيمات را ادامه دهد تا آن جا كه يكى از دو قسمت به مقدار زكات واجب يا اندكى بيشتر رسد كه در اين صورت صاحب مال را آزاد مىگذارد كه هر طرف را مىخواهد برگيرد و طرف ديگر اگر به اندازه حق واجب الهى يا اندكى كمتر باشد نماينده امام تصرف كند و اگر بيشتر باشد زياديش را به صاحب مال برمىگرداند و در آخرين انتخاب هم اگر پشيمان شود و بخواهد دوباره انتخاب كند او را آزاد بگذارد تا نگرانى كه احيانا به سبب از دست دادن قدرى از مال و ثروتش برايش پيدا شده بر طرف شود و تسكين خاطر يابد».
(ترجمة شرح نهجالبلاغه، ابنميثم، ج4، صص713 و 714)
- إِنِ اسْتَقَالَكَ
اگر درخواست تقسیمی دوباره کرد.[1]
- أَقِلْهُ
درخواستش را بپذیر.[2]
- اِخْلِطْ
مخلوط کن.[3]
- اصْنَعْ
بهجا آور.[4]
- الَّذِي صَنَعْتَ
آنچه بهجا آورده بودى.[5]
- حَتَّى تَأْخُذَ
تا اینکه بگیری.[6]
- اسْتَقَالَ (قیل)
«اسْتَقَالَ» از ریشة «قیل» است. «قیل» در اصل بهمعنای برطرف شدن گرفتاری و مصیبت و از بین رفتن تنگنا است[7] فسخ عقد و پیمان است در صورتی که زیانی داشته باشد.[8]
«قِلْتُهُ في البيع و أَقَلْتُهُ» یعنی بعد از معامله و خريد و فروش آن را فسخ كردم و بر هم زدم.[9] «أَقَلْتُهُ البَیْعَ» نیز بهمعنای فسخ بیع است.[10]
«اسْتَقَالَ» یعنی فسخ بیع را خواستار شدن، به هم خوردن معامله را خواستن.[11] «اسْتَقَالَهُ البيعَ» یعنی شخص از طرف دیگر معامله خواست تا معامله فروش را فسخ كند.[12]
در فراز مورد بررسی، عبارت «إن استَقالك فأقِلْهُ» یعنی اگر او گمان کرد انتخابش خوب نبوده است و درخواست کرد از این بخش چشمپوشی کنی، از آن قسمت چشم بپوش.[13]
تفاوت «قول» و «قیل»:
به مطلق افشا کردن آنچه درون انسان وجود دارد «قول» گفته میشود و «قیل» به معنای بروز دادن گرفتاری و ارائه دادن راهکاری برای از بین بردن آن است. بين اين دو واژه اشتقاق كبير وجود دارد.[14]
- اصْنَعْ (صنع)
مادة «صنع» انجام دادن کاری بر اساس مهارت، دانش و دقت[15] و به شايستگى[16] است؛ پس هر كارى صنع نيست (مگر اينكه درست انجام شود) اين واژه به فعل حيوانات و جمادات نسبت داده نمىشود.[17]
«صَنَع الشَّيْء» یعنی او کاری را انجام داد.[18]
خدای متعال میفرماید:
«صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ؛ صنع خدا است که هر چیزی را در کمال اتقان و استحکام ساخته».[19]
كشاورزان شهر انبار با ديدن امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به نشانه احترام از اسبها پياده شده و پيشاپيش آن بزرگوار دويدند، حضرت (علیهالسلام) فرمودند:
«ما هذا الذی صنعتموه؟ این چه کاری بود که کردید؟»[20]
در کلام پیامبران آمده است: «إِذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ».[21]
این کلام را دو گونه میتوان ترجمه کرد:
الف) اگر از کردارت شرم نکردی و نترسیدی؛ خواهشهای نفست را انجام بده. بر اساس این ترجمه، «اصْنَعْ» فعل امر و بهمعنای تهدید و سرزنش است؛ یعنی هرچه میخواهی بکن که خدا جزای تو را میدهد.
ب) اگر نسبت به عملت احساس شرم نداری؛ به این دلیل که آن کار بر اساس سنتهای پسندیده است، هر کاری که میخواهی، بکن. «اصْنَعْ» در این ترجمه بر معنای اصلی امر حمل میشود (نه تهدید).[22]
تفاوت «صنع» و «عمل»:
«صنع» انجام دادن چیزی بر اساس قواعدی است که حتماً نتیجه مورد نظر به دست میآید؛ از این رو به نجار «صانع» می گویند اما به تاجر نه؛ زیرا نجار اگر با دانش، مهارت و ابزار خود مشغول به کاری شود، حتماً آنچه میخواهد ساخته میشود، اما تاجر ممکن است سود و یا زیان کند به عبارتی دیگر، «عمل» همچون «صنع» نیازي به دانش ندارد.
همچنین «صنع» معناي نیکویی را میرساند؛ چنان که «صُنعَ الله» یعنی نیکو گردانیدن توسط خدای متعال.[23]
نکات تدبری
1_ حضرت (علیهالسلام) به لزوم بردباری و بسیار مدارا نمودن مأموران حکومتی با پرداخت کنندگان زکات اشاره میفرمایند. (فَإِنِ اسْتَقَالَكَ فَأَقِلْهُ)
2_ اسلام حتی برای کوچکترین مسائل و فروع، دستور العمل صادر کرده و این نشان دهندة کامل بودن این دین بزرگ است. (فَإِنِ اسْتَقَالَكَ فَأَقِلْهُ)
3_ شایسته است با کسی که در پرداختهای مالی وسواس به خرج میدهد با مدارا رفتار شود تا روانش آشفته نشود. (فَإِنِ اسْتَقَالَكَ فَأَقِلْهُ)
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
نامهای از اميرالمؤمنين (علیهالسلام) که آن را به يکی از عمال و کارگزاران خود نوشته است.
اميرالمؤمنين (علیهالسلام) هنگامی اين نامه را به او نوشت که وی را برای دريافت صدقه و زکات فرستاده بود:
«همچنين به او امر می کنم که با پرداخت کنندگان زکات به نوعی روبهرو نشود که آنان رنجيده خاطر گردند و نيز نسبت دروغگويی به ايشان ندهد و بهتان به آنان نزند و به اين علت که بر آنها فرمان میراند، خود را بالاتر از ايشان نداند و تحقيرشان نکند و از معاشرت و نشست و برخاست با آنان سرباز نزند، و از آنها روی نگرداند که همانا ايشان برادران دينی و ياریکنندگان در به دست آوردن حقوق الهی هستند».
(نهجالبلاغه، ترجمه فقیهی، ص257)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
سفارش حضرت (علیه السلام) به یکی از کارگزارانش هنگامی که او را برای گرفتن زکات فرستاد:
«و او را فرمان میدهد که به آنان با ترشرویی و بدگمانی روبهرو نشود، و به دلیل آنکه فرمانروای آنها است از آنان روی برنتابد، زیرا آنان برادران دینی و یاوران بر استخراج».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص 382)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
این نامه را به برخی از ماموران جمعآوری زکات نوشتند:
(امام (علیهالسلام) در این نامه مخنف بن سلیم را از نفاق و بدرفتاری با مردم بر حذر میدارد و به او یادآور میشود
که حق نیازمندان باید به آنها پرداخت شود و خیانت در این امانت از بالاترین خیانتها است.)
«و به او امر میکنم که با مردم تندی نکند و به آنها دروغ نگوید و با مردم به خاطر اینکه امیر آنها است، تکبر نورزد؛ زیرا مردم برادران دینی و یاران او در استخراج حقوق الهیاند».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص 546)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از عهد و پيمانهاى حضرت (عليهالسلام) به يكى از كارگردانانش
(در پرهيزكارى و مهربانى با رعيت و اداء حقوق زيردستان و مستمندان) هنگامى كه او را براى جمع آورى زكات
فرستاده:
«و بهاو امر نموده دستور مىدهم كه ايشان (رعيتها و زيردستان) را نرنجاند و بهآنها دروغ نگويد (يا بهآنها دروغ نبندد مانند آنكه بگويد شتر يا درو شده از كشتتان بيش از اين است كه براى گريز از زكات پنهان كردهايد) و بهسبب فرمانروايى بر آنها از روى سركشى، از آنان روى برنگرداند (خود را از ايشان بىنياز نداند) زيرا اينان در دين برادر و هم كيشند و براى آماده كردن و پيدايش حقوق ياوران هستند (ايشان زمين را آب داده كشت مىنمايند و چهارپايان را تربيت و پرستارى میكنند تا اين اموال گرد میشود و ما از آنها زكات دريافت مىنماييم، بنابراين نبايد ايشان را رنجاند».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيضالاسلام، ج5 ، ص 885)
- توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
از فرمانهاى آن حضرت (عليهالسلام) به يكى از عاملانش آنگاه كه او را براى جمعآورى زكات فرستاده بود:
توصيههايى چند به مأمور جمعآورى زكات
«و به او فرمان مىدهم به كسانى كه از آنها زكات مىگيرد تهمت نزند، چنانكه عادت فرمانروايان اين بود كه در هنگام غضب كردن بر رعيت و زيردستان به آنها تهمت مىزدند تا انتقامگيرى خود را توجيه كنند و نيز فرمانش مىدهم كه از آنها روى برنتابد و به سبب قدرت و حكومتى كه بر آنها دارد به آنان بىاعتنايى نكند و خود را برتر نشمارد، چرا كه آنها برادران دينى و ياوران او در امر استخراج و جمعآورى حقوق الهىاند، زيرا آنها زكات مىدهند و او آن را از ايشان مىستاند».
(توضيح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص26)
- شرح نهجالبلاغه (ابن میثم)
در اين عهدنامه امام (عليهالسلام) دستورهايى صادر فرموده که قسمتی از آن درباره مهربانى و احترام نسبت به مردم
و صاحبان اموال تا رضايت آنان را جلب و نظم جامعه را حفظ كند.
«آنچه در باره رفتار با زكات دهندگان فرموده آن است كه با آنها برخورد ناروا نكند و نسبت دروغگويى به ايشان
ندهد، و به دليل رياست و فرمانروايى كه بر آنها دارد با برتر شمردن خود از آنان رو برنگرداند و بر آنها فخرفروشى
و اظهار بلند مقامى نكند. نصب تفضيلا از باب مفعول له مىباشد.
«إِنَّهُمُ الْإِخْوَانُ ... الْحُقُوقِ»
در اين عبارت حضرت (علیه السلام) براى اثبات فرمايش خود به قياس مضمر از شكل اول استدلال كرده كه صغراى آن جمله متن است و كبرايش چنين است كه: هر كس برادر دينى و ياور و معين در تهيه صدقات و حقوق باشد لازم است امورى كه گفته شد دربارهاش رعايت شود.
اينكه صاحبان اموال در استخراج ماليات و صدقات كمك و ياورند، به اين دليل است كه اموال را آنها به دست
مىآورند و صدقات را آنها مىدهند و روشن است كه اين مطلب در صورتى تحقق مىيابد كه مورد احترام و مهربانى
واقع شوند و كارهاى ناپسندى كه بيان فرمود در باره آنان انجام نگيرد تا ناراضى و از مسير حق منحرف نشوند و از
دادن زكات و صدقات خوددارى نكنند كه در مقدار آن كاهش پيدا خواهد شد.
ممكن است عبارت فوق را شامل حال لشكريان و سربازان نيز بدانيم».
(ترجمۀ شرح نهجالبلاغه، ابنميثم، ج4، ص719)
- أَلَّا يَجْبَهَهُمْ
اینکه مردم را نرنجاند.[1]
- وَ لَا يَعْضَهَهُمْ
و آنها را دروغگو نشمارد.[2]
- وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ
و از آنها روی نگرداند.[3]
- الْإِمَارَه
فرمانروایی.[4]
- يَجْبَهَهُمْ (جبه)
«جبهه» به معنای فراخى و زيبايى[5] پيشانى انسان،[6] وسط پیشانی و محلِ سجده[7] که از بین دو سر ابرو تا رستنگاه موى جلوی سر[8] است؛ همچنین در معنای دیگری نیز بکار رفته از جمله: رئیس و بزرگ قوم[9] و گروه محترم که حرفشان رد نمیشود،[10]خوارى و مذلّت[11] که مجازی[12]است. «الجَبْهَه من الناس» به معنای گروهی از مردم است.[13]
جمله «لَقِيَتْ مِنْهُ جَبْهَه» یعنی از او رنج و زبونی دید[14]و «جَبَهَ ـَـ جَبْهاً الرَّجُلَ» یعنی او را از چیزی بازداشت،[15]بر پیشانیش زد و رد کرد[16]و او را برگردانید.[17]
از این ماده شش مورد در نهج البلاغه آمده است.[18]
بنابراین عبارت «أَلَّا يَجْبَهَهُمْ» در این فراز یعنی مردم و زیردستان را با اعمال و رفتار خود آزردهخاطر نکن.[19]
- يَعْضَهَهُمْ (عضه)
«الَعَضِیهَه» یعنی دروغ و افترا،[20]گفتار باطل،[21]سخن زشت[22]و «جاء بالعضيهه» یعنی با تهمتهای ناروا و دروغپردازی آمد.[23]
«عَضَهَ» یعنی سخن چینی کرد،[24]دروغ گفت، دو به هم زنى كرد[25] و «عَضَهَهُ» یعنی او را به چيزى متهم كرد و از او عيب گرفت.[26]
«عضه» فقط یکبار در نهج البلاغه آمده است.[27]
- يَرْغَبَ عَنْهُمْ (رغب)
«رغب» در اصل یعنی درخواست کردن چیزی،[28] خواهش زیاد،[29] گشایش در چیزی.[30]
«رَغِبَ» وقتي با «في» و «الى» همراه باشد به معناى دوست داشتن، مايل و حريص بودن است و چون با «عن» باشد معناى اعراض و كنارهگيرى و بىاعتنایى ميدهد؛ مانند آيه: «وَ مَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْراهِيمَ...؛ و كسى كه از كيش و شريعت ابراهيم رو گرداند»[31]و آیه «أَ راغِبٌ أَنْتَ عَنْ آلِهَتِي...؛ آيا از خدای مورد پرستش من، روى گردان هستى»[32] كه هر دو به معناى اعراض و بىاعتنایى است.[33]
«رَغِبْتُ عن الشئ» یعنی از آن چیز رویگردان شدم و زهد ورزیدم.[34]
نکات تدبری
1. امام (عليه السلام) در اين نامه به کارگزار خود فرمانهایی را مىدهد که هر کدام از اين دستورات با جمله «اَمَرَهُ» آغاز مىشود. (آمُرُهُ)
2. حضرت (علیه السلام) به کارگزارش گوشزد میکند که درست است شما از جانب من فرمانده هستی اما دلیل نمیشود که با زیردستان خود با ترشرویی روبرو شوی. (بِالْإِمَارَةِ)
3. در سوره آل عمران آمده، نرمش با مردم يك هديۀ الهى است. «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ»[35] (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
4. گام اول در امر به معروف و نهى از منكر، بيان نرم است. (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
5. شروع تربيت وارشاد بايد از طريق گفتگوى صميمانه و بیان نرم باشد. (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
6. خداوند در سوره طه به حضرت موسی (علیه السلام) برای هدایت فرعون دستور میدهد با نرمخویی صحبت کند. «فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً»[36] (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
7. در این نامه نکات روانى بسيار مهم در مسأله جمعآورى حقوق بيت المال بلکه در تمام امور مربوط به مديريت است از جمله: برخورد خوب با مردم، اعتماد به آنها و عدم برترىجويى، امورى هستند که مردم را براى اداى حقوق و انجام وظايف خود تشويق مىکنند و سبب مىشوند شخص بدون نياز به بازرس به وظايف خود در برابر کسى که مدير بر آنها است، عمل نمايند. (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
8. فرمانروا باید نسبت به زیر دستان خود خوشبین باشد. (َیعْضَهَهُمْ)
9. خشونت، سبب دینگریزی است. (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
10. افراد خشن و سختگير نمىتوانند مردمدارى كنند. (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
11. تندخویی کارگزاران، سبب میشود مردم حقوق واجب خود را به بیت المال نپردازند در نتیجه خسارتهایی به بیت المال وارد میشود. (أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ)
12. برتری به داشتن سِمَت و مقام نیست، بلکه به تقوا است. «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ»[37] (تَفَضُّلًا بِالْإِمَارَةِ)
13. مؤمنان با یکدیگر برادر هستند. «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»[38] (فَإِنَّهُمُ الْإِخْوَانُ فِي الدِّينِ)
راهکارهایی از نهجالبلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی:
1. نرمخویی باعث میشود مردم جذب دین اسلام شوند و نام اهل بیت (علیهم السلام) همیشه در ذهنها زنده بماند.
چکیده
آیا میدانستید که نهجالبلاغه، این اثر جاودان امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، تنها بخشی از دریای بیکران کلام ایشان است؟ 'تمام نهج البلاغه'، گامی است برای گردآوری و ارائه بخش های دیگری از این میراث گرانبها.
این مجموعه، نه تنها شامل خطبه ها، نامه ها و کلمات قصار مشهور امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، بلکه حاوی اضافات و مستدرکاتی است که توسط شریف رضی گردآوری شده و در طول تاریخ از دیدگان بسیاری پنهان مانده است.
در این کتاب، با موضوعاتی عمیق و متنوع از جمله توحید، آفرینش، پیامبری، امامت، تقوا، دنیا، معاد و فضائل اهل بیت (علیهالسلام) روبرو خواهید شد.
'تمام نهج البلاغه' دعوتی است به سفری در دنیای اندیشه و کلام امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، سفری که با دیدگاه های روشنگرانه معاصران، غنایی دوچندان یافته است. این کتاب، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، اندیشمندان و هر کسی است که به دنبال حکمت و حقیقت است."
این متن به عنوان نمایهای تفصیلی یا فهرست محتوای کتاب "تمام نهجالبلاغه" ظاهر میشود، مجموعهای از خطبهها، نامهها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) این شامل بخشهایی مانند مقدمهها، نقدها و تعاریف، و همچنین ارجاعات به افراد و دانشمندانی است که در تدوین این اثر مشارکت داشتهاند. سند به اهمیت آموزههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و ارتباط آنها با تفکر اسلامی تأکید دارد و موضوعاتی مانند یگانگی الهی، اخلاق و ماهیت انسان را برجسته میکند. به طور کلی، این متن به عنوان یک راهنمای جامع برای محتوا و ساختار کتاب خدمت میکند و اهمیت علمی آن در ادبیات اسلامی را منعکس میسازد.
متن درباره "نهجالبلاغه" بحث میکند، مجموعهای مهم از خطبهها، نامهها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که توسط شریف رضی جمعآوری شده است. این اثر به عنوان منبع هدایت عمیق برای مسائل روحی و دنیوی و دومین اهمیت پس از قرآن تاکید میشود. متن بر نیاز به تحقیقات بیشتر برای بازیابی قطعات گمشده سخنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و اهمیت آموزههای او در جامعه معاصر، بهویژه در مواجهه با چالشهای مدرن، تاکید میکند. همچنین مشارکتهای دانشمندان در حفظ و تفسیر این متن اسلامی ضروری را به رسمیت میشناسد.
این متن درباره اهمیت کتاب "نهجالبلاغه" که توسط شریف رضی گردآوری شده است، صحبت میکند و تلاشهای علمایی مانند سید صادق موسوی را در تحقیق و هماهنگی این اثر ادبی و دینی برجسته میکند. این کتاب به عنوان مرجعی مهم در فصاحت و بلاغت در نظر گرفته میشود و شامل گفتههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، که آن را به منبعی غنی برای دانش اسلامی تبدیل میکند. تاکید میکند که این اثر تلاش علمی بزرگ را نمایان میسازد، که به حفظ میراث اسلامی و تعمیق درک ارزشهای دین و اخلاق کمک میکند.
نویسنده درباره اهمیت کار سید صادق موسوی در تحقیق کتاب "تمام نهجالبلاغه" صحبت میکند و به تلاشهای بزرگ او در جمعآوری و اصلاح متون اشاره میکند، که باعث تقویت دانش در این اثر مهم ادبی شده است. نویسنده چالشهایی که موسوی در این پروژه مواجه شد را برجسته میکند و عمیقاً از تلاشهای او تقدیر میکند، تاکید میکند که این اثر یک دستاورد بزرگ در حوزه مطالعات اسلامی است. همچنین به اهمیت کتاب در توضیح اندیشههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند و آن را مرجعی مهم برای نسلهای آینده میدانند.
این متن درباره مفهوم تعادل و تعامل در وجود انسانی و ساختارهای اجتماعی صحبت میکند و تاکید میکند که حقوق و مسئولیتها به هم متصل هستند. اشاره میکند که افراد و جوامع باید برای حفظ هماهنگی و عدالت، بهطور مساوی بدهند و دریافت کنند. نویسنده به فلسفه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند و پیشنهاد میدهد که کامیابی واقعی از انجام مسئولیتها ناشی میشود و هر عدم تعادل به فساد اجتماعی منجر میشود. متن برای جامعهای عادلانه با احترام متقابل و مسئولیتپذیری تبلیغ میکند، که در آن رهبران مسئولیت رفاه جوامع خود را بر عهده دارند. همچنین تلاشهای دانشمندان در حفظ و انتشار این خرد از طریق آثار مانند "نهجالبلاغه" را به رسمیت میشناسد.
هشتگ
#توحید#معرفت_الله#قدرت_خدا#نعمات_الهی#تقوا#عمل_صالح#فضائل_اخلاقی#تزکیه_نفس#تواضع#زهد#ایثار#حلم#صبر#احسان#عدل#انصاف#حکمت#شکرگزاری #آخرت #فضائل_النبی#معجزات_النبوی #اول_مسلم#مقام_نبی#وحدت#پرهیز_از_تفرقه #نصیحت#مشورت#پرهیز_از_غفلت #مبارزه_با_نفس #محبت_به_دیگران #پرهیز_از_کبر#دوری_از_حسد#خلقت_طاووس #خلقت_خفاش #آفرینش_مورچه #آفرینش_ملخ #خطبه_قاصعه #داستان_آدم#داستان_فرعون#بیت_الله_الحرام#علائم_مومن #علائم_منافق #معنی_اسلام #معنی_ایمان
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
از جمله وصيت و سفارشی است از اميرالمؤمنين (علیه السلام) به معقل بن قيس رياحی، در آن وقت که او را با سه هزارتن به عنوان مقدمه سپاه خود به سوی شام میفرستاد:
«چون در برابر دشمن قرار گرفتی در وسط يارانت، بايست و مانند کسی که میخواهد آتش جنگ را برافروزد به دشمن نزديک مشو، همچنين مانند کسی که از شدت و سختی جنگ بيم دارد از دشمن دور مگرد، بر همين حال باش تا فرمان من به تو برسد».
(نهجالبلاغه، ترجمه فقیهی، ص506 )
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولي)
یکی از سفارشات حضرت (علیهالسلام) به معقل بن قیس ریاحی هنگامی که او را با سه هزار سپاهی به عنوان
جلودار خود به شام فرستاد:
«هرگاه با دشمن روبرو شدی میان یاران خود بایست، نه مانند کسی که می خواهد به جنگ دامن زند به حریف
نزدیک شو، و نه مثل کسی که از جنگ میهراسد از او دور شو، تا فرمانم به تو برسد».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استادولی، ص372)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
نخسنین دستورالعمل نظامی به معقل که او را با سه هزار نفر به عنوان مقدمه سپاه به شام فرستاد:
(بیش از حد به دشمن نزدیک نشوید و نیز بیش از حد دور نایستید تا حمل بر ضعف شما نشود).
لزوم احتیاطهای نظامی
«هر جا دشمن را دیدی خود در وسط لشکرت بایست. نه چنان نزدیک شو که همچون شروع کنندۀ جنگ باشی و نه آنقدر دور باش که پندارند میترسی تا دستور من برسد».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص531)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
از وصیتهای حضرت (علیهالسلام) به معقل بن قيس رياحی
از ياران و شيعيان آن بزرگوار بوده است. او را از مدائن با سه هزار تن به سوى لشکر شام فرستاد كه جلودار
سپاهيان آن حضرت (علیهالسلام) باشد، در آن روش جنگ با دشمن را به او مىآموزد:
«و هر گاه با دشمن روبرو شدى ميانه لشگر خود بايست و به دشمنان نزديك مشو مانند نزديك شدن كسي كه
میخواهد جنگ برپا كند، و از آنان دور مشو همچون دور شدن كسي كه از جنگ مىترسد، تا آنكه فرمان من به تو برسد؛ زيرا شروع بجنگ پيش از رسيدن فرمان شايد شايسته نبوده زيان آن بيش از سودش باشد، و دور شدن هم موجب دليرى حريف گردد».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج 5، ص 857)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
سفارش حضرت (علیهالسلام) به معقل بن قيس رياحى، هنگامى كه او را با سه هزار نفر به صورت پيشقراول به
سوى شام فرستاد:
«پس آنگاه كه با دشمن روبهرو شدى در وسط لشكريانت بايست تا به آسانى بتوانى آنها را فرمان دهى و كشته
نشوى و بدين ترتيب نظام لشكر از هم نگسلد.
و به لشكر دشمن به اندازهاى نزديك مشو كه گويى مىخواهى آتش جنگ را بيفروزى و از آنها چندان فاصله نگير كه گويى از جنگ مىترسى، زيرا اين امر باعث جرأت آنها به تو مىشود و لشكريانت نيز به جهت ترس تو وحشتزده مىگردند. پس مكان متوسطى انتخاب كن و منتظر بمان تا فرمان من برسد و آنگاه وظيفه نهايىات مشخص شود».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج 3، ص530)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
سفارش امام (علیهالسلام) به معقل بن قيس رياحى موقعى كه او را با سه هزار نفر به عنوان مقدمه لشكر خود به
سوى شام فرستاد:
«هنگام برخورد با دشمن، در ميان يارانش قرار بگيرد تا طرفين لشكر بتوانند به او مراجعه كنند و دستورات او را بشنوند. اموری كه نهى فرموده عبارتند از:
الف: اين كه به دشمن چنان نزديك نشود كه فكر كنند مىخواهد آتش جنگ را برافروزد و آشوب بپا كند، تا بهتر بتواند آنها را به حق دعوت كند، و عذرش نزد خداوند پذيرفتهتر باشد.
ب: از دشمن زياد دور نشود كه خيال كنند میترسد و براى غلبه بر او جرأت پيدا كنند.
براى اين دو دستور اخير مهلتى تعيين كرده و آن تا هنگامى است كه امر و فرمان جديدش به وى برسد».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابن میثم، ج 4، ص 651)
- لَا تَدْنُ
- يُنْشِبُ
- يَهَابُ
واژه کاوی
- عَدُو
«عَدْو» به معنی تجاوز و گذشتن از حدّ
[4] و «عَداء» به معنی ستم است.
[5]
«عدُوّ» به معنی دشمن و ضد دوست است که به شکل اسم در آمده است و این لفظ برای یک نفر یا دو نفر و یا
جمعی از افراد مذکر یا مؤنث بکار میرود.
[6]
واژه «عَدْو» به چند معنا است:
1. به معنای كينهتوزى که به آن «عَدَاوَه» و «مُعَادَاه» میگویند:
الف) عداوت به قصد دشمنى و خصومت.
ب) دشمنى كه از روى قصد نباشد بلكه حالتى برای مخاطب حاصل شود كه آزرده شود؛ همانگونه كه انسان از
دشمنان مورد آزار قرار مىگيرد.
[7]
2. به معنی دویدن و هروله که آن را «عَدْو» مینامند.
3. به معنای بیعدالتی و ستم در معامله که به آن «العُدْوَان و العَدْو» میگویند.
4. به اعتبار آرام و قرار گرفتن، مکان ناآرام را «العَدْوَاء» مینامند.
[8]
«عدو» کسی است که در قلبش نسبت به شخصی دشمنی دارد و در ظاهر بر اساس آن دشمنی، رفتار میکند.
[9]
دایره دشمنی از دایره نفرت کوچکتر است؛ کسی که دشمن فردی است از او تنفّر هم دارد ولی گاهی فرد نسبت به شخص، عداوتی ندارد اما از او نفرت دارد.
[10]
تفاوت «عداوت» و «بغض»:
«عداوت» دوری جستن و فرار کردن از یاری شخصی است و «بغض» طلب حقیر شدن و اهانت به او و نقیض محبت کردن و بزرگ شمردن فرد است.
[11]
تفاوت «عداوت» و «مخاصمه»:
«معادات» به قلب برمیگردد و «مخاصمه» به گفتار، که با پرخاشگری و ستیزه همراه است.
ممکن است انسان با شخصی مشاجره کند اما در دل با وی دشمنی نداشته باشد یا در دل با او دشمن باشد اما با او جدل ننماید.
[12] - يُنْشِبُ (نشب)
«نشب» به معنی شعلهور شدن،
[13]علاقه پیداکردن، پیوستن و ملازمت است.
[14]
«أَنْشَبَ الصَائِدُ» شكارگر شكار را در دام آويخت.
[15]
«نَشِبَتِ الحَرْبُ» جرقه جنگ زده شد.
[16]«نَشِبَ مَنْشَبَ سَوْءٍ» عبارتی مجازی است
[17] به این معنا که شخص در موقعیتی قرار گرفت كه راه رهایى ندارد.
[18]
چهار مورد از آن در نهج البلاغه آمده است.
[19] - يَهَابُ (هیب)
«هیب» یعنی شخص از فرد دیگری ترسيد، پرهيز كرد و بر حذر شد.
[20]
«هَيْبَت» یعنی انسان شخصی را بزرگ بدارد و از او بترسد.
[21]
«هَيْبت» به معنای پرهیز کردن از همه چیز،
[22] ترس، جدایى از مردم و گوشهنشينى است.
[23]
به کسی که از همه چیز میترسد «رجل هَيُوبٌ» گفته میشود.
[24]
مراتب ترس:
1. جَبَانٌ وَ هَيَّابَه (کسی که کم جرأت است).
2. مَفْؤُود (کسی که دلش ضعیف است).
3. وَرِعٌ ضَرِع (کسی که بدن و قلبش ضعیف است).
4. هَاعٌ لَاع (مرحلهای که ضعف و ترس انسان زیاد شود).
5. مَنْخُوب (مرحلهای که ترس شخص به نهایت خود برسد).
6. هَجْهَاج (فردی که به دلیل ترس شدید پا به فرار بگذارد).
7. رِعْدِيدَه (حالتی که انسان از شدت ترس، لرزان و مضطرب شود).
8. هِرْدَبَّه (فرد ترسویی که شکمش باد کرده و دیگر دلی برایش نمانده باشد).
[25]
تفاوت «هیبت» و «جلاله»:
وقتی انسان میخواهد برای انجام کاری اقدام کند گاهی به خاطر عظمت کسی، ترسی در دلش بوجود میآید؛ این ترس را «هیبت» مینامند. در مورد خدای متعال واژه «هاب» به کار برده نمیشود.
«جلال» به طور کلی به معنای عظمت جایگاه است و چیزی که با عظمت و سودمند باشد «جلیل» نامیده
میشود؛ مانند حکمتهای جلیل (پندهایی که باعظمت و سودمند هستند) و ثروت جلیل (مالی که به دلیل
فراوانیاش عظمت دارد و سودمند است).
[26]
نکتهها و پیامها
1. ترس از دیدگاه قرآن مجید (یَهابُ)
الف) ترس مذموم
ب) ترس ممدوح
*ترس از خدای متعال، نوعی معرفت دینی است و انسان را متوجه حضور و عظمت خدا مینماید. این شناخت و آگاهی نسبت به خدا، موجب میشود انسان ملکه خویشتنداری را در وجود خود تقویت نماید و از هر گونه سستی در اجرای دستورات الهی خودداری کند.
آیات «وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ؛ و برای کسی که از مقام پروردگارش بترسد، دو باغ بهشتی است»،[27]«هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلَّذینَ هُمْ لِرَبِّهِمْ یَرْهَبُونَ؛ هدایت و رحمت براى کسانى بود که از پروردگار خویش مىترسند و از مخالفت فرمانش بیم دارند»[28]در قرآن کریم گواه و شاهد بر اهمیت و ارزش این نوع خوف و ترس ممدوح در زندگی انسان است.
* ترس از جهنم، ویژگى بندگان برجسته خدای مهربان است. «وَ الَّذینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ إِنَّ
عَذابَها کانَ غَراماً؛ و کسانى که مىگویند: پروردگارا! عذاب جهنم را از ما برطرف گردان که عذابش سخت و پر دوام است».[29]
* ترس از گناه و نافرمانی خدا.
2. ترس از دیدگاه جامعه شناسی
یکی از شیوههای درمان ترس، روش مواجهه درمانی (OST) است كه شامل چندین مرحله میشود:
مرحله اول: سنجش (نمرهگذاری)
میزان ترس و اضطراب خود را نسبت به آن موضوع مشخص کنید. به عنوان مثال ۹۰ درصد از سخن گفتن در جمع میترسید.
مرحله دوم: کشف واکنشهای فکری، احساسی، جسمانی
در این مرحله واکنشهای فکری، احساسی، جسمانی را مشخص کنید.
مثلا زمانی که قرار است در جمع سخن بگویید این فکر به سمت شما میآید که توانایی سخن گفتن را ندارید و
مورد تمسخر قرار میگیرید.
مرحله سوم: طرحسازی (طبق موضوع ترس)
مشخص کنید کدام قسمت - ابتدا، وسط یا آخر- صحبت کردن ترس دارید.
مرحله چهارم: انتخاب آرامساز
یکی از شیوههای عمومی و مناسب در جهان، تنفس ۵ ثانیه دم، ۵ ثانیه حبسِ دم و ۵ ثانیه بازدم می باشد. یعنی پنج ثانیه هوا را به داخل ریهها، پنج ثانیه نفس را در سینه حبس و پنج ثانیه آن را بیرون دهید.
مرحله پنجم: روبرو شدن با ترس
از حالتی که کمترین ترس یا اضطراب را به شما وارد میکند شروع کنید. طبق مرحله سوم و سپس مرحله چهارم.
مرحله ششم: ارزیابی
در این مرحله پس از روبرو شدن با ترس به مرحله اول (سنجش و نمرهگذاری) رفته و بسنجید آیا میزان ترس و اضطراب کاهش یافته یا خیر. با تکرار این مراحل میتوان ترس را کاهش داد.
3. ترس از دیدگاه روانشناسی
یکی از شیوههای کاهش ترس، رفتار درمانی شناختی (Cognitive Behavioral Therapy) است که بر ارتباط بین افکار و احساسات و اعمال تمرکز میکند ودرک و نوع نگاه را به اتفاقات و زندگی تغییر میدهد و سبب بروز رفتار مناسب میشود.
(CBT) میگوید وقتی یک حادثۀ یکسان برای دو نفر رخ میدهد، واکنش متفاوت آنها در افکار و احساسات و اعمال است که پس از حادثه در ذهن به وجود میآید. بهطور مثال اخراج شدن دو شخص از محل کار:
سعید پس از اخراج:
v افکار: همیشه گند می زنم ، در هیچ کاری موفق نیستم.
v احساسات: افسردگی و غم زیاد
v رفتار: در خانه نشستن و شرکت نکردن در مصاحبه
مسعود پس از اخراج:
v افکار: این شرکت لیاقت من را نداشت. کاری میکنم که پشیمان شوند.
v احساس: خشم
v رفتار: مطالعه زیاد و تأسیس یک شرکت
رفتار درمانی شناختی به صورت جلسات انفرادی ۴۵ تا۶۰ دقیقه میباشد که روانشناس با بیمار صحبت میکند و دیدگاه او را تغییر میدهد. شخص در طول دوره (CBT) یاد میگیرد:
v مشکلات را به خوبی بشناسد.
v از اندیشههایی که پشت سر مشکلات اتوماتیک وار میآید، آگاه شود.
v افکار مبتنی بر واقعیت را با افکار اشتباه (خطاهای شناختی)[30]شناسایی کند.
v مساله و مشکل را از زوایای دیگر ببیند و تحلیل کند.
v فکرهای او نسبت به اتفاقات مثبتتر شود.
v اخلاق خود را بهتر بشناسد.
v با مهارت بیشتری در هدفگذاری آشنا شود و اهداف قابل دستیبابی را برای خود طرحریزی کند.
v به جای فرار از ترس، قدرتمندانه با مشکلات مواجه شود.
4. ترس از دیدگاه طب سنتی
ترس به خاطر طبع سرد است. خوردن انجیر و کشمش به مدت ۴۰ شب به لحاظ طبع گرم و تَر برای مغز مُقَوِی
بوده و اعصاب را تقویت و دافع این سردی میباشد.
5. با تغییر تصور ذهنی، میتوان ترس را به حداقل رساند؛ به این صورت که در جایی آرام دراز بکشید، چشمان خود را ببندید. از یک تا ۱۰۰ بشمارید و بین هرشماره یک ثانیه مکث کنید. زمانی که ذهن و بدن آرام شد در ذهن به تصویری که از آن موقعیت ترس دارید توجه کنید و آن را به تصویر خندهدار تغییر دهید یا خود را ببینید که با آن موقعیت ترسناک روبرو شدید و بسیار اعتماد به نفس دارید و قوی هستید. هنگام خروج از این مرحله، از یک تا پنج بشمارید و آرام چشمان را باز کنید. خواهید دید در حالت تعادل و سلامتی کامل هستید.
راهکارهایی از نهجالبلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی
1. برای فرار از ترس، امیرالمؤمنین (علیه السلام) در نهج البلاغه حکمت 175میفرمایند: «ذَا هِبْتَ أَمْراً فَقَعْ فِیهِ، فَإِنَّ شِدَّةَ تَوَقِّیهِ أَعْظَمُ مِمَّا تَخَافُ مِنْهُ؛ هنگامى که از چیزى میترسى خود را در آن بیفکن چرا که سختى پرهیز از آن، از آنچه مىترسى بیشتر است».[31]
نویسنده
عبد العزیز طباطبایی
چکیده
این کتاب با رویکردی علمی و پژوهشی به معرفی و بررسی نسخههای خطی نهجالبلاغه تا پایان سده دهم هجری میپردازد و در همان آغاز، جایگاه علمی و شخصیت ممتاز امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را بهعنوان سرچشمه حکمت، بلاغت و یکی از اصلیترین ستونهای فرهنگ اسلامی یادآور میشود. نویسنده نهجالبلاغه را جامعترین و معروفترین مجموعه خطبهها، نامهها و کلمات قصار امیرالمؤمنین (علیهالسلام) دانسته و هدف خود را شناسایی و مستندسازی کهنترین نسخههای این کتاب، از سدههای نخستین تا قرن دهم هجری، اعلام میکند و نقش کلیدی این نسخهها را در استمرار و انتقال میراث علوی مورد توجه قرار میدهد.
در بخشهای بعدی، نسخههای تاریخی موجود در کتابخانههای معتبر ایران، عراق، هند و دیگر سرزمینهای اسلامی معرفی میشوند. این نسخهها اغلب به دست عالمان یا خوشنویسان برجسته کتابت یا تصحیح شدهاند و بسیاری از آنها به سبب حواشی لغوی یا ادبی و همچنین تطبیق با نسخههای اصلی، از اعتبار ویژهای نزد پژوهشگران برخوردارند. برای هر نسخه جزئیاتی مانند زمان کتابت، محل نگهداری، ویژگیهای خاص و گاه مشخصات اصلاحکنندگان ذکر میشود و برخی از این نسخهها تا امروز در کتابخانههای معتبر حفظ شدهاند، بهگونهای که اکنون نیز مبنای تصحیح و انتشار نسخههای جدید نهجالبلاغه قرار میگیرند.
نویسنده تأکید میکند که این نسخهها، علاوه بر اثبات اصالت متن و پیوستگی انتقال علمی آن طی قرون، امکان پژوهشهای تطبیقی برای تصحیح، بازسازی و فهم دقیقتر خطبهها و نامههای نهجالبلاغه را فراهم میآورد. اهمیت حفاظت و جستوجوی این نسخههای ارزشمند، برای حفظ اعتبار معارف علوی و تکیه پژوهشگران بر منابع دستاول، بارها یادآوری میشود. رویکرد کتاب بر نسخهشناسی و نقد علمی متن نهجالبلاغه استوار است تا میراث امیرالمؤمنین (علیهالسلام) مبتنی بر معتبرترین اسناد، منتقل و بازخوانی شود.
در مجموع، این اثر ضمن معرفی میراث مکتوب نهجالبلاغه تا پایان سده دهم هجری، نقش مهم نسخهها را در فهم ژرفتر معارف علوی و تمدن اسلامی روشن میسازد و اهمیت بازگشت جدی پژوهشگران به منابع اصیل را بهروشنی بیان میکند.
هشتگ
#نهج_البلاغه #نسخه_خطی #میراث_اسلامی #مطالعات_امام_علی #نسخه_شناسی #تاریخ_کتاب #پژوهش_دینی #امیرالمؤمنین #کتابخانه_ایران #متون_کهن #ادبیات_اسلامی #تحقیق_تاریخی #حفظ_میراث #بنیاد_نهج_البلاغه #علم_حدیث #نسخ_نفیس #میراث_شیعه #امام_اول #اسناد_تاریخی #مطالعات_قرون_وسطی
چکیده
کتاب «صدای عدالت انسانی» نوشته جرج جرداق و ترجمه سیدهادی خسروشاهی، پژوهشی عمیق درباره زندگی، شخصیت و اندیشههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) است. نویسنده با تکیه بر منابع معتبر تاریخی و بهرهگیری از آثار اندیشمندان بزرگ، تصویری روشن از جایگاه ممتاز امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به عنوان تجسم عدالت، دانایی و انسانیت ارائه میدهد. این اثر بر این نکته تأکید دارد که امیرالمؤمنین(علیهالسلام) نه تنها پیشوای دینی مسلمانان، بلکه اسوهای جهانی در قضاوت، اخلاق، سیاست، علم و فضیلت انسانی است.
در سراسر کتاب، امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به عنوان رهبر و حاکمی معرفی میشود که عدالت را بنیان همه امور میداند و همواره در تمام موقعیتهای دشوار حیات خویش، پایبندی به حق و حمایت از مظلومان را اصل قرار میدهد. جرج جرداق با اشاره به خطبهها و نامههای متقن و بیمانند امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، توانسته ابعاد مختلف شخصیت ایشان را مثل مهربانی، شجاعت، پارسایی، عقلانیت و بردباری به شکلی زنده و ملموس نشان دهد. همچنین، نویسنده اهمیت جایگاه کلام و سیره امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در نهجالبلاغه را به وضوح بیان کرده و این اثر را گنجینهای جاودان برای شناخت ابعاد عمیق انسانیت و عدالت برشمرده است.
موضوع مهم دیگری که در این کتاب تبیین شده، فرازمانی و فرامکانی بودن پیام عدالت و انساندوستی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) است؛ این آموزهها برخاسته از دینی الهی و فطرت انسانی است و برای حل مسائل جوامع امروز نیز راهگشاست. کتاب همچنین به نقش امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در اخلاق فردی و اجتماعی، اصلاح امور امت و ایستادگی بر آرمانهای انسانی، علمگرایی، حمایت از مستضعفان و توجه عملی به کرامت انسانها اشاره میکند.
نویسنده، جرج جرداق، در فصلهای گوناگون اثر خود، به ستایش شخصیت امیرالمؤمنین(علیهالسلام) از زبان متفکران غربی مانند گوته، جواهر لعل نهرو، جرج برنارد شاو و دیگران میپردازد و نشان میدهد که بزرگی و خرد این امام، الهامبخش بسیاری از اندیشمندان جهان بوده است. در حقیقت، عدالتمحوری، آزادی اندیشه و دفاع از حقوق انسان، بخش جداییناپذیر از سیره امیرالمؤمنین(علیهالسلام) است که امروز هم برای تمامی ملتها و جوامع حقطلب و آزاداندیش معنا دارد.
در مجموع، «صدای عدالت انسانی» تلاشی تاثیرگذار برای شناساندن ابعاد ناشناخته و آرمانی زندگی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) است؛ اثری که خواننده را با ریشههای تاریخی و الهی مفاهیمی چون عدالت، آزادی، علم و نوعدوستی آشنا میکند و نشان میدهد که آموزههای آن حضرت، تنها متعلق به یک عصر یا یک قوم نیست، بلکه نقطه اتکای همه انسانها در جستجوی عدالت و حقیقت خواهد بود.
هشتگ
#امیرالمؤمنین_علیهالسلام #عدالت #صدای_عدالت_انسانی #جرج_جرداق #نهج_البلاغه #انسانیت #حقوق_بشر #آزادی #مساوات #سیره_علوی #جامعه_عادلانه #اخلاق #کرامت_انسانی #آزادی_اندیشه #تمدن_اسلامی #تعالیم_امیرالمؤمنین #معنویت #رهبران_الهی #الهام_برای_بشریت #سیاست_اسلامی #دفاع_از_مظلوم #علم_در_اسلام #الگوی_رهبری #تاریخ_اسلام #اصلاح_اجتماعی #کتاب_پژوهشی #پژوهش_انسانی #تألیف_جرج_جرداق
چکیده
کتاب «از منظر نهج البلاغه» تلاش دارد ابعاد مختلف معارف، آموزهها و حکمتهای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را با تأکید بر نهجالبلاغه مورد واکاوی قرار دهد. نویسنده با زبان علمی و مستند، مفاهیم بلند این اثر را به نیازهای معاصر بشر گره میزند و نشان میدهد چگونه سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پاسخگوی پرسشهای بنیادین انسان امروز است؛ از چیستی و فلسفه زندگی گرفته تا ابعاد اجتماعی، اخلاقی و الهی حیات.
در این مجموعه تأکید میشود که نگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به خدای متعال، توحید، عدالت، حکمت، عبودیت و رابطه انسان با هستی، نگاه جامعی است که هم فرد و هم جامعه را به تعالی دعوت میکند. تفسیر عمیق عدالت الهی و انسانی، اهمیت مسئولیتپذیری اجتماعی، معنا و هدفداری زندگی، جایگاه عقل و علم، اهمیت پرهیزگاری و اخلاق در مدیریت و سیاست، محورهای اصلی این کتاب را تشکیل میدهد. نویسنده با بهرهگیری از روایات، خطبهها و نامههای نهجالبلاغه، نشان میدهد که دغدغههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) همواره تعالی فکری و عملی جامعه است؛ او انسانی میخواهد که با عقلانیت، وجدان اخلاقی، عشق به علم و جستوجوی عدالت، مسیر رشد و کمال را بپیماید.
نگرش امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به سیاست، حکومت و رهبری نیز مبتنی بر تعالی معنوی، نفی ظلم و فساد، حمایت از محرومان و مسؤولیتپذیری در برابر مردم است. او بارها یادآور میشود که عدالت پیششرط سلامت جامعه و قرب به خدای متعال است و هر حکومتی که بر غیر عدالت بنا شود، محکوم به فروپاشی است. در این کتاب، فلسفه حوادثی چون سکوت یا مبارزه امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، اصولی چون امر به معروف و نهی از منکر، نقش علم و دانش در پیشرفت و رشد فرد و جامعه و رابطه انسان با مقدرات الهی، با دقت تبیین میشود.
همچنین به ابعاد شخصیتی و روحی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پرداخته میشود؛ عبودیت، زهد، شجاعت، حلم و حلمورزی در کنار قاطعیت، درک عمیق از معنویت و پیوند با خدای متعال، همگی ویژگیهایی است که نه تنها الگویی برای انسان مؤمن، بلکه دستمایهای برای فهم بهتر جهان و مسؤولیت انسان در مواجهه با آن است.
کتاب با تأکید بر پیوند نیازهای معنوی بشر معاصر با آموزههای نهجالبلاغه، توصیه میکند که شناخت واقعی از امیرالمؤمنین(علیهالسلام) تنها با عمل به دستورات او و فهم حکمتهای نهفته در سخنانش ممکن است؛ زیرا او نه تنها امام مسلمانان، بلکه میراثدار حکمت و انسانیت برای همه زمانهاست. نتیجه نهایی کتاب این است که آموزههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) میتواند راهنمای عملی و فکری برای انسان امروز باشد تا به سوی جامعهای توحیدی، عادلانه و سرشار از آگاهی و معنویت حرکت کند.
هشتگ
#نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین #معرفت #حکمت_علوی #عدالت #توحید #آموزه_های_دینی #رهبری_اسلامی #اخلاق #علم_و_عقل #سبک_زندگی_اسلامی #معنویت #جامعه_اسلامی #عدالت_اجتماعی #زهد #مسئولیت_اجتماعی #تعلیم_و_تربیت #اندیشه_اسلامی #پژوهش_دینی #الهیات
چکیده
کتاب «شرح نهج البلاغه» ابن ابی الحدید یکی از بزرگترین و جامعترین آثار تفسیری در تاریخ اسلام است که به صورت کامل و با رویکردی تحقیقی و انتقادی به تبیین خطبهها، نامهها و کلمات حکمتآمیز امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در نهج البلاغه میپردازد. ابن ابی الحدید، ادیب و متکلم برجسته قرن هفتم هجری، با تسلط بر ادبیات، تاریخ، فلسفه، کلام و فقه، نهج البلاغه را نه فقط در سطح لغوی و بلاغی، بلکه در بستر تاریخی و فکری عصر امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بررسی کرده است.
او با مراجعه به منابع متعدد از اهل سنت و شیعه، باورها و اختلافات کلامی را بیان و نقد میکند و در بسیاری مواقع با انصاف علمی، دیدگاههای گوناگون را واکاوی میکند. علاوه بر شرح و توضیح آیات و مفاهیم، ابن ابی الحدید به ریشهیابی بسیاری از حوادث تاریخی، چگونگی شکلگیری فرقهها، تبیین جایگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در تاریخ اسلام، نقد و بررسی طلحه و زبیر، عثمان، معاویه و دیگر شخصیتهای محوری میپردازد و مسائل بنیادین کلامی مانند توحید، عدل، امامت، جبر و اختیار، جایگاه علم، معرفت و اخلاق را به تفصیل تشریح میکند.
او نهج البلاغه را حلقه اتصال معارف ناب اسلامی، حکمت و سیاست علوی با دغدغههای روزگار میداند و همواره تلاش میکند آموزههای عمیق آن را به زبان ساده برای مخاطب شرح دهد. این اثر فقط یک شرح ساده نیست، بلکه گنجینهای از فرهنگ، معارف و آگاهی تاریخی است که هم در میان محققان شیعه و هم اهل سنت مورد احترام است و هنوز به عنوان اثری بیبدیل برای فهم دقیق شخصیت امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، جایگاه او در اسلام و آموزههای بنیادین نهج البلاغه شناخته میشود.
شرح ابن ابی الحدید، علاوه بر آشنایی با نهج البلاغه، دریچهای به شناخت و نقد جامعه اسلامی نخستین، تحولات پس از پیامبر(صلی الله علیه و آله)، و بررسی عمیق ریشههای اختلاف امت اسلامی نیز باز میکند و همواره یکی از منابع اصلی پژوهش در تاریخ، کلام، سیاست و اخلاق اسلامی است.
هشتگ
#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #ابن_ابی_الحدید #امیرالمؤمنین #کلام_اسلامی #تاریخ_اسلام #فلسفه_اسلامی #امامت #عدالت #حق_طلبی #حکومت_علوی #جامعه_اسلامی #حکمت_اسلامی #مبانی_معرفت #انصاف_علمی #رهبر_الهی #تحولات_سیاسی #انتقاد_خلفا #تفسیر_تاریخی #شخصیت_امیرالمؤمنین #عدالت_اجتماعی #ادبیات_عربی #توحید #انسان_در_اسلام #اخلاق_سیاسی #علم_دینی #روش_تحقیقی #فرهنگ_اسلامی #اندیشه_اسلامی #اختلافات_کلامی
چکیده
این کتاب به شرح و تفسیر یکی از مشهورترین خطبههای نهجالبلاغه یعنی خطبه متقین (همام) میپردازد؛ خطبهای که در آن امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به درخواست یکی از یاران خاص خود (همام) به توصیف کامل ویژگیهای پارسایان و متقین میپردازد. ابتدای اثر به بیان پیشینه خطبه میپردازد: همام، یکی از یاران با فضیلت، از امیرالمؤمنین(علیهالسلام) میخواهد متقین را چنان توصیف کند که گویی او آنها را با چشم میبیند. نخست، امیرالمؤمنین(علیهالسلام) او را به رعایت تقوا و نیکوکاری توصیه میکند و آیهای از قرآن درباره جایگاه پرهیزکاران بیان میفرماید. اما با اصرار همام، حضرت به شرحی کمنظیر و ملموس از اوصاف اهل تقوا میپردازد.
در خطبه، امیرالمؤمنین(علیهالسلام) تقوا را زمینهساز آرامش قلب و نجات از دنیاپرستی معرف میکند و صفات بنیادی متقین را بهتفصیل بیان میکند؛ از جمله: راستگویی، ادای امانت، حیاداری، فروتنی، بردباری در برابر نادانان، پرهیز از گناه و حتی اندیشیدن به خطا، حرکت در مسیر رضایت خدای متعال، حضور همیشگی یاد خدا در ذهن و دل، گفتار سنجیده و اجتناب از حرف زاید، زهد نسبت به دنیا، و امید به پاداش اخروی.
در بخشهای مختلف کتاب، گاه ترجمه تحتاللفظی خطبه آورده شده و گاه شرح و توضیحات ادبی و اخلاقی بر مفاهیم خطبه افزوده میشود. نویسندگان ضمن پایبندی به متن نهجالبلاغه، گنجینهای از رفتارهای فردی و اجتماعی نمونه اهل تقوا را به زبان امروزی بازگو کردهاند. آنها توضیح میدهند که متقین کسانیاند که در عین حضور در جامعه، اهل معرفت و عملاند، دائماً در کار خیر میکوشند، نسبت به مسئولیتهای الهی آگاه و هشیارند، و در برابر سختیها بردباری و در برابر خوشیها سپاسگزارند. چنین افرادی به مرحلهای از اخلاق و عدالت میرسند که نه تنها خود تکیهگاه معنویاند، بلکه باعث سلامت و معنویت محیط اجتماعی میشوند.
شرحهای کتاب، سعی دارد ارزشهای بنیادین مطرحشده توسط امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را عمیقاً توضیح دهد و ارتباط آن را با زندگی امروزی نشان دهد؛ اینکه تقوا صرفاً یک احساس درونی یا رفتار ظاهری نیست، بلکه منظومهای از شناخت، انگیزه، عمل و خودکنترلی است که انسان را از اسارت هوای نفس و دنیاپرستی میرهاند و او را به سوی خدای متعال، آرامش حقیقی و کمال وجودی سوق میدهد.
در پایان، کتاب به اهمیت شناخت این صفات اشاره میکند؛ چرا که آشنایی با الگوی متقین، زمینه اصلاح فردی و اجتماعی را فراهم میسازد و انسان را به سوی سبک زندگی معنوی، با رویکرد اخلاقمحور و مسئولیتپذیر هدایت میکند. این اثر، ضمن تأکید بر واژهگزینی دقیق و تحلیل معنایی، زبان ساده و قابلفهمی دارد و برای پژوهشگران، معلمان، دانشآموزان و علاقهمندان به معارف اسلامی منبعی ارزشمند بهشمار میرود.
هشتگ
#نهج_البلاغه #خطبه_همام #امیرالمؤمنین #متقین #صفات_پرهيزکاران #تقوا #اخلاق_اسلامی #معرفت_الهی #شرح_نهج_البلاغه #سبک_زندگی_اسلامی #عبادت #تفسیر_قرآن #اعتدال #زهد #پارسایی #تزکیه_نفس #ایمان #معنویت #پژوهش_دینی #تربیت_اخلاقی
نویسنده
سید محمد کاظم قزوینی
چکیده
کتاب «زینب کبری(سلاماللهعلیها) از مهد تا لحد» به قلم سید محمدکاظم قزوینی، پژوهشی جامع پیرامون حیات، شخصیت، نقش و جایگاه حضرت زینب(سلاماللهعلیها) است که با رویکرد روایی و تحلیلی به بررسی مهمترین مقاطع زندگی ایشان پرداخته است. نویسنده در آغاز، به تبار و ولادت حضرت زینب(سلاماللهعلیها) اشاره میکند و جایگاه ایشان را در خانوادهٔ وحی و در کنار پدر بزرگوارشان امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، مادرشان حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) و برادرانشان امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) تبیین میکند.
در ادامه، فضایل اخلاقی، دانش، شجاعت، عبادت و بصیرت کمنظیر حضرت مورد واکاوی قرار میگیرد و ایشان به عنوان الگویی والای صبر و مقاومت معرفی میشوند. نویسنده با بهرهگیری از منابع تاریخی و روایی مستند، نقش حضرت زینب(سلاماللهعلیها) را در نهضت عاشورا و وقایع کربلا به تصویر میکشد و به تحلیل خطبهها و رفتارهای ایشان در صحنهٔ اسارت و مواجهه با حکومت اموی و مردم کوفه و شام میپردازد. جایگاه بیبدیل حضرت زینب(سلاماللهعلیها) در بقای پیام عاشورا و دفاع از حقانیت اهلبیت(علیهمالسلام) در این بخش به خوبی نمایان میشود.
در بخشهای پایانی، به سالهای واپسین عمر ایشان و وفات حضرت نیز اشارات مستندی صورت گرفته و نویسنده با زبان روایی ویژگیهای علمی و معنوی حضرت را جمعبندی میکند. کتاب با تأکید بر نقش محوری حضرت زینب(سلاماللهعلیها) در تداوم رسالت پیامبر(صلیاللهعلیهوآله) و امامت امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و پاسداشت فرهنگ عاشورا به پایان میرسد.
این اثر منابع کهن و آموزههای اصیل شیعی را در کنار تحلیل علمی و پژوهشی فراهم آورده و با زبانی روان اما دقیق، زمینهٔ بهرهبرداری پژوهشگران و علاقهمندان حوزهٔ معرفت دینی و تاریخ اسلام را فراهم میآورد، بدون آنکه در امانتداری علمی و روایت بیطرفانه خللی وارد شود.
هشتگ
#زندگینامه_حضرت_زینب #شخصیت_حضرت_زینب #عاشورا_و_حضرت_زینب #خطبه_حضرت_زینب #اسارت_اهل_بیت #نقش_زنان_در_تاریخ_اسلام #شجاعت_حضرت_زینب #حماسه_کربلا #نقش_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #اهل_بیت_علیهمالسلام #پیام_کربلا #پایداری_در_مصیبت #معرفت_زن_مسلمان #تحمل_و_صبر #رهبران_زن_اسلام #میراث_شیعه
نویسنده
الميرزا حبيب الله الخوئي
چکیده
کتاب «منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة» تألیف میرزا حبیبالله خویی، باید به چند محور اساسی این اثر ۱۴ جلدی اشاره کرد که حول شرح، تحلیل و تبیین مفاهیم ژرف و عبارات بلندمرتبه نهج البلاغه میگردد. مؤلف کتاب با تبحری ویژه و نگاه تفصیلی، سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را مورد واکاوی قرار داده و با تکیه بر منابع متقن حدیثی، تاریخی، کلامی و ادبی، به شرح دقیق خطبهها، نامهها و کلمات قصار پرداخته است.
در این اثر، علاوه بر تبیین ظواهر الفاظ، به ابعاد مختلف معنایی، فلسفی، کلامی و عرفانی سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پرداخته شده و تلاش شده از برداشتهای سطحی پرهیز شود و ژرفنگری خاصی در تحلیل مفاهیم صورت گیرد. نویسنده همزمان با شرح عبارات، به اختلاف اقوال در تفاسیر نهجالبلاغه اشاره کرده و دیدگاه دانشمندان شیعه و اهل سنت را طرح نموده است تا خواننده تصویری جامع و متعالی از جایگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و میراث علمیاش به دست آورد.
از ویژگیهای شاخص این شرح، نقد مستدل دیدگاههای مخالف و دفاع از اصالت و حقانیت سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بر اساس منابع اصیل شیعی است. همچنین، به نکات دقیق بلاغی، واژهشناسی، ریشههای تاریخی، اسباب صدور خطبهها و نقش اجتماعی و سیاسی آنها توجه ویژه شده است. مسائل کلامی همچون توحید، امامت، عدل، جایگاه اهلبیت(علیهمالسلام)، بررسی مقامات روحی و علمی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و دفاع از اصول و مبانی شیعه، جزء مباحث کلیدی این شرح محسوب میشود.
در بخشهایی، تحلیلهای روانشناختی و اجتماعی درباره مخاطبان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و شرایط اجتماعی دوران آن حضرت ارائه شده و کاربرد آموزههای نهجالبلاغه در زندگی فردی و اجتماعی با زبانی علمی و استنادی ترسیم گردیده است. توضیح لغات دشوار، بیان سیاق و ساختار جملات، نقل احادیث و روایات مرتبط، مقایسه خطبهها و نامهها با سایر منابع تاریخی، و آوردن پاسخ به اشکالات و شبهات مطرحشده درباره نهج البلاغه، ساختار اصلی این مجموعه مفصل را تشکیل داده است.
در مجموع، کتاب «منهاج البراعة» نه تنها به شرح الفاظ نهجالبلاغه میپردازد، بلکه تحلیلی عمیق از مفاهیم و پیامهای جاودانه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) ارائه میدهد و تلاش میکند جانمایه معرفتی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی سخنان ایشان را به صورتی علمی و قابل درک برای پژوهشگر و علاقهمند به اندیشه ناب شیعی، بیان کند. این اثر، یکی از جامعترین و معتبرترین شروح نهجالبلاغه و منبعی وزین برای شناخت ابعاد مختلف شخصیت و آموزههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به شمار میآید.
هشتگ
#نهج_البلاغه #تفسیر_نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #فلسفه_شیعه #بلاغت_عربی #تاریخ_اسلام #علم_کلام #تحلیل_سخنان_امیرالمؤمنین #مفاهیم_شعری #پیام_اخلاقی #امامت #عدالت_اجتماعی #توحید #اهل_البیت #اندیشه_شیعه #علمی _ادبیات
چکیده
کتاب «اوّل شهید از بنیهاشم حضرت علی اکبر(علیهالسلام)» نوشته حسین رفوگران، اثری پژوهشی و عاطفی درباره زندگی، شخصیت و شهادت حضرت علی اکبر(علیهالسلام) است. نویسنده پس از درود به امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله)، امام حسین(علیهالسلام) و خاندان شهیدان، بیان میکند که هدف از نگارش این کتاب، بزرگداشت شعائر حسینی و خدمت به جامعه مدیحهسرایان و عاشقان اهلبیت(علیهمالسلام) است و در نگارش مطالب کتاب، امانتداری علمی را رعایت کرده و به منابع معتبر و روایات صحیح شیعی متکی بوده است.
در ابتدای اثر، جایگاه والای حضرت علی اکبر(علیهالسلام) در میان بنیهاشم و اهلبیت(علیهمالسلام) شرح داده میشود. ایشان فرزند امام حسین(علیهالسلام) و نوه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله) است که شباهت اخلاقی و ظاهری ویژهای به پیامبر اکرم(صلاللهعلیهوآله) داشت و یاران امام حسین(علیهالسلام) هرگاه مشتاق دیدار پیامبر(صلاللهعلیهوآله) میشدند، به حضرت علی اکبر(علیهالسلام) نگاه میکردند. شخصیت ایشان با فضیلت، شجاعت، ادب و خلوص منحصر به فرد معرفی میشود و ویژگیهای اخلاقی و رفتاری حضرت براساس احادیث و زیارتنامهها نقل میشود.
در بخشهای دیگر کتاب، نسب حضرت علی اکبر(علیهالسلام)، ویژگیهای مادر ایشان، لیلا، و مسائل تاریخی مرتبط با حضور یا عدم حضور مادر در واقعه کربلا بررسی میشود. نویسنده بر اساس نظر علما، مقام معنوی حضرت علی اکبر(علیهالسلام) را مورد توجه قرار داده و به نحوه تربیت، ایمان، معرفت و جایگاه او در کنار امام حسین(علیهالسلام) پرداخته است. حضرت علی اکبر(علیهالسلام) اولین شهید از بنیهاشم در روز عاشورا بود و از نخستین کسانی بود که با اذن و رضایت پدر، به میدان نبرد شتافت و با ایمان و رشادت تا آخرین لحظه در راه حق ایستادگی کرد.
شرح لحظات وداع حضرت علی اکبر(علیهالسلام) با امام حسین(علیهالسلام) و خانواده، مبارزه شجاعانه او در میدان جنگ و سرانجام شهادت مظلومانه او، از مهمترین بخشهای کتاب است. توصیف اندوه جانکاه امام حسین(علیهالسلام) در هنگام شهادت فرزندش و تاثیر این واقعه بر اهلبیت(علیهمالسلام) و یاران، به زبان روایی و همراه با نقل منابع معتبر آمده است.
کتاب به صورت جامع به ابعاد شخصیتی، معنوی و تاریخی حضرت علی اکبر(علیهالسلام) میپردازد و ضمن وفاداری به متون دینی و تاریخی، نقش الهامبخش این شهید بزرگوار برای جوانان را تبیین میکند. مجموعهای از اشعار، مرثیهها و مضامین عاطفی درباره حضرت علی اکبر(علیهالسلام)، به فهم ابعاد حماسی و مصیبت عاشورا عمق بیشتری میبخشد. در نهایت، از مخاطبان خواسته میشود با الهام گرفتن از سیره حضرت علی اکبر(علیهالسلام)، در مسیر یاری و حفظ ارزشهای اهلبیت(علیهمالسلام) گام بردارند.
هشتگ
#حضرت_علی_اکبر_علیهالسلام #اوّل_شهید_بنی_هاشم #فرزند_امام_حسین #شبیهترین_به_پیامبر #حماسه_عاشورا #جوانان_کربلا #شهادت_در_راه_حق #وفاداری_به_امیرالمؤمنین_علیهالسلام_صلاللهعلیهوآله #زیارت_حضرت_علی_اکبر #ادب_و_ایمان #ارزشهای_اهلبیت #یادگار_عاشورا #شجاعت_اسلامی #ادب_علوی #مرثیه_کربلا
نویسنده
آیتالله سید ابوالقاسم خوئی
چکیده
مجموعهی «منهاجالبراعة فی شرح نهجالبلاغه» تألیف آیتالله سید ابوالقاسم خوئی، از جامعترین و علمیترین شروح نهجالبلاغه در تاریخ معارف شیعه است. این اثر ارزشمند بر پایهی وفاداری کامل به متن اصلی و احترام به فضای کلام امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله) تدوین شده و در بیستویک جلد، شرحی دقیق، روان و ژرف بر خطبهها، نامهها و کلمات قصار نهجالبلاغه ارائه میدهد.
نویسنده در مجلدات آغازین، اهمیت نهجالبلاغه و ضرورت شرح آن را تبیین میکند و سپس با بهرهگیری از مباحث لغوی، ادبی و بلاغی، ابزار مناسبی برای فهم بهتر سخنان امام فراهم میسازد. توجه جدی به صنایع بلاغی، واژهشناسی، تشبیه، استعاره و ساختار نحوی، پایهی کار اوست. استاد خوئی در کل اثر همواره به بستر تاریخی صدور هر سخن، زمینههای اجتماعی و فلسفی و ارتباط این کلام با قرآن و سنت پیامبر و اهلبیت(علیهمالسلام) توجه ویژه دارد.
با ورود به شرح خطبهها و نامهها، هر فراز با واکاوی دقیق معنا، ترجمه روان و تحلیل کلامی و تاریخی معرفی میشود و نه تنها به مباحث اعتقادی و فلسفی بنیادین چون توحید، عدل، جبر و اختیار، امامت، عصمت و قضا و قدر میپردازد، بلکه کارکردهای اخلاقی و اجتماعی برای انسان و جامعه معاصر را برجسته میسازد. استاد خوئی در بسیاری از بخشها با نقد آرای مفسران پیشین و تأکید بر کاربردپذیری نهجالبلاغه در زندگی، پیام کلام امام را فراتر از قالب ادبی، به منزلهی راهنمایی عملی برای تهذیب فرد و اصلاح جامعه ارائه میکند.
در مجلدات پایانی، شرح کلمات قصار و حکمتهای آخر نهجالبلاغه با همان دقت و انصاف ادامه مییابد و معانی ژرف تربیتی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی آنها تبیین میشود. خوئی با استناد به قرآن، روایات و منابع فلسفی و کلامی، پیوند میان حکمت علوی و نیازهای فکری و معنوی عصر جدید را بهخوبی نمایان ساخته است. سراسر اثر بر تحکیم عقلانیت دینی، مسئولیت اخلاقی، خودسازی، قناعت، صبر، عزت نفس و توجه به عدالت اجتماعی مبتنی است و ادبیات روان، لحن آموزشی و تحقیق محور بودن آن راه را برای پژوهشگران و علاقهمندان نهجالبلاغه هموار میکند.
در نهایت، «منهاجالبراعة» نه فقط یک شرح و تفسیر صرف است، بلکه مرجعی زنده برای تعمیق معرفت دینی، الهامبخشی به اندیشه پژوهشی و اخلاق عملی، و پلی میان فهم سنت و نیازهای امروز جامعه اسلامی است؛ اثری بینظیر زیر لوای شخصیت و معارف جاودان امیرالمؤمنین(علیهالسلام).
هشتگ
#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #منهاج_البراعه #سید_ابوالقاسم_خوئی #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #حکمت_اسلامی #معرفت_علوی #اخلاق_دینی #کلام_شیعه #فلسفه_اسلامی #تاریخ_اسلام #ادبیات_عربی #پژوهش_شیعی #اصول_اعتقادی #حکومت_علوی #نامه_مالک_اشتر #تحلیل_بلاغی #تحلیل_لغوی #عدالت_اجتماعی #تفسیر_قرآن #روایات_اهل_بیت #مطالعات_دینی #علم_کلام #حکمت_عملی #اخلاق_اجتماعی #تربیت_اسلامی #تحلیل_تاریخی
نویسنده
شیخ کلینی (رحمتاللهعلیه)
چکیده
در مجموعه هشت جلدی «الأصول الکافی» تألیف شیخ کلینی (رحمتاللهعلیه)، بنمایههای اعتقادی، اخلاقی و فقهی مکتب تشیع بر محور روایات پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و اهلبیت معصومین (علیهمالسلام) گردآوری شده است. این اثر ارزشمند، تصویری جامع و سلسلهوار از معارف اسلامی ارائه میدهد که زوایای مختلف زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی مؤمن را پوشش میدهد و همواره وفاداری به وحی و سنت اهلبیت (علیهمالسلام) را اساس قرار میدهد.
در آغازین جلد، موضوع اساسی عقل، نقش آن در هدایت انسان، و ارتباط بنیادین آن با ایمان، اخلاق و معنویت تبیین میشود و تأکید میگردد که فهم و عمل دینی بدون بهرهمندی از عقل و شناخت عمیق، راهگشا نیست. سپس وارد تقابل ایمان و کفر، نفاق و مراتب واقعی ایمان بر اساس عمل و معرفت میشویم؛ با این پیام که دینداری بر پایه رابطه قلبی و التزام عملی شکل میگیرد و عشق و پیوند با اهلبیت (علیهمالسلام) رکن جداییناپذیر ایمان واقعی است.
در جلدهای سوم و چهارم، احکام و آموزههای عملی دین شامل عبادات، مناسبات خانوادگی، اخلاق اجتماعی، حقوق اقتصادی و آداب معاشرت مورد بحث قرار میگیرد. این مطالب نشان میدهند که اسلام نهتنها به جنبههای فردی معنویت، بلکه به نظمدهی مناسبات اجتماعی، برقراری عدالت، صلح و پیشرفت اخلاقی جامعه اهتمام جدی دارد.
در میانه و اواخر این مجموعه، به تدریج وارد حوزه قوانین جزایی، دیات، حدود، قصاص و نحوه برخورد شریعت با جرائم و منازعات میشویم. در کنار این مباحث، همواره توصیه به رأفت، گذشت، عقلانیت در اجرا و توجه به مقاصد عالیه شریعت دیده میشود تا عدالت با لطافت اخلاقی و رعایت مصالح اجتماعی همراه باشد.
در جلدهای پایانی، محور توجه به احکام خانواده، روابط عاطفی و حقوقی اعضای آن، مسائل اقتصادی، وصیت، ارث و معاملات است. درسهای اخلاقی و تربیتی برجستهای نیز ارائه میشود که بر اهمیت تهذیب نفس، تواضع، انصاف، امانتداری، توکل، حسن معاشرت و همکاری اجتماعی تأکید دارد. در نهایت، کتاب با بیان مجموعهای از آموزههای اخلاقی، توصیههای تربیتی، نکات معرفتی و حکمتهای عملی، سیمای یک انسان مؤمن و جامعه آرمانی شیعی را ترسیم میکند.
«الأصول الکافی» افزون بر ارائه احکام و معارف ناب، با پیوند عقل و نقل، و همراه ساختن اخلاق و شریعت، دایرةالمعارفی بیبدیل از اسلام اصیل و معارف اهلبیت (علیهمالسلام) را پیش روی شیفتگان حقیقت قرار داده است. مطالعه این اثر، مخاطب را با ابعاد ژرف خردورزی، ایمان، عمل صالح، اخلاص، معنویت و زندگی الهی در افق اندیشه شیعی آشنا میسازد و الگویی برای زیست معنوی و مسئولانه در پهنه فرد و جامعه پدید میآورد.
هشتگ
#عقل_و_جهل #ایمان_و_کفر #احکام_عبادی #اخلاق_اسلامی #خانواده_در_اسلام #عدالت_اجتماعی #حقوق_انسان #احکام_اقتصادی #حدود_و_دیات #تعلیم_و_تربیت #امانتداری #محبت_اهل_بیت_علیهمالسلام #تهذیب_نفس #توحید #نبوت #امامت #معاد #حکمت_عملی #روابط_اجتماعی #سبک_زندگی_شیعی
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
نامهاى است از اميرالمؤمنين (عليهالسلام) كه آن را در پاسخ معاويه نوشته است:
(و این نامه از نامههای خوب و پسندیده است)
«چه حقی است برای طلقاء
[1] و فرزندان طلقاء برای تمیز دادن ميان مهاجرين اوليه
[2] و تعيين و ترتيب درجات ايشان و شناساندن طبقات آنان به ديگران؟ چه دور و بیتناسب است اين سخنان از تو، هر آينه و به تحقيق ناله و صدا کرد چوبه تيری که با ديگر چوبهها تفاوت دارد
[3] (کنايه از اينکه تو نسبت به مداخله در اين موارد، بيگانهای) و کسی به حکم کردن درباره اين طبقات شروع کرده که حکم به زيان او و سود آن طبقات است
[4]».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، صص522 و 523)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
از یک نامۀ آن حضرت (علیهالسلام) در پاسخ معاویه و آن از بهترین نامهها است:
«و آزادشدگان و فرزندان آزادشدگان را با تمیز میان مهاجران نخستین و درجهبندی آنان و تعریف ردهبندیشان چه نسبت؟! هیهات! تیری که از جنس دیگر تیرها نیست به صدا درآمده است،
[5] و کسی در این باره به داوری نشسته که شایستگی داوری ندارد و خود محکوم آن است!»
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص386)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
پاسخ به نامۀ معاویه که از بهترین نامههای امام (علیهالسلام) است. این نامه را پس از جنگ جمل نوشته است:
(معاویه به پیشنهاد عمروعاص نامهای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیهالسلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیهالسلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیهالسلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیهالسلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا میکند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنیهاشم بر بنیامیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره میکند و میفرماید: تو با این سخن مرا به خنده واداشتی چرا که فرزندان عبدالمطلب هرگز پشت به دشمن نمیکنند.)
رسوایی ادعاهای معاویه
«اسیران آزاد شده و فرزندانشان
[6] را چه رسد که میان مهاجران نخستین فرق نهند و ترتیب درجات و مقام آنها را تعیین کنند؟ هیهات! تو خود را در امری قرار میدهی که از آن بیگانهای. حال کار به اینجا کشیده است که محکومی میخواهد داوری کند».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرامپور، ص552)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از نامههاى آن حضرت (عليهالسلام) است در پاسخ نامه معاويه:
(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى بهسزا دارد متوجه ساخته، از اينرو سيد رضى «عليهالرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامهها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است.)
«و چه كار است آزاد شدگان (ابو سفيان) و پسرانشان (معاويه) را با تشخيص بين كسانيكه در آغاز از مكه به مدينه هجرت نمودند و تعيين مرتبهها و شناساندن طبقاتشان؟ (تو كه آزاد شده هستى و هنوز هم به حقيقت دين و ايمان نرسيدهاى چه دانى فاضل و زبردست كيست و مفضول و زير دست كدام است) چه دور است (اين سخنان از تو)! آواز داد، تيرى كه از تيرهاى قمار نبود و آغاز كرد حكم كردن در باره خلافت و امامت را كسيكه روا نيست؛ مگر پيروى از آنكه شايسته خلافت است (جمله لقد حنّ قدح ليس منها؛ يعنى آواز داد تيرى كه از تيرهاى قمار نبود از آنجا مثل شد كه عرب تيرهاى قمار را زير بساطى مىنهاد و بر هم مىزد تا آواز دهد و گاه بود كه از آواز دانسته مىشد كه تيرى در بين آنها بيگانه است)».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، صص 895 و 896)
- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیتالله شیرازی)
از نامههاى حضرت على (عليهالسلام) در پاسخ به نامه معاويه:
(سيد رضى مىفرمايد: اين نامه از زيباترين نامههاى موجود است.)
تحقير شديد معاويه و خاندان او
«آزادشدگان و فرزندانشان كه در روز فتح مكه به امر پيامبر (صلىاللهعليهوآله) آزاد و از ترس جانشان مسلمان شدهاند را چه كار كه اولين مهاجران چه كسانىاند و چه درجاتى داشتهاند و ترتيب مقامات آنها چيست و كدام يك بر ديگرى برترى دارند و در كدام مرتبه از فضيلتاند؟
ابوسفيان و معاويه جزو آزادشدگانِ بهدست پيامبر (صلىاللهعليهوآله) در روز فتح مكه بودند، كه آن حضرت به آنها فرمود: «اِذهبوا أنتمُ الطُّلقاء؛
[7] رويد كه آزاد شدگانيد». هيهات كه كسى مهاجران و فضيلت آنها را بشناسد؛ مگر آنكه خود در شمار آنان باشد.
تيرى كه نه از جنس و گونه ديگر تيرها باشد بههنگام رهاشدن، صدايى غير از صداى آنها دارد و اين مَثَل، درباره كسى بهكار مىرود كه در امور مربوط به ديگران دخالت مىكند.
معاويه كه جزو مهاجران و انسانهاى با فضيلت نيست در كارى دخالت مىكند كه در توان و مرتبه او نيست و حكم در برترى و فضيلت ديگران مىكند؛ در حالىكه خود محكوم حكم آنان است؛ پس چنين كسى چگونه مىتواند حكم براند؟»
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیتالله سید محمد شیرازی، ج4، صص 41 و 42)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
(اين نامه گزيدهاى است از نامهاى كه مرحوم سيد رضى در گذشته قسمتی از آن را ذکر کرد و ما در شرح آن، نامه معاویه را که حضرت (علیهالسلام) این نامه را در پاسخش نوشته، ذکر کردیم.
امام (علیهالسلام) در اين نامه به هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيحترين نامهاى است كه مرحوم سيد، از ميان نامههاى حضرت (علیهالسلام) انتخاب كرده و نكتههايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم:)
«وَ مَا لِلطُّلَقَاءِ وَ أَبْنَاءِ الطُّلَقَاء، با اين سؤال و استفهام انكارى، معاويه را تحقير مىكند كه با پستى درجه و مقام و حقارت وجوديش، سزاوار نيست در اين امور دخالت كند و چنانكه نقل شده ابو سفيان از طلقا و آزادشدگان و معاويه هم با او بود؛ بس او هم طليق و هم پسر طليق است.
هَيْهَات! حضرت با اين كلمه اهليت و شايستگى معاويه را براى دخالت در اين امر و درجهبندى صحابه و مهاجرين را در فضيلت و برترى بعيد مىداند و سپس بهمنظور شرح و بيان استبعاد اين مطلب به دو ضربالمثل تمثل جسته و او را به دو كس همانند دانسته است:
الف- لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا، بيان مطلب آن است كه وقتى يكى از تيرهاى قمار و مسابقه از جنس بقيه تيرها نباشد، هنگامىكه از كمان رها شود صدايى بهوجود مىآيد كه مخالف صداى تيرهاى ديگر است و از اين صدا معلوم مىشود كه اين تير از جنس بقيه نيست و اين مثال براى كسى آورده مىشود كه گروهى را مدح و ستايش كند و به آنان ببالد با اينكه خود از آنان نيست و قبلا عمر به اين مثال تمثل جست؛ هنگامىكه وليد بن عقبه بن
ابى معيط گفت: «اقبل من دون قريش؛ از نزد قريش مىآيم» كه خود را به قريش نسبت داد و حال آنكه از آنان نبود. عمر گفت: « لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا، به صدا آمد تيرى كه از آن تيرها نبود».
ب- وَ طَفِقَ يَحْكُمُ فِيهَا مَنْ عَلَيْهِ الْحُكْمُ لَهَا، اين مثال در باره كسى گفته مىشود كه در ميان گروهى قرار دارد و بر عليه آن قوم قضاوتى مىكند و حال آنكه اگر چه خود، از آن قوم است؛ اما بهدليل اينكه از اراذل و اوباش است و از اشراف نيست، شايستگى چنين حكمى را ندارد؛ چون اين امر در خور بزرگان قوم است و ديگران از او، بهاين مطلب سزاوارتر مىباشند. مقصود آن است كه معاويه از كسانى نيست كه بتواند حكم به فضيلت كسى بر ديگرى بدهد و شايستگى اين امر را ندارد».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابن میثم، ج4، صص754 و 755)
- طُلَقَاء
- التَّمْيِيز
- تَعْرِيف
- حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا
این جمله در مورد کسی گفته میشود که به قومی افتخار میکند که از آنان نیست.
[11] - مَنْ عَلَيْهِ الْحُكْم
کسی که خود محکوم است.
[12] - الطَّلِيق (طلق)
«طلق» بر رها کردن و فرستادن دلالت میکند. گفته میشود مرد رها شد.
[13]
«طَلِيق» یعنی کسی که اسارت از او برداشته شده و از بردگی آزاد شده است.
[14]
«طُلَقَاء» جمع «طلیق» است یعنی از بند رها کردگان؛
[15] منظور از «طلقاء» کسانی هستند که در روز فتح مکه مستحق مجازات بودند؛ ولی پیامبراکرم (صلیاللهعلیهوآله) آنها را آزاد کرد و به بردگی نگرفت و در بین آنها معاویه، ابوسفیان، عباس و عقیل بودند
[16] که از روی اجبار و بر خلاف میلشان اسلام را پذیرفتند و مسلمان شدند.
[17] - التَّمْيِيز (مَیَز)
«ماز» بهاین معنا است که شخص چیزی را از چیز دیگر
[18]جدا کرد و آن را برتری داد؛
[19]به عبارت دیگر بهمعنی گزینش ویژگیهای شیء است تا آن را از بین همانندهای آن، (مادی - معنوی) نمایان کند.
[20]
سِنی که شخص بتواند چیزی که به نفع و ضررش است (بعد از اینکه آنها را دانست) از هم جدا کند «سِنُّ التَّمْيِيز» میخوانند.
[21]
تفاوت، در کلماتی که با این واژه از لحاظ معنایی مترادفند عبارتند از:
-«فصل» بهمعنی طلاق بعد از پیوند است.
-«فرق» بهمعنی جدایی بعد از جمع بین آنها است.
-«قطع» بهمعنی مطلق ایجاد جدایی بین اجزاء یک شیء است.
-«عزل» بهمعنی این است که شخص را از کاری که در حال انجام آن بود، برکنارش کرد.
-«تزیّل» بهمعنی مرخص کردن شخص، از نقطهای که ثابت در آن بود.
-«انفراج» بهمعنی دستیابی به رخنۀ بین دو چیز است.
-«شقّ» بهمعنی ایجاد شکاف بین دو شیء، خواه جدایی حاصل شود یا نه.
-«تمییز» بهمعنی جدایی در چیزی است که محسوس است. در قرآن کریم آمده: «مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَی مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّی يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ … ؛ خدا بر آن نيست كه مؤمنان را به اين [حالى] كه شما بر آن هستيد، واگذارد، تا آنكه پليد را از پاك جدا كند»
[22] و در آخرت «تمییز» افراد بر اساس سنخیت و ذات آنها صورت میگیرد؛ همانطور که در کلام الله مجید آمده: «إِلى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ... ؛ جمع به سمت جهنم گرد آورده خواهند شد تا خدا، ناپاك را از پاك جدا كند
[23]».
[24]
نکتهها و پیامها
1. ایمان آوردن معاویه در روز فتح مکه از روی اجبار و اکراه بود. (وَ مَا لِلطُّلَقَاءِ وَ أَبْنَاءِ الطُّلَقَاءِ)
2. فردی میتواند دیگران را به راه صحیح راهنمایی کند که خود راه دُرُست را از غیر آن، تشخیص دهد. (التَّمْيِيز)
3. گاهی با طرز بیان، درون شخص هویدا میشود.
كم گوي و بجز مصلحت خويش مگوي چيزي كه نپرسند تو از آن پيش مگوي
دادند دو گوش و يك زبانت ز آغاز يعني كه دو بشنو و يكي بيش مگوي
(هَيْهَاتَ لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا وَ طَفِقَ يَحْكُمُ فِيهَا مَنْ عَلَيْهِ الْحُكْمُ لَهَا)
4. امیرالمؤمنین (علیه السلام) به شریح فرمودند: «ثُمّ واسِ بینَ المسلمینَ بوَجهِکَ ومَنطِقِکَ ومَجلِسِکَ، حتّی لا یَطمَعَ قَریبُکَ فی حَیفِکَ، ولا یَیأسَ عَدُوُّکَ مِن عَدلِکَ؛ میان مسلمانان در نگاه کردن و سخن گفتن و نشستنت برابری را رعایت کن، تا نزدیکانت به جانبداری (و ستم) تو امید نبندند و دشمنانت از دادگری تو، نومید نشوند».[25](هَيْهَاتَ لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا وَ طَفِقَ يَحْكُمُ فِيهَا مَنْ عَلَيْهِ الْحُكْمُ لَهَا)
5. رهروان حق و رهپویان باطل همواره در طول تاریخ راهشان از هم جدا بوده و هیچ نقطه اشتراک و اتحادی بین آنها نبوده است.
امام على (عليهالسلام):ـ وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ تَفسيرِ السُّنَّةِ وَ الْبِدْعَةِ وَ الْجَماعَةِ وَ الْفُرْقَهِ ـ : اَلسُّنَّةُ ـو اللّه ِـ سُنَّةُ مُحمِّدٍ (صلياللهعليهوآله) وَ الْبِدْعَةُ ما فارَقَها وَ الْجَماعَةُ ـ وَ اللّه ِ ـ مُجامَعَةُ اَهْلِ الْحَقِّ وَ اِنْ قَلّوا وَ الْفُرقَةُ مُجامَعَةُ اَهْلِ الْباطِلِ وَ اِنْ كَثُروا؛ در پاسخ به پرسش از معناى سنّت، بدعت، جماعت و تفرقه فرمودند: به خدا سوگند، سنّت، همان سنّت محمد (صلياللهعليهوآله) است و بدعت آنچه خلاف آن باشد و به خدا قسم، جماعت، همدست شدن با اهل حق است هر چند اندك باشند و تفرقه، همدستى با اهل باطل است هر چند بسيار باشند».[26](وَ التَّمْيِيزَ بَيْنَ الْمُهَاجِرِينَ الْأَوَّلِينَ وَ تَرْتِيبَ دَرَجَاتِهِمْ وَ تَعْرِيفَ طَبَقَاتِهِمْ).
6. قضاوت دو گونه است: 1- خاص: مثل قضات که گروه خاصی از جامعه را شامل میشود که قرآن کریم در این مورد میفرماید: «إِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ...؛ و چون ميان مردم داورى مىكنيد، به عدالت داورى كنيد...»[27].
2- عام: بهمعنای اظهار نظر در یک مسئله که تمام افراد جامعه را شامل میشود. قرآن کریم در این مورد میفرماید: «هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا...؛ آنان كسانىاند كه مىگويند: «به كسانى كه نزد پيامبر (صلياللهعليهوآله) خدايند انفاق مكنيد تا پراكنده شوند».[28]
(هَيْهَاتَ لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا وَ طَفِقَ يَحْكُمُ فِيهَا مَنْ عَلَيْهِ الْحُكْمُ لَهَا)
7. دخالت شخص در غیر سر رشتۀ خود، نتایج خوبی را بهبار نمیآورد. (و طَفِقَ يَحْكُمُ فِيهَا مَنْ عَلَيْهِ الْحُكْمُ لَهَا)
8. داوری صحیح در بین مردم، نیازمند علمیت و عظمت نفس است. (هَيْهَاتَ لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا)
9. بعد خودسازی: هر انسانی باید مواظب اظهار نظرات شخصی خود، در طول روز باشد. (لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا)
10. بعد سیاسی: معیار صحیح بودن یک حکومت و دولت، همسویی آن با قوانین و احکام الهی است. دولت برای کاهش خطاهای وزیران خود، باید افرادی را بر سر کار آورد که بر مبنای دانش و آگاهی و بر اساس پژوهش و بررسی کامل و همه جانبه امور سخن بگویند و اقدام کنند؛ همانگونه که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میفرمایند: «مَنْ تَفَقَّدَ مَقَالَهُ قَلَّ غَلَطُه؛ هر کس سخنش پژوهشگرانه باشد، اشتباهش نیز اندَکانه باشد».[29](هَيْهَاتَ لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا)
11. بعد تربیتی: در روند تربیتی فرزند باید به او آموزش داده شود که آنچه میداند بگوید تا از گناه دوری کند.[30] (هَيْهَاتَ لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا)
راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی
· موقعیت شناسی در سخن گفتن: هر شخص باید پیش از سخن گفتن، موقعیت و شرایط را بسنجد و سپس سخن بگوید. امیرالمؤمنين (عليهالسلام) در این مورد میفرمایند: «لَا تُجْرِ لِسَانَكَ إِلَّا بِمَا يُكْتَبُ لَكَ أَجْرُهُ وَ يَجْمُلُ عَنْكَ نَشْرُهُ؛ بر زبان نیاور مگر چیزى را که براى تو پاداش آورد و انتشار آن تو را زینت دهد».[31](هَيْهَاتَ لَقَدْ حَنَّ قِدْحٌ لَيْسَ مِنْهَا)
· بهشت و جهنم هر فرد با اعمالش، رابطۀ مستقیم دارد. قرآن کریم میفرماید: «وَ وَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا ؛ آنچه انجام دادهاند حاضرمییابند و پروردگار تو به احدی ستم نمیکند».[32] (طَفِقَ يَحْكُمُ فِيهَا مَنْ عَلَيْهِ الْحُكْمُ لَهَا)
نویسنده
عبدالحسین شرفالدین
چکیده
کتاب «سخنی شیوا در برتری حضرت زهرا علیهاالسلام»، پژوهشی جامع درباره جایگاه معنوی، علمی و اجتماعی حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) با استناد به قرآن و سنت است. نویسنده با رویکردی تحلیلی و استدلالی، نخست با بررسیآیات مهمی مانند آیه مباهله، آیه تطهیر، آیه مودت و آیات مرتبط با ابرار، اثبات میکند که مقام والای حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) در متن قرآن مورد تأکید و تصریح الهی است. در ادامه، روایات متعددی از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) نقل میشود که بر برتری، عصمت و شخصیت ممتاز ایشان گواهی میدهند؛ از جمله روایتهای مربوط به «سیده زنان اهل بهشت»، «خیر نساء العالمین» و مشهورترین آنها «فاطمه بضعه منی»، که نشاندهنده پیوند عمیق روحی و مقامی حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) با رسالت نبوی است.
کتاب با تکیه بر منابع شیعی و نقل صحیح از منابع اهل سنت، به روشنی جایگاه حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) را بهعنوان محور اهلبیت (علیهمالسلام) و حلقه پیوند امامت و نبوت تبیین میکند. نویسنده همچنین نقش اجتماعی و سیاسی آن حضرت، و پایداری ایشان در برابر ستمها و دفاع از حقانیت امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) را برجسته میسازد. دفاع حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) از ولایت، بیپروایی ایشان در مواجهه با حاکمیت پس از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و خطبههای روشنگرانهشان، از موضوعات محوری کتاب بهشمار میروند که با اتکا به شواهد تاریخی و روایی تبیین شده است.
نویسنده در معرفی جایگاه معنوی حضرت، به اثرگذاری تربیتی و الگوسازی ایشان در میان بانوان و همگان اشاره دارد و بیان میکند که حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) همواره واسطه فیض و محور محبت نبوی و الهی بوده است. در بخشهایی نیز به فضیلت زیارت اهلبیت (علیهمالسلام) و برخاستن فرهنگ زیارت در میان مؤمنان پرداخته میشود. بخش پایانی کتاب ضمن اشاره به ویژگیهای حضرت زینب (سلاماللهعلیها) و جایگاه برجسته ایشان در تداوم راه مادرشان، عظمت و شجاعت زنان اهلبیت (علیهمالسلام) را به نمایش میگذارد.
در مجموع، اثر حاضر با استنادی قوی و بیانی روان، ابعاد مختلف و ممتاز شخصیت حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) را بهعنوان اسوه کامل انسانی و رکن ولایت الهی معرفی میکند و تصویری رسا، علمی و مستند از فضائل ایشان ارائه میدهد. کتاب مناسب پژوهشگران حوزه معارف اسلامی و علاقهمندان به تاریخ و اندیشه شیعه است و بدون آنکه به تحریف یا اغراق گرفتار شود، منزلت بیهمتای حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) را در جامعه اسلامی آشکار میسازد.
هشتگ
#فضائل_حضرت_زهرا_سلام_الله_علیها #آیات_قرآن_درباره_فاطمه #آیه_مباهله #آیه_تطهیر #آیه_مودت #آیات_ابرار #شخصیت_حضرت_زهرا #سیده_نساء_اهل_بهشت #فاطمه_بضعه_منی #برتری_حضرت_زهرا #دفاع_از_ولایت #امامت_و_نبوت #نقش_اجتماعی_حضرت_زهرا #جایگاه_اهل_بیت_علیهم_السلام #عصمت_حضرت_زهرا #خطبه_فدکیه #زیارت_اهل_بیت_علیهم_السلام #حضرت_زینب_سلام_الله_علیها #منابع_شیعه_و_اهل_سنت #تاریخ_اسلام #الگوی_بانوان
چکیده
کتاب «امام علی صلواتاللهوسلامهعلیه امیرالمؤمنین حقا در آیات و روایات»، اثری جامع است که جایگاه استثنایی امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) را در آیات قرآن و احادیث بررسی میکند و نقش بیبدیل ایشان را در تاریخ اسلام و اندیشه شیعه به تصویر میکشد. نویسنده با تکیه بر منابع معتبر، دلایل قرآنی و روایی امامت علی (علیهالسلام) را به گونهای بیان میکند که تردیدی در حقانیت، عصمت و برتری شخصیت ایشان باقی نمیگذارد. در این اثر به جایگاه یگانه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میشود که لقب «امیرالمؤمنین» اختصاصاً برای او قرار داده شده و مورد تصریح پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) است.
کتاب با روایت تولد نورانی حضرت علی (علیهالسلام) در خانه خدا آغاز میشود و فضایل منحصر به فرد ایشان در ایمان، عبادت، شبزندهداری، دانش الهی، شجاعت، عدالت، سخاوت و زهد با دلایل متعدد قرآنی و حدیثی تبیین میگردد. وی نخستین کسی بود که اسلام آورد و همواره در کنار پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) در تمام صحنههای سخت حضور داشت و بزرگترین یار و مدافع حق بود. ماجرای غدیر خم از بزنگاههای تاریخی برجستهای است که نویسنده آن را با نقل شواهد متعدد بازگو میکند تا بر تعیین الهی و آشکار امامت علی (علیهالسلام) تصریح نموده و پاسخ قاطعی به تردیدها و شبهات تاریخی دهد.
از منظر این کتاب، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) تنها فردی است که پس از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) صلاحیت کامل رهبری دینی و معنوی امت را داشته است. ایشان حتی پس از به حاشیه رفتن از قدرت رسمی، همواره منشأ خیر، حکمت، مشاوره و قضاوت صحیح در جامعه اسلامی بود و خدمات عظیمی در راه دفاع از عدالت، نشر علم و برقراری قسط و عدل داشت. نویسنده، به زندگی ساده و بخشنده حضرت علی (علیهالسلام)، پرهیز ایشان از تعلق به دنیا، تقسیم عادلانه بیتالمال و رفتار مهربانانه با تودههای مردم اشاره میکند و سیمای ایشان را به عنوان الگوی عدالتخواهی، شجاعت و بندگی مطلق الهی ترسیم مینماید.
در بخشهایی از کتاب به مسائل اختلافی پس از رحلت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله)، ماجرای شورا، سکوت و صبر امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، مواضع اعتراضی حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) و حضور اهل بیت (علیهمالسلام) در دفاع از حق اشاره شده و تلاش شده این وقایع با تحلیل شفاف و مستند بازخوانی شود. کتاب به نقش برجسته حضرت علی (علیهالسلام) در جنگها، فداکاریهای شب لیلهالمبیت، قضاوتها و واکنش او به ظلم و فساد میپردازد و نشان میدهد که چگونه این شخصیت عظیم، الگویی بینظیر برای هر مسلمان و انسان حقیقتجوی است.
در نهایت، اثر با زبانی علمی و در عین حال روان، بر این نکته تأکید میکند که امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) همچنان سرچشمه هدایت و معیار حقجویی در تاریخ و فرهنگ اسلامی باقی مانده و شناخت صحیح زندگی، اندیشه و سیره او راهگشای هرگونه فهم ژرفتر از دین و انسانیت خواهد بود.
هشتگ
#امیرالمؤمنین_علی_علیه_السلام #ولادت_در_کعبه #غدیر_خم #عصمت_ائمه #فضل_و_برتری_علی_علیه_السلام #عدالت_علوی #شجاعت_علوی #علم_امام_علی_علیه_السلام #سیره_امام_علی_علیه_السلام #بیت_المال #اهل_بیت_علیهم_السلام #حقانیت_امامت #فضایل_امام_علی_علیه_السلام #سکوت_و_صبر_امام #نهج_البلاغه #دفاع_از_حق #پیامبر_اکرم_صل_الله_علیه_وآله #زندگی_ساده_امام_علی #جهاد_در_اسلام #ولایت_الهی
نویسنده
آیتالله سید محمدتقی مدرسی
چکیده
کتاب «هدایتگران راه نور (زندگانی کریم اهل بیت امام حسن مجتبی (علیهالسلام))» با نگاهی عالمانه و روان، به تبیین ابعاد گوناگون شخصیت و زندگی امام حسن مجتبی (علیهالسلام) و جایگاه ممتاز ایشان در تاریخ اسلام میپردازد. نویسنده با تأکید بر نقش بنیادین خاندان وحی در هدایت جامعه انسانی، زندگی امام حسن (علیهالسلام) را از کودکی تا شهادت، با نگاهی تحلیلی روایت میکند و در هر بخش، بر عمق معنویت، خردمندی، بردباری و ایثار آن حضرت (علیهالسلام) تأکید دارد.
در آغاز، بر پایههای پاک وراثت و تربیت امام حسن (علیهالسلام) اشاره میشود: پدری چون امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و مادری چون حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) که محیطی سرشار از ایمان و اخلاق برای رشد ایشان فراهم ساختند. امام حسن (علیهالسلام) از بدو کودکی مورد عنایت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) بود و این توجه ویژه در شکلگیری شخصیت اخلاقی و معنوی ایشان نقش بسزایی داشت. فضایل بیمانند، علم گسترده، عبادت خالصانه و تقوای بینظیر آن حضرت در روایات و سیره بزرگان یادآوری شده است.
نویسنده با مرور وقایع مهم پس از رحلت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و انحرافاتی که در امت اسلامی به وجود آمد، جایگاه و رفتار امام حسن (علیهالسلام) را در این مقطع حیاتی برجسته میسازد. به دوران امامت ایشان، پس از شهادت امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، و چالشهای خلافت و مواجهه با معاویه اشاره میکند و نشان میدهد که چگونه امام حسن (علیهالسلام) با تدبیر، استقامت و بردباری، مصالح والای اسلام و امت را بر منفعت شخصی مقدم داشت.
اوج اثر در تحلیل فلسفه صلح امام حسن (علیهالسلام) با معاویه است؛ نویسنده از منظر معرفتی تأکید میکند که این صلح نه از ضعف، بلکه از علوّ اندیشه دینی، مسئولیت نسبت به جان مسلمانان و حفظ دین الهی سرچشمه گرفت. امام حسن (علیهالسلام) در برابر کینهورزیها، جفاها و هجمهها، پایداری و کرامت خویش را حفظ کرد تا امت را از فتنهای بزرگ نجات دهد و زمینه آگاهی امت را برای قیامی بالندهتر فراهم کند.
در بخشهای پایانی، به شهادت مظلومانه امام حسن (علیهالسلام)، تشییع پیکر مطهر، و دسیسههای سیاسی اشاره میشود. ضمن تبیین ویژگیهای اخلاقی، تواضع مثالزدنی، انفاق و جوانمردی ایشان، سرمشق بودن این شخصیت نورانی برای رهروان راه حق برجسته میشود. نویسنده با ذکر سخنان حکمتآمیز، سرودهها و آثار باقیمانده از امام حسن (علیهالسلام)، نشان میدهد که سیره آن حضرت چراغ راه هر انسان حقیقتجو است.
در مجموع، کتاب با زبانی ساده و روشن، منظومهای از فضایل، حکمت و شیوه رهبری امام حسن مجتبی (علیهالسلام) را تبیین کرده و بر ضرورت معرفتافزایی تاریخی و اخلاقی درباره سیره اهل بیت (علیهمالسلام) تأکید کرده است؛ تا مخاطبان، الگویی کامل برای زیست ایمانی، اجتماعی و اخلاقی بیابند.
هشتگ
#امام_حسن_مجتبی_علیهالسلام #زندگانی_اهل_بیت #امامت #اخلاق_اسلامی #صلح_امام_حسن_علیهالسلام #تاریخ_اسلام #بردباری #آموزههای_اهل_بیت_علیهمالسلام
نویسنده
آیت الله سید محمد حسینی شیرازی
نویسنده
هبه الدین شهرستانی
چکیده
کتاب «عظمت حسینی»اثری است جامع و عمیق که به شرح و بررسی جایگاه نهضت و قیام امام حسین علیهالسلام میپردازد. این کتاب تلاش میکند تا با نگاهی همهجانبه و فلسفی، معنای واقعی و تأثیرات بلندمدت این حرکت بزرگ تاریخی را برای خواننده روشن کند و فهمی دقیق از عظمت شخصیت امام حسین علیهالسلام و ابعاد مختلف شهادت ایشان ارائه بدهد.
در مقدمه کتاب، نویسنده به جایگاه والای تلاش انسان برای شناخت حقیقت اشاره میکند و بیان میدارد که انسان، هرچند هیچگاه نمیتواند به مطلق حقیقت برسد، اما ذاتاً مشتاق و جویای حقایق والاست. این عطش ذاتی باعث شده تا بشریت در طول تاریخ به سوی کشف حقایق، فهم عمیقتر معانی، و رشد معنوی حرکت کند.
کتاب با تأکید بر این که واقعه کربلا صرفاً تاریخ یک اتفاق ظاهری نیست، بلکه دارای بُعدی سراسر معنوی و اخلاقی است، اهمیت یادآوری و بزرگداشت این نهضت را بیان میکند. زنده نگه داشتن یاد امام حسین علیهالسلام و قیام او، وسیلهای است برای عبور از ظواهر و رسیدن به درکی عمیقتر از حقایق عرفانی و معنوی.
نویسنده همچنین به این نکته مهم توجه دارد که مجلس عزاداری و مراسم سوگواری برای امام حسین علیهالسلام باید فراتر از ظواهر باشد و نشاندهنده تجدید عهد و پیروی واقعی از اخلاق و روش آن حضرت باشد. این مراسم نباید صرفاً شکل ظاهری و احساسات گذرا باشد بلکه باید بر اساس معرفت و بصیرت عمیق، به تقرب و قرب معنوی امام حسین علیهالسلام منجر شود.
در بخشهایی از متن، تحلیلهای دقیقتری درباره تأثیرات نهضت حسینی بر جوامع اسلامی و شیعی مطرح شده است. قیام امام حسین علیهالسلام نه تنها انقلاب سیاسی یا اجتماعی نبود، بلکه نمادی از ایستادگی در برابر ظلم، ظلمستیزی، و حفظ ارزشهای اخلاقی و دینی است که نسلها را به ادامه راه حق تشویق میکند.
این کتاب همچنین به روند تاریخی مواجهه شیعیان و مسلمانان با موضوع کربلا و پیامدهای آن اشاره میکند و بیان میدارد که در طول قرنها، این واقعه چنان در دلها جای گرفته که با هر دورهای از سختی و فشار، ویژگیهای نجاتبخش و امیدبخش خود را حفظ کرده است.
در نهایت، «عظمت حسینی» به عنوان اثری گرانبها، خواننده را به تأمل درباره درسهای قیام امام حسین علیهالسلام دعوت میکند و اهمیت زنده نگه داشتن این پیام را برای هر فردی که به عدالت، حقیقت، و معنویت اهمیت میدهد، گوشزد میکند.
اگر بخواهم به صورت خلاصه بگویم، کتاب شرحی است دقیق و روشن بر مقام و ارزش قیام امام حسین علیهالسلام که راهکارهایی برای درک صحیح سوگواری و یادبود آن حضرت ارائه میدهد و تأکید میکند که شناخت عمیق اخلاق و معنویت نهضت حسینی، تنها راه حفظ و انتقال پیام آن به نسلهای آینده است.
هشتگ
#عظمت_حسینی #قیام_کربلا #امام_حسین_علیهالسلام #عدالت_طلبی #ایثار_و_فداکاری #معنویت_اسلامی #شجاعت_حسینی #پیروی_از_اخلاق_حسینی #نهضت_ظلم_ستیزی #عاشورا #معرفت_دینی #پیام_کربلا
چکیده
کتاب «اسراری از نهضت امام حسین (علیهالسلام)» تحقیقی عمیق و منسجم درباره انگیزهها، اهداف و پیامهای قیام حضرت سیدالشهداء (علیهالسلام) است. این کتاب تلاش میکند با زبان ساده و روان، معنای واقعی نهضت عاشورا را از نگاه فقهی، تاریخی و اعتقادی تبیین کند و اهمیت آن را برای عصر حاضر نشان دهد.
نویسنده ابتدا به هدف اصلی امام حسین (علیهالسلام) از قیام اشاره میکند که چیزی جز احیای دین و اصلاح جامعه نبود. ایشان در شرایطی که فساد، ظلم و انحراف دینی گسترده شده بود، به پا خواست تا عدالت و معنویت را احیا کند و مردم را به سوی حقیقت و اخلاق ناب اسلامی دعوت نماید. شهادت امام حسین (علیهالسلام)، برخلاف تصور برخی، یک حادثه ساده یا فقط تاریخی نیست؛ بلکه یک حرکت انتخابی و آگاهانه برای بیداری جامعه و حفظ هویت اسلام ناب محمدی (صلیاللهعلیهوآله) است.
از جمله نکات مهم مطرح شده، تأکید بر این است که قیام امام حسین (علیهالسلام) نمادی است از مقاومت در برابر ناعدالتی و ظلم، و این نهضت همچنان زنده و جاری است؛ چرا که هر روز و در هر زمان، ممکن است انسانها در مقابل ظلم بایستند و راه آن بزرگوار را ادامه دهند. در این مسیر، اعتماد به خدا و پیروی از آموزههای اهل بیت (علیهمالسلام) عامل پایداری و موفقیت است.
کتاب همچنین اشاره میکند که مشکلات جهان اسلام امروز ناشی از فاصله گرفتن از آموزههای واقعی عاشورا و سیره امام حسین (علیهالسلام) است و تنها با بازگشت به اخلاق، اتحاد، اخوت و آزادگی که امام ترسیم کرد، میتوان این مشکلات را حل کرد. امام علیهالسلام نهضتش را نه فقط برای یک گروه یا قوم خاص، بلکه برای همه مسلمین و تمامی انسانهایی که عدالتطلب و آزاداندیش هستند، آغاز نمود.
یکی دیگر از محورها، نقش رهبری و شوراهای اسلامی است که باید بر اساس خرد جمعی و عدالت اداره شوند، نه بر پایه ستم و خودکامگی؛ مفهومی که امام حسین علیهالسلام به آن پایبند بود و در مقابل ظلم یزید ایستاد.
نویسنده در جایجای کتاب از ویژگیهای شخصیتی امام حسین (علیهالسلام) یاد میکند؛ از جمله شجاعت بینظیر، توکل به خدا، همراهی مستمر با اهل بیت (علیهمالسلام) و توانایی تاثیرگذاری روحانی و اجتماعی که ایشان داشتند. این خصوصیات امام باعث شدند قیامشان تبدیل به الگویی برای آزادیخواهان و عدالتطلبان در طول تاریخ شود.
در نهایت، کتاب میگوید که شعر، ادبیات و هنر عاشورا نیز وسیلهای برای زنده نگه داشتن پیام امام حسین (علیهالسلام) هستند و باید به این میراث گرانبها توجه ویژه شود تا ارزشهای معنوی و اخلاقی آن به نسلهای بعد منتقل گردد.
خلاصه آن که «اسراری از نهضت امام حسین (علیهالسلام)» نه تنها گزارشی تاریخی-معنوی از یک رویداد عظیم است، بلکه تذکری است برای همۀ ما که در دنیای پر از چالش و مشکلات، راه عدالت و حقیقت را فراموش نکنیم و با پایبندی به آموزههای امام حسین (علیهالسلام) زندگی کنیم. این کتاب دعوت به بیداری، تفکر و عمل در مسیر هدایت الهی است.
هشتگ
#امام_حسین #نهضت_عاشورا #کربلا #شهادت #قیام_حسینی #ظلم_ستیزی #آزادی #اصلاح_جامعه #سید_الشهداء #معنویت_عاشورا #اخلاق_اسلامی #بیداری_اسلامی #درس_عاشورا #تربیت_دینی
نویسنده
استاد حسین انصاریان،
چکیده
کتاب «با کاروان نور» اثری علمی و پژوهشی درباره شخصیت تربیتی، مبارزاتی و الهی امام حسین (علیهالسلام) و یاران وفادار ایشان در واقعه کربلا است. نویسنده با نثری روان و علمی، خواننده را در سیر معرفتی و معنوی کاروان حسینی همراه میسازد و با استناد به منابع معتبر اسلامی، فلسفه قیام امام حسین (علیهالسلام)، ویژگیهای یاران ایشان و ابعاد مختلف حادثه عاشورا را بررسی میکند.
در ابتدای کتاب، مقدمهای درباره عظمت قیام امام حسین (علیهالسلام) و تأثیر آن بر تحولات تاریخی، اجتماعی و دینی جهان اسلام آمده است. نویسنده بیان میکند که حادثه کربلا تنها یک رویداد تاریخی غمانگیز نیست، بلکه مکتب بزرگی از ایثار، شجاعت و فداکاری در راه حقیقت و احیای دین الهی است؛ امام حسین (علیهالسلام) با حرکت خود، بیدارگری و تربیت نسلهای بعدی را هدف قرار دادند. در ادامه، به ویژگیهای انسانی و معنوی برجسته امام حسین (علیهالسلام)، جایگاه رفیع ایشان نزد خداوند و نقش محوریشان در هدایت امت اشاره میشود. افزون بر این، توصیفاتی درباره کرامت، علم، شجاعت، زهد و اخلاق امام حسین (علیهالسلام) وجود دارد که نشان میدهد ایشان نماد کامل انسان تربیتشده و بنده راستین خداوند هستند.
یکی از بخشهای مهم کتاب، بررسی ویژگیها و حالات یاران امام حسین (علیهالسلام) است. استاد انصاریان با استناد به روایات و متون معتبر، یارانی همچون مسلم بن عقیل، حبیب بن مظاهر، زهیر بن قین، قمر بنی هاشم حضرت عباس (علیهالسلام) و دیگران را معرفی کرده و خصوصیات منحصر بهفردشان را از جمله ایمان خللناپذیر، عشق به اهل بیت (علیهمالسلام)، ایثار، وفاداری، ادب و مسئولیتپذیری را شرح میدهد. نویسنده تأکید میکند که دستاوردها و فضیلتهای این یاران حاصل تربیت ناب حسینی و آموزههای اهل بیت (علیهمالسلام) بوده و الگویی ماندگار برای همه آزادگان تاریخاند.
کتاب به تفصیل به تأثیرات معنوی و تربیتی قیام عاشورا میپردازد و تبیین میکند که نهضت کربلا تجلی گاه استقامت، توکل، بصیرت و مسئولیتپذیری در راه خداست؛ امام حسین (علیهالسلام) و یاران ایشان با آگاهی کامل از عاقبت و مسیر خود، برای حفظ دین و امر به معروف و نهی از منکر، همه هستی خویش را در راه الهی تقدیم کردند. در این مسیر، الگوهای رفتاری هر یک از اصحاب - اعم از بزرگ و کوچک - نمایشدهنده قلههای فداکاری، ادب و ایمان است. نویسنده داستانهایی از ادب و فروتنی یاران در محضر امام حسین (علیهالسلام)، وفاداری تا آخرین لحظه، و مظلومیتی که توأم با عزت یافتند بیان میکند.
اثر حاضر همچنین بر جایگاه ویژه گریه و زیارت حضرت حسین (علیهالسلام) در فرهنگ تشیع تأکید میکند و آن را موجب جلا دادن دل، پیوند ایمانی با اهل بیت (علیهمالسلام) و احیای ارزشهای دینی میداند. نویسنده معتقد است که اشک بر امام حسین (علیهالسلام) و توسل به ایشان نه نشانه ضعف، بلکه اوج تعالی روح و مصداق وفاداری به اهداف عاشورا است.
در پایان، استاد انصاریان با دعوت به مسئولیتپذیری نسبت به راه و پیام عاشورا، تأکید میکند که هر شیعه، رسالتی بزرگ برای پاسداشت و نشر فرهنگ حسینی بر عهده دارد؛ اراده و استقامت حسینی میتواند بشر را در همه عصرها و در برابر هر جور و ظلمی، به سوی نجات، بیداری و عزت رهنمون سازد. کتاب «با کاروان نور» راهنمایی برای شناخت حقیقت عاشورا و الگوی عملی برای رشد معنوی و اخلاقی در مسیر حق است.
هشتگ
#عاشورا #امام_حسین_علیهالسلام #کربلا #اصحاب_امام_حسین_علیهالسلام #قیام_حسینی #ایثار #شهادت #ادب #وفاداری #مسئولیت_دینی #تربیت_قرآنی #محبت_اهل_بیت_علیهمالسلام #بصیرت #استقامت #گریه_بر_امام_حسین_علیهالسلام #زیارت_امام_حسین_علیهالسلام #قیام_علیه_ظلم #الگوی_معنوی #فرهنگ_عاشورا #عدالت_طلبی
چکیده
کتاب «سیره عملی امام باقر (علیهالسلام)»، تصویری روشن و عینی از زندگی فردی، علمی، اخلاقی و اجتماعی امام محمد باقر (علیهالسلام) ارائه میدهد. مؤلف، با بهرهگیری از منابع کهن و روایات معتبر، چگونگی ولادت شکوهمند امام در اولین روز ماه رجب سال 57 هجری در مدینه و شرافت و اصالت خانوادگی ایشان را شرح میدهد؛ امامی که هم از جانب پدر (امام زینالعابدین (علیهالسلام)) و هم از سوی مادر که دختر امام حسن مجتبی (علیهالسلام) است، به پیامبر خدا (صلاللهعلیهوآله) و اهل بیت (علیهمالسلام) پیوند دارد. شکوه معنوی، امانت علمی و وقار اخلاقی امام باقر (علیهالسلام) زبانزد خاص و عام بود؛ جابربنعبدالله انصاری بنا به سفارش پیامبر خدا (صلاللهعلیهوآله) ایشان را یافت و سلام پیامبر را به امام باقر رساند؛ گواهی بر جایگاه ممتاز این پیشوای الهی که از کودکی بر دیگران نمایان بود.
در بخش دانش امام، کتاب تأکید میکند دانایی امام باقر (علیهالسلام) برگرفته از سرچشمه وحی و الهام الهی بود و هیچگاه در مکتبهای بشری شاگردی نکرد. جابر بن عبدالله انصاری و بزرگان عصر، به دانایی شگفتآور و بینظیر ایشان شهادت دادهاند. حتی دانشمندان برجستهای چون حکم بن عتیبه و عبدالله بن عطا مکّی، در مقابل عظمت علمی و معرفتی امام باقر (علیهالسلام) متواضع و کوچک جلوه میکردند. امام همانگونه که دانش را به شاگردان میآموخت، پاسخگوی پرسشهای علمی و اعتقادی مردم بود و منزلت ویژهای نزد همگان داشت.
در محور اخلاق، امام باقر (علیهالسلام) نمونه اعلای حلم، کرامت، گشادهرویی و عفو است. روایات زندهای از برخورد با دشمنان، مدارا با مخالفان، خوشرفتاری با زنان، جوانان و حتی کودکان در کتاب آمده که نشانه رفتار نیکو و انساندوستی ایشان است. رفتار امام با مخالفان، احسان به همگان و سخاوت، بخشندگی و گذشت در سختترین شرایط، سیره روزمره ایشان محسوب میشد. برخوردهای عاطفی امام با شیعیان و تربیت آنان به پرهیزکاری و نیکی، وجهی دیگر از سبک زندگی اوست. امام همواره بر حُسن خلق و دوری از گناه، حتی در خلوت، تأکید میکرد و مردم را به مراقبت در رفتار و کردار دعوت مینمود.
در فصلهای دیگر، امام باقر (علیهالسلام) در مقابل حاکمان اموی با استواری و شهامت ایستاد و در مناظرهها و احتجاجها، آنان را از نظر علمی و منطقی به چالش کشید، بیآنکه تقیه را سبب خاموشی خویش قرار دهد. ایشان در اوج قدرت سیاستمداران غاصب، دانش علوی را نشر داد و در لحظاتی حساس حتی دستور ضرب سکه اسلامی را، برای تثبیت هویت اسلامی جامعه مسلمین، صادر کرد. شاگردان امام باقر (علیهالسلام) که از اقشار و مناطق گوناگون گرد او جمع میشدند، زمینه را برای گسترش علوم دینی و تقویت بنیان فکری و اعتقادی شیعه فراهم آوردند.
در پایان، کتاب با ذکر نحوه شهادت جانسوز امام باقر (علیهالسلام) بهدست حاکمان اموی و تأکید بر مظلومیت ایشان، به زیارت و فضائل امام میپردازد. تمامی این مطالب با نثری ساده، شیوا و متین نگارش یافته و تصویری الهامبخش و علمی از امام باقر (علیهالسلام) را پیش چشم پژوهشگران و علاقهمندان به معارف شیعی قرار میدهد؛ بیآنکه از مرز امانتداری علمی یا سبک روایی جدا شود.
هشتگ
#امام_باقر_علیهالسلام #سیره_عملی #آموزههای_اهل_بیت #دانش_امام_باقر_علیهالسلام #مبارزه_با_امویان #اخلاق_اسلامی #شاگردان_امام_باقر_علیهالسلام #حیات_سیاسی_امام #کرامت_انسانی #فضایل_اهل_بیت
نویسنده
آیت الله سيد محمد حسینی شیرازی
چکیده
کتاب «عدالة أمير المؤمنین (علیهالسلام)» میکوشد سیمای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را به عنوان مجسمه عدالت در تاریخ اسلام به تصویر بکشد و موقعیت یگانه او را در میان بشر - غیر از انبیاء و اوصیاء (علیهمالسلام) - توضیح دهد. نویسنده، با استناد به سخنان و سیره امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و با بهرهگیری از آیات قرآن و روایات معتبر، نشان میدهد که معیارها و ارزشهایی که آن حضرت در رفتار فردی، اجتماعی و حکمرانیاش رعایت میکرد، عمیقاً ریشه در توحید و بندگی خداوند داشت و هیچگاه از مسیر حق و انصاف و توجه به مصالح مسلمین عدول نکرد.
در کتاب آمده است که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) از آغاز تا پایان زندگی، هیچ امتیازی برای خود قائل نشد و اگر حقی برای خود میدید، تنها در چارچوب انجام وظیفه الهی و حفظ مصالح امت اسلامی بود. او با کمترین امکانات زندگی میکرد، همواره در برابر لغزشهای قدرت ایستاد و حتی حق مسلمش را به خاطر آرامش و وحدت مسلمانان کنار گذاشت. عدالت در اندیشه و رفتار ایشان نه شعاری انتزاعی، بلکه حقیقتی عینی و اصیل بود که باید در سطوح مختلف جامعه تحقق یابد.
کتاب توضیح میدهد که نگاه به امام و اقتدا به هدایت و فکر او، نوعی عبادت به شمار میآید و این برآمده از کمال بندگی، علم و تقوای ویژه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است. در بیان مقام معنوی او، با تأکید بر اینکه سخنان و رفتارهایش انعکاسی از وحی الهی است و خشم و رضایت او مرتبط با خشم و رضایت خداوند میباشد، بر این نکته تکیه شده است که تبعیت از او، تبعیت از حقیقت و رضای الهی است.
همچنین کتاب گوشزد میکند که همگان شاید نتوانند به درجه زهد و پارسایی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) برسند، اما میتوانند با تلاش، پاکدامنی و استقامت، از روش و سیره آن حضرت الگو بگیرند تا به اصلاح فردی و اجتماعی دست یابند. وفاداری، عدالتخواهی، و دفاع از حق در مقابل باطل، محورهای عمدهای هستند که در رفتار و گفتار امیرالمؤمنین (علیهالسلام) برجسته شده و به عنوان معیار راهبردی برای مسلمانان معرفی شدهاند.
در مجموع، کتاب «عدالة أمير المؤمنین (علیهالسلام)» بازخوانی ژرف و تحلیلی از مفهوم عدالت در اسلام از منظر سیره و کلمات امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است. تلاش نویسنده بر آن است که ضمن حفظ اصالت روایی و تاریخی موضوع، پیام روشنی از ضرورت پیروی عملی از آموزههای آن حضرت ارائه دهد؛ چرا که تحقق جامعه عادل و رشد یافته، تنها با تمسک به ویژگیهای اخلاقی و الهی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) امکانپذیر است.
هشتگ
#عدالت_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #سیره_عدل_علوی #حکومت_علوی #عدالت_اسلامی #اخلاق_امام_علی_علیهالسلام #الگوی_حکمرانی #سلوک_زاهدانه #جامعه_عادل
نویسنده
علامه فقید باقر شریف القریشی
چکیده
دانشنامه امام امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اثری است پژوهشی که با نثری عالمانه، اما روان و ساده، به زندگی، شخصیت، سیره، و جایگاه بیبدیل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در تاریخ اسلام میپردازد. کتاب به دور از مبالغه و اسطورهسازی، تلاش میکند ابعاد مختلف وجودی حضرت را هم از منظر شیعه و هم با ارجاع به منابع تاریخی و اعتقادی معتبر تبیین کند. در آغاز، جایگاه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به عنوان نخستین جانشین پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و الگوی کامل ایمان، معرفت و عمل معرفی میشود و شخصیت تربیتیافته در دامان پیامبر (صلاللهعلیهوآله) به تصویر کشیده میشود که از خردسالی در کنار آن حضرت پرورش یافت و محور ایمان و فضیلت اسلامی شد.
کتاب بر جنبههای اخلاقی، علمی و روحی حضرت تأکید دارد و از نمونههایی تاریخی برای اثبات شجاعت، عدالت، و زهد او بهره میگیرد؛ امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در تمامی مراحل زندگی، الگویی پویا برای عدالتجویی و پاسداشت حقیقت بود و با منش و رفتار خاص خود، پیوندی عمیق میان معارف آسمانی و ضرورتهای اجتماعی مسلمانان برقرار ساخت. نویسنده با استناد به شواهد قرآنی و حدیثی، نقش محوری ایشان را در تبیین آموزههای اسلامی، تفسیر قرآن و گسترش معرفت دینی بیان میکند و نشان میدهد چگونه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) پس از شهادت پیامبر (صلاللهعلیهوآله)، در جریان تاریخ اسلام باقیماند و صدای حقطلبی و اصلاحگری را در جامعه زنده نگه داشت.
دانشنامه ضمن واکاوی دشواریها، مظلومیتها و بحرانهای زمان خلافت امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، مسائلی چون فتنهها، جنگها و برخورد ایشان با مخالفان و حتی یارانش را از منظر عقلانیت، مدارا و نیل به وحدت اسلامی شرح میدهد و بر بینش نافذ ایشان نسبت به نیازهای جامعه اسلامی و مصالح کلان امت مسلمان تأکید دارد. ساخت اجتماعی و مدیریتی آن حضرت بر پایه عدالت محوری، رفع تبعیض، رعایت حقوق مردم و دفاع از محرومان بنا شده است و این اصول نه تنها در قالب کلام، بلکه در عمل صالح و رفتار روزمره ایشان منعکس میشود. آثار تربیتی، اخلاقی و معرفتی به جا مانده از امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، همچون نهجالبلاغه و عهدنامه مالک اشتر، در این دانشنامه به عنوان میراثی بیبدیل برای مسلمانان و جویندگان حق معرفی میشود.
این اثر همچنین بر تأثیر حضور امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بر سوق دادن امت به سمت بصیرت، آگاهی تاریخی، توجه به ارزشهای الهی و تعهد اجتماعی تاکید میکند و جامعه را به درک عمیقتر از هویت علوی و پیروی عملی از سیره حضرت فرا میخواند. در مجموع، دانشنامه امام امیرالمؤمنین (علیهالسلام) با رعایت امانت علمی و وفاداری به منابع معتبر، تصویری روشن و قابل فهم از عظمت، مظلومیت و نقش سازنده آن حضرت در تاریخ اسلام ارائه میدهد و خواننده را به مطالعه عمیقتر و توجه عملی به آموزههای علوی تشویق میکند.
هشتگ
#امیرالمؤمنین_علیهالسلام #ولادت_در_کعبه #تربیت_در_دامان_پیامبر_صلاللهعلیهوآله #امامت_الهی #عدالت_علوی #علم_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #نهج_البلاغه #سیره_سیاسی_و_اخلاقی #پاسداری_از_اسلام #شهادت_در_محراب #مظلومیت_علوی #مدیریت_اسلامی #فضائل_اهل_بیت_علیهمالسلام
نویسنده
علامه سید احمد مستنبط
چکیده
کتاب «قطرهای از دریای فضایل اهلبیت (علیهمالسلام)» با ترجمه محمد ظریف، اثری جامع درباره شخصیت، کرامت و جایگاه معنوی اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) است که بر پایه منابع معتبر دینی تدوین شده است. نویسنده با رویکرد روایی و تحلیلی، ابتدا اهمیت شناخت اهلبیت (علیهمالسلام) را به عنوان محور ایمان، هدایتگری و کاملکننده دین اسلام تشریح میکند و بر آثار عمیق شناخت و محبت آنان در رشد اخلاقی و فکری انسان و جامعه تأکید دارد. او بیان میکند که محبت اهلبیت (علیهمالسلام) نه فقط یک گرایش قلبی، بلکه راهگشای معنوی زندگی و مسیر واقعی عبودیت و بندگی خداوند است. اثرگذاری عملی این محبت در تهذیب نفس، تزکیه اخلاق و تقویت وحدت اسلامی از جمله نکاتی است که با استناد به احادیث متعدد و معارف قرآنی شرح داده میشود.
در ادامه، مقام و فضایل هر یک از اهلبیت (علیهمالسلام) با ذکر روایات فراوان و نگاهی دقیق به مقامات علمی، معنوی، شجاعت، کرم، بردباری و دیگر مکارم آن حضرات تبیین شده و نویسنده نشان میدهد که وجود آنها، منبع دائمی هدایت و یگانه معیار تفسیر صحیح قرآن و آموزههای نبوی (صلاللهعلیهوآله) بوده است. حضور معنوی امامان (علیهمالسلام) و نقش محوری آنان در تبیین توحید، نبوت، امامت و دیگر آموزههای اعتقادی اسلام، از محورهای اساسی این کتاب به شمار میآید. علاوهبر این، فضیلت اعمالی مانند صلوات فرستادن بر پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و خاندان گرامیاش، جایگاه دوستداران و پیروان اهلبیت (علیهمالسلام)، و آثار اخروی و دنیوی محبت ایشان نیز با استناد به احادیث و کلام معصومان (علیهمالسلام) مورد بررسی قرار گرفته است.
در بخشهای پیشرفتهتر کتاب، نویسنده به اسرار و مقامات پنهان اهلبیت (علیهمالسلام)، عصمت، علم الهی و نقش آنها در بقای دین الهی میپردازد و با نقل روایات ویژه، استمرار ولایت و حضور امام عصر (علیهالسلام) را در فرآیند هدایت انسانها بیان میدارد. همچنین، از نگاه علمای برجسته شیعه و دیدگاههای تاریخی درباره اهمیت اهلبیت (علیهمالسلام) استفاده شده و با رویکردی پژوهشی، جایگاه علمی و هدایتگر این خاندان تبیین شده است. ساختار منسجم کتاب و زبان روان و علمی آن، مطالعه و بهرهگیری از مباحث را برای عموم مخاطبان و پژوهشگران آسان و جذاب میسازد و علاوه بر تقویت باور دینی، پیوند قلبی مخاطب را با اهلبیت (علیهمالسلام) عمیقتر میکند. این کتاب، بر مبنای متون اصیل روایی و تحلیلهای اعتقادی، حضور و برکت اهلبیت (علیهمالسلام) را در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی شیعه به زیبایی به تصویر میکشد.
هشتگ
#فضایل_اهل_بیت_علیهمالسلام #امامت #محبت_اهل_بیت_علیهمالسلام #کرامات_معصومین_علیهمالسلام #هدایت_اسلامی #معارف_نبوی_صلاللهعلیهوآله #مقام_علمی_امامان_علیهمالسلام #شیعه #قرآن_و_عترت #اثرات_معرفت_اهل_بیت_علیهمالسلام
- وِرَاثَه
- حُلَل
جمع حله، جامههای نو، پوشاننده.
[2] - مُجَدَّدَه
- مُجَدَّدَه (جدد)
«جَدَّدَ» آن چيز را زنده كرد و به آن نيرو و نشاط بخشيد.
[4]
«ثوب جدید» در اصل پارچه و جامه بريده شده است وسپس درباره هرچيزى كه تازه شود و به وجود مىآيد به كار رفته است.
[5] - مِرْآه (رأی)
«مِرْآه» آينه و ترى كه روى دهانه مسطح عود قرار دارد.
[6]
«مِرْآه» چیزی که در آن نگاه میکنند
[7] و صورت اشياء در آن ديده میشود.
[8]
«مَرَائِی،
[9]مَرَاءٍ،
[10]مَرَايَا»
[11]جمع واژه «مِرْآه» است.
- قَدَرْتَ
- عَدُوّ
- اجْعَلِ
- الْعَفْو
- قَدَرْتَ (قدر)
«قَدْر» در اصل بر نهایت چیزی دلالت میکند
[6] همچنین «قَدَر» به معنای توانایى
[7] و نهایت قدرت است.
[8]
«قَدْر» که مصدر واژه «قَدَرْتَ» است
[9] به معنای بینیازی و توانگری است که این دو معنا از «قوت و نیرو» گرفته شده است.
[10]
«اَقدار» جمع «قَدَر» است.
[11]
اگر خدا به «قدرت» توصیف شود به این معنا است که عجز و ناتوانى از هر جهت از او نفى شده است؛ اما هنگامیکه شخصی، مخلوقات را با وصف «قدرت» توصیف میکند به معنای توانا بودن آنها بر انجام دادن برخی از کارها است.
[12]
تفاوت «قدرت» و «غلبه»:
«غلبه» به معنای پیروزی و چیره شدن است؛ برای مثال انسان با استفاده از قدرت و وسایلی دشمنش را شکست میدهد؛ اما «قدرت» فعل انجام شدهای نیست بلکه حالت توانا بودن بر کاری است.
[13]گاهی انسان بر دشمن غلبه میکند و گاهی انسان قدرت غلبه کردن دارد ولی این قدرت را عملی نمیکند.
- الْعَفْو
«عَفْو» بر دو معنا دلالت دارد، یکی از آنها رها کردن چیزی است.
[14]
«عَفْو» به معنی این است که انسان، شخصی را که سزاوار بخشش نیست رها کند،
[15] از مجازاتش صرف نظر کند
[16] و اثر گناه او را از بین ببرد.
[17]
«العَفْو» به معنای نادیده گرفتن خطا نیز آمده است.
[18]
واژه «عَفْو» جز در مورد گذشت از گناه کسی بهکار نمیرود و اینکه این واژه در تعارفات مردم مرسوم است صحیح نیست.
[19]
تفاوت «عَفْو» و «غُفران»:
«عَفْو» به معنای این است که شخصی از کیفر و سرزنش دیگری صرف نظر کند؛ اما «غفران» یعنی او علاوه بر اینکه مجازاتش را رها میکند و او را سرزنش نمیکند به او پاداش نیز میدهد؛ از این رو «غفران» فقط شایسته مؤمنی است که سزاوار آن باشد و غالباً ویژه خدای متعال است.
[20]
تفاوت «عَفْو» و «صَفْح»:
«صَفْح» به معنای ترک نکوهش و توبیخ خطاکار است و این واژه رساتر از واژه «عَفْو» است.
[21]
چکیده
آیا میدانستید که نهجالبلاغه، این اثر جاودان امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، تنها بخشی از دریای بیکران کلام ایشان است؟ 'تمام نهج البلاغه'، گامی است برای گردآوری و ارائه بخش های دیگری از این میراث گرانبها.
این مجموعه، نه تنها شامل خطبه ها، نامه ها و کلمات قصار مشهور امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، بلکه حاوی اضافات و مستدرکاتی است که توسط شریف رضی گردآوری شده و در طول تاریخ از دیدگان بسیاری پنهان مانده است.
در این کتاب، با موضوعاتی عمیق و متنوع از جمله توحید، آفرینش، پیامبری، امامت، تقوا، دنیا، معاد و فضائل اهل بیت (علیهالسلام) روبرو خواهید شد.
'تمام نهج البلاغه' دعوتی است به سفری در دنیای اندیشه و کلام امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، سفری که با دیدگاه های روشنگرانه معاصران، غنایی دوچندان یافته است. این کتاب، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، اندیشمندان و هر کسی است که به دنبال حکمت و حقیقت است."
این متن به عنوان نمایهای تفصیلی یا فهرست محتوای کتاب "تمام نهجالبلاغه" ظاهر میشود، مجموعهای از خطبهها، نامهها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) این شامل بخشهایی مانند مقدمهها، نقدها و تعاریف، و همچنین ارجاعات به افراد و دانشمندانی است که در تدوین این اثر مشارکت داشتهاند. سند به اهمیت آموزههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و ارتباط آنها با تفکر اسلامی تأکید دارد و موضوعاتی مانند یگانگی الهی، اخلاق و ماهیت انسان را برجسته میکند. به طور کلی، این متن به عنوان یک راهنمای جامع برای محتوا و ساختار کتاب خدمت میکند و اهمیت علمی آن در ادبیات اسلامی را منعکس میسازد.
متن درباره "نهجالبلاغه" بحث میکند، مجموعهای مهم از خطبهها، نامهها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که توسط شریف رضی جمعآوری شده است. این اثر به عنوان منبع هدایت عمیق برای مسائل روحی و دنیوی و دومین اهمیت پس از قرآن تاکید میشود. متن بر نیاز به تحقیقات بیشتر برای بازیابی قطعات گمشده سخنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و اهمیت آموزههای او در جامعه معاصر، بهویژه در مواجهه با چالشهای مدرن، تاکید میکند. همچنین مشارکتهای دانشمندان در حفظ و تفسیر این متن اسلامی ضروری را به رسمیت میشناسد.
این متن درباره اهمیت کتاب "نهجالبلاغه" که توسط شریف رضی گردآوری شده است، صحبت میکند و تلاشهای علمایی مانند سید صادق موسوی را در تحقیق و هماهنگی این اثر ادبی و دینی برجسته میکند. این کتاب به عنوان مرجعی مهم در فصاحت و بلاغت در نظر گرفته میشود و شامل گفتههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، که آن را به منبعی غنی برای دانش اسلامی تبدیل میکند. تاکید میکند که این اثر تلاش علمی بزرگ را نمایان میسازد، که به حفظ میراث اسلامی و تعمیق درک ارزشهای دین و اخلاق کمک میکند.
نویسنده درباره اهمیت کار سید صادق موسوی در تحقیق کتاب "تمام نهجالبلاغه" صحبت میکند و به تلاشهای بزرگ او در جمعآوری و اصلاح متون اشاره میکند، که باعث تقویت دانش در این اثر مهم ادبی شده است. نویسنده چالشهایی که موسوی در این پروژه مواجه شد را برجسته میکند و عمیقاً از تلاشهای او تقدیر میکند، تاکید میکند که این اثر یک دستاورد بزرگ در حوزه مطالعات اسلامی است. همچنین به اهمیت کتاب در توضیح اندیشههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند و آن را مرجعی مهم برای نسلهای آینده میدانند.
این متن درباره مفهوم تعادل و تعامل در وجود انسانی و ساختارهای اجتماعی صحبت میکند و تاکید میکند که حقوق و مسئولیتها به هم متصل هستند. اشاره میکند که افراد و جوامع باید برای حفظ هماهنگی و عدالت، بهطور مساوی بدهند و دریافت کنند. نویسنده به فلسفه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند و پیشنهاد میدهد که کامیابی واقعی از انجام مسئولیتها ناشی میشود و هر عدم تعادل به فساد اجتماعی منجر میشود. متن برای جامعهای عادلانه با احترام متقابل و مسئولیتپذیری تبلیغ میکند، که در آن رهبران مسئولیت رفاه جوامع خود را بر عهده دارند. همچنین تلاشهای دانشمندان در حفظ و انتشار این خرد از طریق آثار مانند "نهجالبلاغه" را به رسمیت میشناسد.
هشتگ
#توحید#معرفت_الله#قدرت_خدا#نعمات_الهی#تقوا#عمل_صالح#فضائل_اخلاقی#تزکیه_نفس#تواضع#زهد#ایثار#حلم#صبر#احسان#عدل#انصاف#حکمت#شکرگزاری #آخرت #فضائل_النبی#معجزات_النبوی #اول_مسلم#مقام_نبی#وحدت#پرهیز_از_تفرقه #نصیحت#مشورت#پرهیز_از_غفلت #مبارزه_با_نفس #محبت_به_دیگران #پرهیز_از_کبر#دوری_از_حسد#خلقت_طاووس #خلقت_خفاش #آفرینش_مورچه #آفرینش_ملخ #خطبه_قاصعه #داستان_آدم#داستان_فرعون#بیت_الله_الحرام#علائم_مومن #علائم_منافق #معنی_اسلام #معنی_ایمان
- سُئِلَ
- غَيِّرُوا الشَّيْب
رنگ سفید محاسن را تغییر دهید.
[2] - قُلّ
- اتَّسَعَ نِطَاقُه
دامنهاش گسترش و توسعه یافت.
[4] - جِرَان
جلوی گردن شتر که وقت استراحت بر زمین میگذارد، کنایه از استقرار است.
[5] - تَشَبَّهُوا (شبه)
«شبه» واژهای است که بر همسان شدن و شبیه شدن چیزی به چیز دیگر
[6] از نظر كيفيّت؛ مانند مزه،
[7] رنگ و وصف دلالت دارد.
[8]
«شَبَه» و «شبیه» به معنای مثل و نظير است.
[9] «اشباه» جمع واژه «شِبْه» است.
[10]
«شبهه» آنست كه دو چيز همتا از همديگر تشخيص داده نشوند.
[11]
«تَشَبَّهَ» یعنی شخصی در كارها همانند شخصی دیگر شد.
[12]
تفاوت «شبه» و «مثل»:
واژه «شبه» در مورد سنجش چیزهایی کاربرد دارد که در کیفیت با یکدیگر هماهنگ هستند؛
[13] اما «مثل» درباره سنجش چیزهایی به کار میرود که در اندازه و آفرینش با همدیگر همخوانی دارند.
[14] - قُلّ (قلل)
یکی از معانی «قلل» کم بودن چیزی است
[15]و تفاوتی ندارد این اندکی در امور مادی باشد یا در امور معنوی؛ در کیفیت باشد یا کمیت؛ در زمان یا مکان.
[16]
گاهی واژه «قِلَّت» کنایه از خواری است.
[17] به آن چیزی که انسان، آن را کم میشمارد «قُلَّت» و «قِلَّت» میگویند.
[18]
تفاوت «قلیل» و «یسیر»:
واژه «قِلَّت» برای بیان اندک بودن تعداد استفاده میشود؛ مثلاً در قرآن کریم آمده «إِنَّ هؤُلاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَليلُون؛ آنها گروهی اندک هستند».
[19] یعنی آن گروه نسبت به دیگران کمتر هستند.
«قِلت» بر کمی تعداد دلالت دارد و «یسیر» یعنی چیزی که به دست آوردنش آسان است؛ برای مثال ممکن است به دست آوردن مبلغ زیادی مال، آسان باشد؛ به این مال یسیر گفته میشود، اما قلیل اطلاق نمیشود.
گاهی واژه «یسیر» در جایگاه «قلیل» به دلیل نزدیک بودن معنای آنها به کار میرود.
[20] - اِتَّسَعَ (وسع)
«اتَّسَعَ» به معنای «وَسِعَ» است.
[21] «اتّساع» به معنی فراخ شدن است.
[22]
«وُسْع» به معنای قدرت و طاقتی است
[23] که احاطه داشته باشد.
[24]
«وُسْع» به معنای فراخی و گسترش است خواه در مكان باشد خواه در حال،
[25] و بر نقیض
[26] تنگی و سختی دلالت دارد.
[27]
«وَسِعَ الشَيءُ» یعنی چیزی گسترده شد.
[28] - نِطَاق (نطق)
یکی از معانی «نطق» نوعی از لباس است.
[29]
«نِطَاق» چیزی شبیه دامن است که زنان کمر خود را تا زانو با آن میپوشانند به طوری که روی زمین کشیده میشود.
[30]
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در این حکمت واژه «نِطَاق» را برای اسلام استعاره فرمودهاند.
[31]
در معنای مجازی
[32] و بر اساس تشبیه،
[33] گفته میشود شخصی «کمربندش» گشاده شد
[34] یا «اتَّسَعَ نِطاقُ الإِسْلامِ؛ کمربند اسلام گشاده شد»
[35] که کنایه از وسعت یافتن اسلام است.
[36]
«نُطُق» جمع «نِطَاق» است.
[37] - أُعْطِينَا
- رَكِبْنَا
- أَعْجَازُ الْإِبِل
- طَالَ
- السُّرَى
شبروی کردن، سیر در شب.
[5] - أَعْجَاز (عَجَزَ)
«عجز» دو معنا دارد: 1. ضعف و ناتوانی 2. پشت و عقب چیزی.
[6]
«عَجُز» یعنی پشت و عقب چيزى و جمع آن «أَعْجاز» است.
[7]
«عَجْزُ الشيء» به معنای آخر چیزی است.
[8]
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میفرمایند:
«لَنَا حَقٌّ فَإِنْ أُعْطِينَاهُ وَ إِلَّا رَكِبْنَا أَعْجَازَ الْإِبِلِ وَ إِنْ طَالَ السُّرَى».
این حکمت یعنی سوار شدن بر پشت شتران مشقتبار است، اگر ما را از حق خود منع کنید، بر مرکب مشقت سوار
شده، بر آن صبر میکنیم
[9] و از آن بیتاب نمیشویم حتی اگر زمان به طول بینجامد.
[10]
معنای دیگر آن این است که اگر حق ما را به ما ندهید، ما خوار میشویم و این بدان دلیل است که ما مانند برده و
اسیر
[11] بر پشت کوهان شتر مسن عریانی سوار میشویم که مطمئن نیست و سواری بر آن سخت است.
[12] محمد عبده
گفته است «رکبنا اعجاز الابل» کنایه از ناتوانی است که اسیر و بنده در ردیف و پشت شتر سوار مینشیند.
[13]
«أَعْجَاز الإبل» مثالی است برای کسی که از حق خود عقب افتاده باشد و شخص دیگری جلو بیفتد و حق او را
بگیرد، در حالی که او بر این مطلب صبر کند هرچند که طول بکشد.
[14] کسی که در طلب چیزی بر پشت شتر می
نشیند به خواری، سختی و صبر بر آن دچار میشود و تمام تلاش خود را برای به دست آوردن آن به کار میبرد.
[15]
بنابراین اگر ما را برای امامت مقدم شمارید، ما شما را رهبری میکنیم و گرنه بر باقی مانده آن صبر میکنیم حتی
اگر زمان به طول بینجامد؛
[16] مانند کسی که بر روی شتر پشت سرِ سوار بنشیند و در پی او برود.
[17] - السُّرَى (سری)
«سُرَى» به معنای سیر و حرکت شبانه است؛
[18] حرکتی که بی سر و صدا و به صورت پنهانی است؛ فرقی نمیکند این
حرکت مادی باشد یا معنوی.
[19]
«سَرَى» و «أَسْرَى» یعنی شخصی در شب حركت كرد
[20] با این تفاوت که «أسری» برای اول شب و «سُری» برای
آخر شب است.
[21]
«سَرَى الرَّجُلُ» یعنی شخصی تمام شب را راه رفت.
[22]
واژه «سُری» فقط به معنای حرکت در شب است و در آیه «سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا؛ منزّه است آن خدایی كه
بندهاش را شبانگاهى سير داد»
[23] واژه «لَيْلاً» برای تأکید آمده است.
[24]
زمانی که واژه «سری» به کار برده میشود یعنی شب منتهی به نور است، حال چه نور ظاهری که در صبح دیده می
شود و چه نور باطنی که در نزدیک فجر است.
[25]
در واژه سری قید رفت و برگشت، زمان معین، ابتدا و انتها و... وجود ندارد.
[26]
«سُری» جمع واژه «سُریَة» است؛
[27] البته واژه «سُری» در این حکمت مصدر است.
از ماده «سُری» 5 مورد در نهج البلاغه آمده است.
[28] - إِدْبَار
- إِقْبَالٍ
- مَا أَسْرَعَ
- الْمُلْتَقَى
- إِدْبَار (دبر)
«أَدْبَرَ عنهُ» از او روى گردان شد و رفت.
[5]
«أَدْبَرَتِ الدّنيا» یعنی روزگار بد آورد و روىگردان شد. اين كلمه ضد (اقْبَلَت) است.
[6] - الْمَوْت (موت)
«مَوَتَ» ضد «زندگی» است
[7] و بر خارج شدن نیرو از جسمی دلالت میکند.
[8]
به «خواب» مرگ سبک و به «مرگ» خواب سنگین گفته میشود.
[9]
واژه «مَوَتَ» درباره قطع شدن ارتباط نفس از جسم به کار میرود.
[10]
تفاوت «مَوَتَ» و «قَتَلَ»:
«مَوَتَ» مرگی که توسط خدا انجام میگیرد اما بنیاد انسان از بین نمیرود؛ ولی «قَتَلَ» در بیشتر اوقات به فعلی گویند که توسط بشر انجام میگیرد و پیکر انسان نیز بهم میریزد.
[11] - إِقْبَال (قبل)
«إقْبَال» مصدر«اَقْبَلَت» است.
[12]
«قُبُل» به روبرو شدن هر چیز با چیز دیگری دلالت میکند
[13] و گاهی نیز به معنی جلو و پیش بهکار میرود.
[14] مخالف جلوی هرچیز، پشت آن است.
[15]
«أَقْبَلَ على الشيء» به آن چيز روى آورد و ملازم آن شد. اين تعبير متناقض (ادْبَرَ عَنْهُ؛ از او روى گردانيد) است.
[16]
«أَقْبَال» جمع«قُبُل» است.
[17] - فَاعِل
- شَرّ
- فَاعِل (فعل)
«فعل» به معنای ایجاد شیء و انجام کاری است؛ کاری که در خارج محقق شده را «عمل» میگویند و به هنگام نسبت دادن آن به فاعل، از ریشۀ «فعل» استفاده میشود. قرآن کریم میفرمایند: «وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَة...؛ و آنان كه چون كار زشتى كنند...»
[3] .«فعل» به خودی خود نه شایستۀ مدح است و نه ذم، بلکه از متعلقش رنگ میگیرد و با توجه به متعلقش، که همان فعلی است که انجام شده، عنوان شایسته یا ناپسند بر آن بار میشود.
[4]
«فِعْل» لفظی است که برای فعل متعدی و لازم است
[5]و به صورت عام کاربرد دارد؛ چه كار نيك باشد چه بد، از روى علم باشد چه جهل، با قصد باشد یا بدون هدف، از انسان يا از حيوان و يا جماد سر زند.
[6]
تفاوت «فِعل» و «عمل»:
«فعل» بهمعنای ایجاد نمودنِ شیء است؛ ولی «عمل» بهمعنای ایجاد تغییر در چیزی است؛ برای مثال اگر از شخصی از برگ درخت خرما زنبیل بسازد یا از سفال، آجر بسازد، از ریشۀ عمل استفاده میشود؛ «وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ؛ شما و آنچه را میسازید، خدا آفریده است
[7]». تعملون اشاره به بتها دارد که با ایجاد تغییر بر روی وسایلی همچون چوب و سنگ، درست میشد.
تفاوت «فِعل» و «اِنشاء»:
وقتی شخص بخواهد چیزی را که تا بهحال واقع نشده با سبب یا بدون سبب بهوجود آورد «فعل» گویند اما «انشاء» در جایی است که شخص بخواهد بدون پیروی از کسی چیزی را بیافریند. برای مثال برای بیان رشد و بزرگ شدن فرزند، فعل «انشاء» به کار میرود.
[8] - شَرّ(شَرَر)
«شَرّ» در اصل بر پخش شدن دلالت میکند؛ به معنای چیزی است که همه از آن نفرت دارند
[9] و تمام پستیها را شامل میشود؛
[10] «رجلٌ شِرِّير» به معنای شخصی است که آنقدر بدی کند که در همه جا دیده شود.
[11]
«شَر» به سه صورت قابل تصور است:
1. در امور تکوینی و جهان آفرینش به طور ذاتی؛ که این امر ناممکن است؛ همانطور که قران کریم میفرماید: «رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً؛ پروردگارا، رحمت و دانش [تو بر] هر چيز احاطه دارد»
[12]. همۀ خلق پروردگار شامل رحمت و منفعت است و بدی در آن به ذهن نمیآید.
2. در امور تکوینی و آفرینش به طور عرضی؛ قرآن کریم میفرماید: «إِنَ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ؛ بىترديد، بدترين جنبندگان پيش خدا كسانىاند كه كفر ورزيدند و ايمان نمىآورند»
[13] اگر شخص از فطرت اولیۀ خود، منحرف شود و از مسیر هدایت، به ضلالت کشیده شود؛ بدترین زیان را به نفس خود کرده است.
3. در کردار انسان و آثار و نتایج آن؛ به این معنا که شخص، در جهت خلاف تکوین و تشریع با کار زشتی که انجام میدهد در این صورت هم به نفس خود، و هم به نظام تکوین و تشریع هم، ضرر وارد میکند. قرآن کریم میفرماید: «وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ؛ و هر کس به قدر ذرهای کار زشتی مرتکب شده آن هم به کیفرش خواهد رسید».
[14].
[15]
از این ماده موارد زیادی در نهج البلاغه آمده است.
[16]
تفاوت «شر» و «ضرَّ»:
«شرر» به معنی اشتباه و خرابکاری است
[17] و «ضرر» به معنی زیان است؛ هر «شری» «ضرر» است؛ اما هر «ضرری»، «شر» نیست، مانند عذاب جهنم برای کفار؛
[18] اگرچه در ظاهر زشت است اما «شر» نیست
[19] و اگر بخواهد این عذاب «شر» باشد لازم است که فاعلش «شریر» باشد که این امر درخصوص ذات حق، محال است؛ البته قولی در خلاف این امر آمده است
[20].
[21] - قُرْبَةَ
تقرب به خدا به وسیلة عبادت، در این حکمت قربۀ به معنی نزدیکی به خدا است.
[1] - النَّوَافِلِ
- أَضَرَّتْ، اَضرَّ، اِضرارا
- الْفَرَائِضِ
- النَّوَافِل (نفل)
«نَوَافِل»: جمع «نافله» به معنای زیادی است و زيادتر از واجب را نافله نيز گويند.
[5] اعمال مستحب و خيرى که واجب نباشد،
[6] یا بخشیدن هر چیزی که بخشش آن واجب نباشد مانند صدقه، نماز های نافله، نافله نامیده میشود و برایش ثواب نوشته میشود.
[7]
تفاوت «نافله» و«ندب»:
«ندب» امری است که به آن سفارش میشود حالا اگر این سفارش در شرع آمده باشد «نافله» نامیده میشود، «نافله» در شرع و لغت به یک معنی است، معنای دیگر «نافله» هدیه است، همچنین به عطیه (هدیه) «نوفل» نیز گفته میشود که جمع آن «نوافل» است.
[8] - فَرَائِض (فرض)
«فریضه» اسم میباشد،
[9] جمع فریضه، به معنی فرض كردن، صدقهای كه واجب باشد، سهم واجب و تعيين شده.
[10]
تفاوت «فرض» و «وجوب»:
«فرض» فقط از جانب خدا است ولی «وجوب» ممکن است از سوی پروردگار یا دیگری نیز صادر شود. نماز ظهر را هم واجب و هم فرض میگویند.
[11]
«فریضه» زیرمجموعه «واجب» است یا به عبارتی واجب شرعی را «فرض» مینامند، فرایض حد و حدود مشخصی دارند.
[12] - احْذَرُوا
- صَوْلَةَ
- جَاعَ
- لَئِيمِ
- شَبِعَ
- الكَرِيمِ (کرم)
«کرم» شرافت ذاتی یا شرافت اخلاقی است
[7] و هر چیزیکه در مقابل پَستی قرار بگیرد.
[8]
سخاوت،
[9] بخشندگی
[10]و نعمت بخشیدن
[11] از معانی «کرم» است چون ریشه در شرافت نفس دارد و مخالف آن بخلِ نفس است.
[12]
«کریم» یعنی کسیکه کرامت نفس خود را با نافرمانی از دستور پروردگارش آلوده نکند
[13]و اخلاق و کارهای پسندیدهاش نمایان شود.
[14] این واژه بر بهترين هر چيزى اطلاق مىشود، مانند: «رِزْقٌ كريمٌ؛ روزى بسيار».
[15]
تفاوت «کَرَم» و «جوانمردی»:
صفت «کرم» فقط در نیکیها و محاسن بزرگ بهکار میرود، مانند کسیکه مالی را در راه خدا برای تجهیز سپاهیان جنگجو انفاق کند؛ اما صفت «جوانمردی» هم در خوبیهای کوچک و هم بزرگ بهکار میرود.
[16]
تفاوت «کَرَم» و «جود»:
«کرم» یعنی بهدلیل گرامی داشتن فرد از روی رغبت به او چیزی بدهد، خواه کم باشد یا زیاد؛ اما «جود» بهمعنای وسعت در دادن است، چه از روی میل و رغبت باشد و چه نباشد.
[17]
مقصود از «کریم» در این حکمت شخص بلند طبع و کریمالنفس است. هنگامیکه به او ستم شود و خوار گردد، غیرتش بهجوش میآید تا نیازهای خود را تأمین کند.
- شّفِيع
- شَفِيع(شفع)
«شفع» به معنای پیوستن چیزی به چیزِ شبیه خود است
[3] و نیز به معنای چیزی است که فرد را به هدف خود میرساند.
[4]
شفیع به معنای واسطه است،
[5] و به شخص یا عملی گفته میشود که دیگری را
[6] برای رسیدن به خواستهاش،
[7]کمک میکند.
[8]
«شفع» ده بار در نهجالبلاغه آمده است.
[9] - يَقْنَط
- استغفار
- اسْتِغْفَار(غفر)
«غَفَرَ» به این معنا است که شخص چیزی را پنهان
[6] و پاک کند. این لغت در مورد چشمپوشی از گناه به کار میرود.
[7]
«استِغْفَار» به درخواست بخشش میگویند که با زبان و عمل است
[8] و شش شرط دارد: پشیمانی از گناه، تصمیم بر ترک گناه، انجام حقوق مردم اگر انجام نداده، کوشش بر انجام هر واجبی که ضایع کرده، کوشش بر آب کردن گوشتی که با مال حرام به وجود آمده است و چشاندن رنج طاعت به خود همان گونه که شیرینی معصیت را چشانده بود.
[9]
تفاوت «استغفار» و «توبه»:
«استغفار» طلب بخشش با دعا است ولی «توبه» پشیمانی از اشتباه به همراه ترک و برنگشتن به آن است که هر دو نوعی عبادت است.
[10]
تفاوت «عفو» و «غفران»:
«غفران» به معنای پوشاندن گناه و جلوگیری از رسوایی است
[11] که سبب از بین رفتن عقوبت و ایجاد شایستگی برای دریافت ثواب است. بنابراین «غفران» تنها شایسته مؤمنی است که مستحق ثواب باشد.
[12] «عفو» به معنای محو عقاب و استحقاق عذاب است.
[13] «عفو»، سبب از بین رفتن ملامت و سرزنش میشود؛ اما موجب دریافت ثواب نیست.
[14] به عبارت دیگر، «عفو» صرفا جنبه اِسقاطی(یعنی از بین رفتن عقوبت) دارد ولی «غفران» علاوه بر آن، جنبه اثباتی نیز دارد، یعنی موجب دریافت ثواب است.
[15] به همین دلیل واژه «غفران» صرفا در مورد خدای متعال بهکار میرود؛ مثل: «غَفَرَ اللهُ لَک» و به جز موارد کمی در مورد غیر خدا به کار نرفته است؛ به طور مثال «غَفَرَزیدٌ لَک» صحیح نیست.
[16] واژه «عفو» در مورد افعال بندگان نیز قابل استفاده است؛ مثلا خدای متعال میفرماید: «فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ؛ پس هر كس كه از جانب برادر خود عفو گردد».
[17] «عفو» با حرف اضافه «عن» یعنی «عفوت عنه» و «غفر» با حرف اضافه «ل» یعنی «غفرت له» در جمله بهکار میرود.
[18]
راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی
1. با مطالعه و الگو گیری از زندگی نامۀ انبیا و اوصیا میتوان روحیۀ امیدوار بودن به خدای متعال را تقویت کرد.
2. امیدوار بودن به رحمت خدا سبب رسیدن به آرامش و موفقیت است.
- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«از دست دادن فرصت موجب گلوگير شدن اندوه براى انسان، خواهد بود».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص678)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«تباه ساختن فرصتها مایهی اندوه است».
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص489)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«از دست دادن فرصت، موجب غم و اندوه است».
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص706)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در باره فرصت از دست دادن:
«از دست دادن فرصت (اقدام ننمودن به كار در وقت مناسب باعث) غمّ و اندوه است».
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1141)
- ترجمۀ توضيح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«از دست دادن فرصت موجب اندوه است»؛ چون وقتى انسان بتواند كارى انجام دهد، اما بىتفاوتى در پيش گيرد، غصه مىخورد.
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص401)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
«از دست دادن فرصت مايه غم و اندوه است».
يعنى از دست نهادن كارى كه در وقتى امكان انجام دادن آن را داشته است، باعث تأسف و اندوه است، و اين سخن به دور داشتن انسان از تباهسازى فرصت است به دليل پيامدى كه دارد.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، ص515)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«از دست دادن فرصت، اندوهى گلوگير است».
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، ص329)
- شرح سلونی
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میفرمایند: «إِضَاعَةُ الْفُرْصَةِ غُصَّة؛ از دست دادن فرصت، اندوهبار است».
واژه «فرصت» به زمان مناسب برای انجام کاری اطلاق میشود که نتیجه آن با موفقیت همراه خواهد بود. واژه «ضیع» نیز به معنای از دست رفتن یا پایان یافتن چیزی است که گذرا بودن فرصتها را نشان میدهد.
نقش فرصتها در جهتدهی به اهداف زندگی
فرصتها موقعیتهایی هستند که فرد را در مسیر دستیابی به اهدافش قرار میدهند. این موقعیتها، چه کوتاه مدت باشند و چه بلند مدت، در حوزههای گوناگون زندگی مانند کار، تحصیل، روابط اجتماعی و شخصی و حتی تفریح وجود دارند. فرصتها لحظاتی هستند که بهرهبرداری درست از آنها موجب پیشرفت فرد و جامعه خواهد شد. برخی از فرصتها ممکن است به آسانی از دست بروند و دیگر بازنگردند. از این رو، هر فرد باید پیش از دیر شدن، قدر این لحظات ارزشمند را بداند و از آنها به بهترین شکل بهره گیرد.
تکرارناپذیری برخی فرصتها و ماندگاری حسرت
گاهی اوقات، فرصتها ممکن است دوباره به دست آیند، اما همیشه اینگونه نیست. برخی از فرصتها تنها یک بار در عمر رخ میدهند و اگر از دست بروند، هرگز بازنمیگردند. در طول زندگی، ممکن است فرصتهای مشابهی به دست آید، اما فرد موفق کسی است که از تجربههای گذشته بیاموزد و در آینده بهتر عمل کند تا سبب ناراحتی او نشود؛ زیرا فرصتها دریچههایی به سوی تغییر و پیشرفت به شمار میروند. هنگامی که فرصتی از دست میرود، حسرتی باقی میماند، زیرا شاید آن فرصت راهی برای رسیدن به هدفی بزرگ، تجربهای ناب یا حتی لحظهای شیرین بوده باشد. اندوه ناشی از دست دادن فرصت، بیشتر به این دلیل است که انسان درمییابد دیگر راه بازگشتی به آن لحظه و مکان وجود ندارد. امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودهاند:«مَنْ أَخَّرَ اَلْفُرْصَةَ عَنْ وَقْتِهَا فَلْيَكُنْ عَلَى ثِقَةٍ مِنْ فَوْتِهَا؛
[1]هر كس فرصت را از زمانش به تأخير اندازد، مطمئن باشد كه آن را از دست مىدهد».
ریشههای روانی اندوه ناشی از فرصتهای از دست رفته
گاهی اوقات، از دست رفتن فرصتها به سبب احساس ناتوانی در بهرهبرداری از آن، احساس ناراحتی عمیقی در فرد ایجاد میکند. این احساس به دلیل از دست رفتن تمامی نتایج و دستاوردها همراه با آن فرصت است. از آنجا که زمان و منابع انسان محدود است، از دست رفتن فرصتها به ما یادآوری میکند که ظرفیت ما برای رسیدن به اهداف نیز محدود است. این آگاهی از محدودیتها، احساس حسرت و اندوه را در ما تقویت میکند. علاوه بر این، از دست رفتن فرصتها گاهی با احساس ناتوانی و پشیمانی همراه است. این احساس ناشی از آن است که ما نتوانستهایم به بهترین شکل از فرصت پیشآمده استفاده کنیم، چه به دلیل ترس، تردید، سهلانگاری یا عوامل خارجی. این ناتوانی در بهرهبرداری از فرصتها به پشیمانی تبدیل میشود، به ویژه اگر متوجه شویم که آن فرصت میتوانست مسیر زندگی ما را به شکل مثبتی تغییر دهد.
فرصتها در تربیت فرزند؛ لحظات سرنوشتساز و تکرارناپذیر
فرصتها در مسیر تربیت فرزندان، لحظاتی حساس و گاهی تکرارناپذیر هستند که اگر والدین یا مربیان نسبت به آنها حساس نباشند، آثار جبرانناپذیری بر شکلگیری شخصیت، تواناییها و آینده فرزند به جای میگذارند. در این دیدگاه، رشد اخلاقی و تربیت دینی کودک با شناخت و بهرهبرداری صحیح از لحظات اثرگذار ممکن میشود؛ یعنی والدین باید هوشیارانه موقعیتهایی را که امکان تأثیرگذاری مثبت بر رفتار، باورها و مهارتهای فرزند فراهم میآورد، غنیمت شمارند.
پاسخگویی به نیازهای تربیتی کودک و نقش غفلت والدین
زمانی که یک سؤال مهم در ذهن کودک شکل میگیرد، یا موقعیتی برای تجربه یک ارزش الهی، اخلاقی یا مهارت جدید پدید میآید، پاسخگویی هوشمندانه و توضیح صحیح، گشاینده راهی برای نهادینه شدن آن ارزش یا مهارت است. اگر پدر یا مادر این لحظات را نادیده بگیرند یا از کنار آن بیتفاوت بگذرند، فرصتی برای تربیت فرزند از دست میرود و چهبسا بعدها دیگر آن موقعیت به همان شکل بازنگردد. بسیاری از دغدغهها و مشکلات نوجوانی و جوانی، ریشه در غفلت والدین از فرصتهای تربیتی دوران کودکی دارد؛ غفلت از گفتگو، بازی، آموزش و به ویژه بیان تجربههای زندگی در قالبی دلنشین است.
فرصت تربیتی در تعاملات روزمره و اهمیت حضور والدین
فرصتها تنها به رخدادهای بزرگ محدود نمیشوند؛ بلکه در تعاملات روزمره، درک احساس کودک، پذیرش اشتباهات او، تشویقهای به موقع، انتقادهای سازنده و مشارکت دادن فرزند در تصمیمگیریهای خرد و کلان خانواده، همگی مصداق فرصت تربیتی هستند. تربیت موفق، محصول حضور آگاهانه، انعطاف اخلاقی، صبر و نیز استفاده شایسته از فرصتهایی است که خدای متعال در اختیار والدین قرار میدهد تا روح و شخصیت فرزند را غنی کنند و او را برای یک زندگی شاد، سالم و هدفمند آماده سازند.
فرصت، دروازه رشد و تفاوت درک ارزش آن در گذر زمان
فرصتها دروازههایی به سوی رشد معنوی و مادی هستند که تجربههای جدیدی را برای ما رقم میزنند و زمانی برای شکوفا شدن استعدادهای ما است. از دست دادن این فرصتها به معنای از دست دادن امکان رشد و پیشرفت است. مقایسه خود با دیگران و مشاهده موفقیت آنان در استفاده از فرصتهای مشابه، احساس عقب ماندن و ناکامی را در ما تشدید میکند. در نهایت، درک ارزش واقعی فرصتها اغلب با گذشت زمان و مشاهده پیامدهای از دست دادن آنها اتفاق میافتد، و این درک دیرهنگام منجر به اندوه عمیقی میشود.
بهرهگیری از لحظات برای موفقیت و توسعه پایدار
فرصتها، لحظاتی زودگذر اما سرنوشتساز هستند که در مسیر زندگی انسان نقش بزرگی دارند. بهرهبرداری آگاهانه از این لحظات، نهتنها زمینهساز رشد فردی و اجتماعی است، بلکه از حسرتهای آینده نیز جلوگیری میکند. همانگونه که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) هشدار دادهاند، تأخیر در استفاده از فرصتها، به معنای از دست دادن آنها است.
اکنون زمان آن فرا رسیده است که با نگاهی ژرفتر به لحظات زندگی بنگریم؛ هر روز، هر گفتوگو، هر تصمیم، فرصتی برای تحول باشد. بیاییم با هوشیاری، مسئولیتپذیری و امید، فرصتهای پیشرو را غنیمت شماریم و با بهرهگیری از آنها، مسیر زندگی خود و اطرافیانمان را به سوی موفقیت پایدار هدایت کنیم.
- إِضَاعَة
- الفُرْصَةَ
- غُصَّه
غمی كه بر انسان وارد شود، اندوه، ناخشنودى.
[4] - إِضَاعَةُ (ضیع)
«ضیع» معنای از دست رفتن
[5] و پایان شکل و نظم چیزی است.
[6]
«أَضَاعَ عِيَالَه» یعنی شخصی سرپرستی و نگهداری خانوادهاش شانه خالی کرد.
[7] - فُرْصَة(فرص)
«فُرصَه» به معنای وقت مناسبی
[8] برای انجام دادن کاری است
[9] که فرد با استفاده از آن به موفقیت میرسد.
[10]