تمام نهجالبلاغه، ج2
نویسنده
واحد تحقیقات مرکز تحقیقات رایانه اي قائمیه اصفهان
چکیده
کتاب «دانشنامههای نهجالبلاغه» حاصل پژوهشهای دقیق درباره مفاهیم، آموزهها و مضامین نهجالبلاغه است که بهویژه از منظر اعتقادی به بررسی بنیادیترین اصول دینی، بهویژه توحید، میپردازد. نویسندگان با بهرهگیری از منابع معتبر اسلامی تلاش میکنند تا موضوعات اعتقادی و اخلاقی نهجالبلاغه را برای مخاطبان پژوهشی و دانشپژوه، ساده، روان و مستدل بیان کنند. در این کتاب ابتدا جایگاه توحید و وحدانیت خدای متعال مطرح شده و بر بیهمتایی، بینیازی و نامحدود بودن ذات الهی تأکید میگردد. توصیفهای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) درباره شناخت خدای متعال، صفات بارز او مانند شنوا بودن، دانایی مطلق، بینیازی از ابزار جسمانی و نامحدود بودن خدای متعال از نظر زمان و مکان از جمله محورهای اصلی مجموعه است.
مباحث کتاب نشان میدهد که چگونه توحید سنگبنای سایر باورهای اسلامی است و هرگونه شرک یا مشابه دانستن خدای متعال با موجودات، رد میشود. مفاهیمی چون اخلاص و ارتباط بیواسطه با پروردگار، شناخت درست صفات الهی، و باور به همهجاحضوری و همهدانی خدای متعال جزء آموزههای مهم این اثر است. مطالب کتاب همچنین تأکید دارد که خدای سبحان نه زاده شده و نه زاینده است؛ او پیش از هر چیز و پس از هر چیز وجود داشته و دارد و همه چیز جهان زیر نظر و اراده اوست. این زاویه نگاه بر ذهن و دل خواننده تأثیر میگذارد تا معرفت خدای متعال را به صورت عقلانی و قلبی توأمان دریابد.
در کنار مباحث معرفتی، کتاب به نتایج اخلاقی و معنوی باور به خدای متعال نیز میپردازد. تهذیب نفس، اخلاص در نیت و عمل، پرهیز از ریا، و ارتباط عمیق و عاشقانه با خدای متعال، توصیههای عملی است که مخاطب را با شیوه زیستن بر اساس نهجالبلاغه آشنا میکند. نقش بخشایش، توبه و امید به رحمت الهی، بزرگی و کریمی خدای متعال نیز در بخشهایی از کتاب پررنگ است. مؤلفان با زبان ساده، پرهیز از پیچیدگی اصطلاحات و با وفاداری به مفهوم اصلی متن، سعی دارند حقیقت عمیق پیامهای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را بیان کنند تا خواننده با اطمینان از صحت و اصالت آن بتواند اصول بنیادین دین و معنای حقیقی توحید را درک کند.
در مجموع، این کتاب برای هر علاقمند به نهجالبلاغه و موضوعات اعتقادی و اخلاقی اسلام، بستری مناسب برای شناخت و درک علمی و پژوهشی فراهم میآورد و راهنمایی مطمئن برای دسترسی به معارف عمیق اسلامی در قالبی دقیق و روشن است.
هشتگ
#امیرالمؤمنین #اصول_دین #توحید #صفات_الهی #قضا_و_قدر #دانش_الهی #حکمت_الهی #عدل #معرفت_الهی #عبادت #اخلاص #خلقت #شناخت_خدا #تدبیر_الهی #معنویت #علم_خدا #نهج_البلاغه #کلام_امیرالمؤمنین #نهج_البلاغه_پژوهی
نویسنده
محمدتقی فلسفی
چکیده
این کتاب با محور قرار دادن سخنان و سیره امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در نهجالبلاغه، مفهوم عزّت و ذلّت را از منظر آیین مقدس اسلام واکاوی میکند و توضیح میدهد که مسئله عزّت از بنیادهای اساسی تربیت انسان و جامعه اسلامی است. نویسنده با تاکید بر این حقیقت که همه انسانها بهطور طبیعی خواهان عزّت و سربلندی و گریزان از خواری و ذلّتاند، به جایگاه این مفاهیم در تعالیم اسلامی میپردازد.
در اسلام، عزّت، نعمتی الهی تلقی میشود که هر مؤمن باید تلاش کند جایگاه و احترام خویش را حفظ کند و از هر گونه رفتاری که به ذلّت و خوار شدن میانجامد، اجتناب ورزد. این رویکرد، هم در نصوص قرآن و هم در سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پیوسته تأیید شده است؛ چنانکه وی بارها فرمودهاند که هیچ شرافتی بالاتر از اسلام و هیچ عزّتی برتر از پرهیزگاری نیست. تقوا و وابستگی معنوی به خدای متعال، مهمترین سرچشمه عزّت واقعی قلمداد میشود و هر عزّتی غیر از آن، سرانجام به ذلّت خواهد انجامید.
در لایههای فردی، عزّت نفس بهعنوان سنگ بنای شخصیت انسان دانسته شده است؛ امیرالمؤمنین(علیهالسلام) با رفتار و گفتار خود آموختهاند که مؤمن باید کرامت و وقار خویش را هیچگاه در برابر دنیا و مطامع مادی، قربانی نکند. نمونههایی از رفتار ایشان با فاصله گرفتن از زخارف دنیا و بیاعتنایی به ثروت، نشان میدهد که نگاه ایشان به عزّت، کاملاً متکی بر استقلال روحی و معنوی است، نه وابستگی به دیگران یا قدرتهای مادی.
همچنین، کتاب توضیح میدهد که ذلّت، نه تنها پسندیده نیست، بلکه باعث از دست دادن انرژی معنوی و تزلزل شخصیت فردی و اجتماعی میشود. کسانی که عزّت خویش را به غیر از خدای متعال گره میزنند، همواره دچار اضطراب، نگرانی، و حس تحقیر خواهند شد و در نهایت از عزّت حقیقی بیبهره میمانند.
در نهایت، نویسنده تأکید دارد که سیره امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و تعالیم نهجالبلاغه به ما میآموزد مؤمن باید در همه شرایط، عزّت و کرامت خود را حفظ کند. تنها راه رسیدن به عزّت پایدار، تقوا، اعتماد به خدای متعال و ردّ ذلت در برابر غیر اوست. این عزّت نهتنها موجب رشد معنوی فرد میشود، بلکه اقتدار حقیقی و سلامت اخلاقی جامعه را تضمین میکند.
هشتگ
#عزت #ذلت #نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین_علیهالسلام #کرامت_نفس #تقوا #اسلام #ارزش_انسان #خودباوری #استقلال_فردی #شخصیت_مؤمن #جامعه_اسلامی #سیره_علوی #اخلاق_اسلامی #ایمان #ریشه_عزت #خدای_متعال #پرهیزگاری #حفظ_شرافت #آموزه_های_علوی
نویسنده
کاظم ارفع
چکیده
کتاب «از منظر نهج البلاغه» تلاش دارد ابعاد مختلف معارف، آموزهها و حکمتهای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را با تأکید بر نهجالبلاغه مورد واکاوی قرار دهد. نویسنده با زبان علمی و مستند، مفاهیم بلند این اثر را به نیازهای معاصر بشر گره میزند و نشان میدهد چگونه سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پاسخگوی پرسشهای بنیادین انسان امروز است؛ از چیستی و فلسفه زندگی گرفته تا ابعاد اجتماعی، اخلاقی و الهی حیات.
در این مجموعه تأکید میشود که نگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به خدای متعال، توحید، عدالت، حکمت، عبودیت و رابطه انسان با هستی، نگاه جامعی است که هم فرد و هم جامعه را به تعالی دعوت میکند. تفسیر عمیق عدالت الهی و انسانی، اهمیت مسئولیتپذیری اجتماعی، معنا و هدفداری زندگی، جایگاه عقل و علم، اهمیت پرهیزگاری و اخلاق در مدیریت و سیاست، محورهای اصلی این کتاب را تشکیل میدهد. نویسنده با بهرهگیری از روایات، خطبهها و نامههای نهجالبلاغه، نشان میدهد که دغدغههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) همواره تعالی فکری و عملی جامعه است؛ او انسانی میخواهد که با عقلانیت، وجدان اخلاقی، عشق به علم و جستوجوی عدالت، مسیر رشد و کمال را بپیماید.
نگرش امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به سیاست، حکومت و رهبری نیز مبتنی بر تعالی معنوی، نفی ظلم و فساد، حمایت از محرومان و مسؤولیتپذیری در برابر مردم است. او بارها یادآور میشود که عدالت پیششرط سلامت جامعه و قرب به خدای متعال است و هر حکومتی که بر غیر عدالت بنا شود، محکوم به فروپاشی است. در این کتاب، فلسفه حوادثی چون سکوت یا مبارزه امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، اصولی چون امر به معروف و نهی از منکر، نقش علم و دانش در پیشرفت و رشد فرد و جامعه و رابطه انسان با مقدرات الهی، با دقت تبیین میشود.
همچنین به ابعاد شخصیتی و روحی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پرداخته میشود؛ عبودیت، زهد، شجاعت، حلم و حلمورزی در کنار قاطعیت، درک عمیق از معنویت و پیوند با خدای متعال، همگی ویژگیهایی است که نه تنها الگویی برای انسان مؤمن، بلکه دستمایهای برای فهم بهتر جهان و مسؤولیت انسان در مواجهه با آن است.
کتاب با تأکید بر پیوند نیازهای معنوی بشر معاصر با آموزههای نهجالبلاغه، توصیه میکند که شناخت واقعی از امیرالمؤمنین(علیهالسلام) تنها با عمل به دستورات او و فهم حکمتهای نهفته در سخنانش ممکن است؛ زیرا او نه تنها امام مسلمانان، بلکه میراثدار حکمت و انسانیت برای همه زمانهاست. نتیجه نهایی کتاب این است که آموزههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) میتواند راهنمای عملی و فکری برای انسان امروز باشد تا به سوی جامعهای توحیدی، عادلانه و سرشار از آگاهی و معنویت حرکت کند.
هشتگ
#نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین #معرفت #حکمت_علوی #عدالت #توحید #آموزه_های_دینی #رهبری_اسلامی #اخلاق #علم_و_عقل #سبک_زندگی_اسلامی #معنویت #جامعه_اسلامی #عدالت_اجتماعی #زهد #مسئولیت_اجتماعی #تعلیم_و_تربیت #اندیشه_اسلامی #پژوهش_دینی #الهیات
نویسنده
ابن ابی الحدید
چکیده
کتاب «شرح نهج البلاغه» ابن ابی الحدید یکی از بزرگترین و جامعترین آثار تفسیری در تاریخ اسلام است که به صورت کامل و با رویکردی تحقیقی و انتقادی به تبیین خطبهها، نامهها و کلمات حکمتآمیز امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در نهج البلاغه میپردازد. ابن ابی الحدید، ادیب و متکلم برجسته قرن هفتم هجری، با تسلط بر ادبیات، تاریخ، فلسفه، کلام و فقه، نهج البلاغه را نه فقط در سطح لغوی و بلاغی، بلکه در بستر تاریخی و فکری عصر امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بررسی کرده است.
او با مراجعه به منابع متعدد از اهل سنت و شیعه، باورها و اختلافات کلامی را بیان و نقد میکند و در بسیاری مواقع با انصاف علمی، دیدگاههای گوناگون را واکاوی میکند. علاوه بر شرح و توضیح آیات و مفاهیم، ابن ابی الحدید به ریشهیابی بسیاری از حوادث تاریخی، چگونگی شکلگیری فرقهها، تبیین جایگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در تاریخ اسلام، نقد و بررسی طلحه و زبیر، عثمان، معاویه و دیگر شخصیتهای محوری میپردازد و مسائل بنیادین کلامی مانند توحید، عدل، امامت، جبر و اختیار، جایگاه علم، معرفت و اخلاق را به تفصیل تشریح میکند.
او نهج البلاغه را حلقه اتصال معارف ناب اسلامی، حکمت و سیاست علوی با دغدغههای روزگار میداند و همواره تلاش میکند آموزههای عمیق آن را به زبان ساده برای مخاطب شرح دهد. این اثر فقط یک شرح ساده نیست، بلکه گنجینهای از فرهنگ، معارف و آگاهی تاریخی است که هم در میان محققان شیعه و هم اهل سنت مورد احترام است و هنوز به عنوان اثری بیبدیل برای فهم دقیق شخصیت امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، جایگاه او در اسلام و آموزههای بنیادین نهج البلاغه شناخته میشود.
شرح ابن ابی الحدید، علاوه بر آشنایی با نهج البلاغه، دریچهای به شناخت و نقد جامعه اسلامی نخستین، تحولات پس از پیامبر(صلی الله علیه و آله)، و بررسی عمیق ریشههای اختلاف امت اسلامی نیز باز میکند و همواره یکی از منابع اصلی پژوهش در تاریخ، کلام، سیاست و اخلاق اسلامی است.
هشتگ
#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #ابن_ابی_الحدید #امیرالمؤمنین #کلام_اسلامی #تاریخ_اسلام #فلسفه_اسلامی #امامت #عدالت #حق_طلبی #حکومت_علوی #جامعه_اسلامی #حکمت_اسلامی #مبانی_معرفت #انصاف_علمی #رهبر_الهی #تحولات_سیاسی #انتقاد_خلفا #تفسیر_تاریخی #شخصیت_امیرالمؤمنین #عدالت_اجتماعی #ادبیات_عربی #توحید #انسان_در_اسلام #اخلاق_سیاسی #علم_دینی #روش_تحقیقی #فرهنگ_اسلامی #اندیشه_اسلامی #اختلافات_کلامی
نویسنده
جمعی از نویسندگان
چکیده
عهدنامه مالک اشتر از مهمترین آثار به جا مانده از امیرالمؤمنین(علیهالسلام) است که به صورت نامهای جامع خطاب به مالک اشتر، فرماندار جدید مصر، نگاشته شده است. این نامه نه تنها دستورالعملی حکومتی، بلکه منشور اخلاقی و راهنمای مدیریت اسلامی به شمار میرود که در آن، اصول بنیادینی چون عدالت، انساندوستی، مراقبه نفس، رعایت حقوق مردم و مسئولیتپذیری حاکمان بیان شده است.
در آغاز، امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بر اهمیت خویشتنشناسی و مبارزه با هوای نفس تأکید میکند و مالک را به تقوا و دوری از خودبینی، غفلت و استبداد فرا میخواند. هدف اصلی زمامداری از نظر حضرت، خدمت به مردم و رضایت خدای متعال است، نه کسب قدرت و ثروت شخصی. وی مالک را توصیه میکند پیش از هر تصمیم، جایگاه خود نزد خدای متعال را به یاد آورد و بداند که حکومت فرصتی برای اصلاح و انجام وظیفه است، نه جایی برای خودکامگی.
در ادامه، امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بر لزوم رعایت عدالت، انصاف و مهر نسبت به همه گروههای اجتماعی، از جمله طبقات محروم، ضعفا، و حتی مخالفان دین بَرن تأکید دارد. حضرت فرمان میدهد که حقوق مردم را بدون تبعیض برشمار و هیچگاه خویشان و نزدیکان خود را بر دیگران مقدم مدار. در مواجهه با مظلومان، سفارش ویژه به احقاق حق آنها میکند و هشدار میدهد که دعای مظلوم از درگاه خدای متعال رد نمیشود.
یکی از مهمترین تاکیدات نامه، مراقبت از نفس حاکم است تا به غرور، زیادهخواهی یا قرار گرفتن در دام مشاوران چاپلوس آلوده نشود. امیرالمؤمنین(علیهالسلام) مالک را به انتخاب مشاوران صالح و پرهیز از خودرأیی و تکیه بر نظر فردی توصیه میکند. همچنین سفارش مینماید همواره خیرخواه و مشورتپذیر باشد و درباره کارها تصمیم عاقلانه بگیرد.
از دیگر نکات اصلی نامه، توجه به اقشار مختلف جامعه، به ویژه طبقه فرودست و نیازمندان است. حضرت میگوید حکمران باید همواره نیازهای این طبقات را بشناسد و برای تأمین حقوق و رفع مشکلاتشان، سیاستی عادلانه اتخاذ کند؛ زیرا بقای حکومت و رضایت خدای متعال در گرو توجه به این گروههاست.
امیرالمؤمنین(علیهالسلام) همچنین درباره جمعآوری مالیات، سیاستگذاری اقتصادی، تعامل با نیروهای نظامی، رعایت انصاف در محاکمات و پاکداری مالی تاکید دارد و حاکم را از ظلم، خیانت مالی و جانبداری برحذر میدارد.
در پایان نامه، امیرالمؤمنین(علیهالسلام) مجدداً مالک را به یادآوری مرگ، زودگذر بودن قدرت، و محاسبه دقیق روز قیامت فرا میخواند و توصیه میکند هرگز منصب و موقعیت سیاسی را موجب غرور و غفلت نکند. نگاه حضرت به حکومت کاملاً اخلاقی و الهی است؛ به گونهای که هر کس خود را در محضر خدای متعال بداند و جز خدمت به خلق، انگیزهای نداشته باشد.
در مجموع، عهدنامه مالک اشتر الگویی جامع برای مدیریت دینی، عادلانه، مردمی و پاسخگو ارائه میدهد و درسهای آن فراتر از زمان و مکان، به عنوان میراثی گرانقدر برای همه پژوهشگران علوم انسانی، سیاسی و اجتماعی باقی مانده است.
هشتگ
#نهج_البلاغه #عهدنامه_مالک_اشتر #امیرالمؤمنین_علیهالسلام #حکومت_اسلامی #عدالت_اجتماعی #اخلاق_مدیریت #سلوک_معنوی #تقوا #علم_دینی #سیاست_اسلامی #حقوق_مردم #رهبری_الهی #جامعه_اسلامی #مدیریت_عادلانه #شرح_علمی #تفسیر_نامه_۵۳
نویسنده
مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما گروه معارف
چکیده
کتاب «یتیم اهل بیت(علیهمالسلام) در شام» با محوریت بررسی شخصیت حضرت رقیه(علیهاالسلام) و جایگاه او در واقعه شام، کوشیده است با رویکردی علمی، تاریخی و انتقادی به مهمترین پرسشها درباره این دختر خردسال بپردازد. در ابتدای اثر، مرقد معروف حضرت رقیه(علیهاالسلام) در دمشق و روایت شهادت غمانگیز او در خرابه شام، پس از واقعه عاشورا، شرح داده میشود و بیان میگردد که او در حالیکه کودکی خردسال بود، بر اثر شدت اندوه فراق پدر، امام حسین(علیهالسلام)، جان سپرد.
کتاب با جمعآوری روایات و گزارشهای مختلف تاریخی، به بحث درباره تعداد و نام فرزندان امام حسین(علیهالسلام) میپردازد. در منابع گوناگون نام دخترانی چون فاطمه صغری، فاطمه کبری، زینب، سکینه و دختری که برخی رقیه و برخی زیاد میدانند ذکر شده است. نویسنده تأکید میکند که تردید و اختلاف منابع قدیمی در ثبت دقیق نامها یا تعداد فرزندان امام حسین(علیهالسلام) نشاندهنده پیچیدگی و دشواری ثبت رویدادهای پر تلاطم عاشورا و پس از آن است. این تعدد نقلها سبب شده که گاه نام حضرت رقیه(علیهاالسلام) در برخی متون نیاید یا به اسامی دیگر اشاره شود؛ اما وجود مرقد و شهرت این شخصیت میان شیعیان مؤید جایگاه تاریخی و عاطفی او در ذهنیت مذهبی جامعه است.
کتاب ریشه واژه رقیه را از ارتقاء و صعود دانسته و تأکید میکند این نام در میان عرب و سلاله پیامبر(صلیاللهعلیهوآله) و نیز خاندان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) سابقه داشته است. برخی مورخان نخستین کسی را که این نام را بر خود داشته، دختری از پیامبر اسلام(صلیاللهعلیهوآله) میدانند و نمونههایی از نسل اهل بیت(علیهمالسلام) نیز ذکر شده است.
در ادامه، بحث سن حضرت رقیه(علیهاالسلام) مطرح گردیده و نقلها سن او هنگام شهادت را سه یا چهار سال عنوان میکنند. برخی اقوال، سن پنج سال را نیز ذکر کردهاند. روایت شهادت او در خرابه شام، تأثری عمیق درادبیات عزاداری شیعه به وجود آورده و نمادی از مظلومیت، غربت و یتیمی خاندان سیدالشهدا(علیهالسلام) پس از عاشورا شده است.
کتاب به این نکته مهم اشاره دارد که نبود نام حضرت رقیه(علیهاالسلام) در برخی منابع حدیثی و تاریخی کهن، هرگز دلیلی بر نبود چنین دختری برای امام حسین(علیهالسلام) نیست؛ فضای بحرانزده و سیاستزده پس از عاشورا، موجب حذف، غفلت یا کمتوجهی نسبت به جزئیات زندگی و نام فرزندان اهل بیت(علیهمالسلام) شده است. همچنین به شهادت علماء و بزرگان شیعه اشاره دارد که وجود حضرت رقیه(علیهاالسلام) را تأیید کردهاند، حتی اگر منابع مکتوب اولیه محدود یا در دسترس نباشد.
در نهایت، کتاب ضمن معرفی فعالیتهای علمی و فرهنگی مرکز تحقیقات رایانهای اصفهان، بر اهمیت پژوهش و دفاع از معارف قرآن و اهل بیت(علیهمالسلام) تأکید میکند و مخاطبان را به تفکر، تعمیق و شناخت صحیح حقایق تشویق مینماید. رویکرد کلی اثر، بررسی و تبیین جایگاه حضرت رقیه(علیهاالسلام) به عنوان نماد یتیمی و رنج اهل بیت(علیهمالسلام) پس از عاشورا و اسارت در شام است که عمق این مصیبت و آموزههای اخلاقی آن همچنان الهامبخش جوامع شیعی و پژوهشهای دینی باقی مانده است.
هشتگ
حضرت_رقیه یتیم_اهل_بیت عاشورا اسارت_اهل_بیت امام_حسین_علیهالسلام کربلا خرابه_شام امیرالمؤمنین_علیهالسلام کودکان_عاشورا مرقد_دمشق تاریخ_شیعه منابع_عاشورا دختران_سیدالشهدا هویت_تاریخی نام_رقیه تحقیقات_دینی جایگاه_زن_در_عاشورا پژوهش_شیعی معارف_اهل_بیت میراث_فرهنگی
نویسنده
الميرزا حبيب الله الخوئي
چکیده
کتاب «منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة» تألیف میرزا حبیبالله خویی، باید به چند محور اساسی این اثر ۱۴ جلدی اشاره کرد که حول شرح، تحلیل و تبیین مفاهیم ژرف و عبارات بلندمرتبه نهج البلاغه میگردد. مؤلف کتاب با تبحری ویژه و نگاه تفصیلی، سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را مورد واکاوی قرار داده و با تکیه بر منابع متقن حدیثی، تاریخی، کلامی و ادبی، به شرح دقیق خطبهها، نامهها و کلمات قصار پرداخته است.
در این اثر، علاوه بر تبیین ظواهر الفاظ، به ابعاد مختلف معنایی، فلسفی، کلامی و عرفانی سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پرداخته شده و تلاش شده از برداشتهای سطحی پرهیز شود و ژرفنگری خاصی در تحلیل مفاهیم صورت گیرد. نویسنده همزمان با شرح عبارات، به اختلاف اقوال در تفاسیر نهجالبلاغه اشاره کرده و دیدگاه دانشمندان شیعه و اهل سنت را طرح نموده است تا خواننده تصویری جامع و متعالی از جایگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و میراث علمیاش به دست آورد.
از ویژگیهای شاخص این شرح، نقد مستدل دیدگاههای مخالف و دفاع از اصالت و حقانیت سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بر اساس منابع اصیل شیعی است. همچنین، به نکات دقیق بلاغی، واژهشناسی، ریشههای تاریخی، اسباب صدور خطبهها و نقش اجتماعی و سیاسی آنها توجه ویژه شده است. مسائل کلامی همچون توحید، امامت، عدل، جایگاه اهلبیت(علیهمالسلام)، بررسی مقامات روحی و علمی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و دفاع از اصول و مبانی شیعه، جزء مباحث کلیدی این شرح محسوب میشود.
در بخشهایی، تحلیلهای روانشناختی و اجتماعی درباره مخاطبان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و شرایط اجتماعی دوران آن حضرت ارائه شده و کاربرد آموزههای نهجالبلاغه در زندگی فردی و اجتماعی با زبانی علمی و استنادی ترسیم گردیده است. توضیح لغات دشوار، بیان سیاق و ساختار جملات، نقل احادیث و روایات مرتبط، مقایسه خطبهها و نامهها با سایر منابع تاریخی، و آوردن پاسخ به اشکالات و شبهات مطرحشده درباره نهج البلاغه، ساختار اصلی این مجموعه مفصل را تشکیل داده است.
در مجموع، کتاب «منهاج البراعة» نه تنها به شرح الفاظ نهجالبلاغه میپردازد، بلکه تحلیلی عمیق از مفاهیم و پیامهای جاودانه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) ارائه میدهد و تلاش میکند جانمایه معرفتی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی سخنان ایشان را به صورتی علمی و قابل درک برای پژوهشگر و علاقهمند به اندیشه ناب شیعی، بیان کند. این اثر، یکی از جامعترین و معتبرترین شروح نهجالبلاغه و منبعی وزین برای شناخت ابعاد مختلف شخصیت و آموزههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به شمار میآید.
هشتگ
#نهج_البلاغه #تفسیر_نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #فلسفه_شیعه #بلاغت_عربی #تاریخ_اسلام #علم_کلام #تحلیل_سخنان_امیرالمؤمنین #مفاهیم_شعری #پیام_اخلاقی #امامت #عدالت_اجتماعی #توحید #اهل_البیت #اندیشه_شیعه #علمی _ادبیات
نویسنده
حسین رفوگران
چکیده
این کتاب به مصیبت جانسوز حضرت علی اصغر(علیهالسلام)، کوچکترین فرزند امام حسین(علیهالسلام)، در واقعهی کربلا میپردازد و جایگاه ویژهی این اندوه بزرگ را در میان مصائب عاشورا بازگو میکند. نویسنده تأکید دارد که شهادت علی اصغر(علیهالسلام) نه فقط به دلیل طفلبودن و بیگناهی مطلق او، بلکه به سبب مظلومیت خاص و حوادث منحصربهفردش، در قلب تاریخ و وجدان هر انسان آزادهای جای گرفته است. در کتاب آورده میشود که امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و پیامبران پیشین نیز نسبت به این مصیبت متأثر بودهاند، بهگونهای که نام و شرح خونگریستن و اندوه آنان بر مصائب کربلا در منابع معتبر نقل شده است.
در بخش مقدمه، تأکید میشود که همهی مصائب کربلا، از جمله شهادت حضرت اباالفضل(علیهالسلام) یا حضرت قاسم(علیهالسلام)، دارای عظمتاند، اما شهادت علی اصغر(علیهالسلام) ویژگی مضاعفی دارد. از مهمترین دلایل این جایگاه، شیرخوارگی و طلب آب توسط حضرت علی اصغر(علیهالسلام) است که همگان بر بیگناهی او اذعان دارند و این لحظهی بیپاسخ ماندن عطش او بهروشنی اوج قساوت سپاه دشمن و غربت کاروان حسینی را نشان میدهد. نویسنده با اشاره به منابع روایی و تاریخی، شرح میدهد که شهادت علی اصغر(علیهالسلام) با تیر سهشعبه و بر دستان پدرش رخ داد؛ پس از این واقعه، ندا از آسمان آمد که علی اصغر(علیهالسلام) را مرضعهای در بهشت خواهد بود تا بشارت الهی برای این کودک مظلوم، قلب داغدار حسین(علیهالسلام) و اهلبیت(علیهمالسلام) را تسلا بخشد.
در ادامهی کتاب، اسامی و ترکیب فرزندان امام حسین(علیهالسلام) بر پایهی منابع معتبر تاریخی تبیین میگردد؛ شش پسر و چهار دختر، که علی اکبر(علیهالسلام)، امام زینالعابدین(علیهالسلام)، علی اصغر(علیهالسلام)، محمد، عبدالله، و جعفر از پسراناند. علی اکبر(علیهالسلام) در رکاب پدر و علی اصغر(علیهالسلام) به دست شقیترین دشمنان شهید شدند. دختران عبارتاند از زینب، سکینه و فاطمه. درباره علت تکرار نام «علی» میان فرزندان حسین(علیهالسلام) آمده است که ایشان به سبب محبت ویژه به امیرالمؤمنین(علیهالسلام) این اسم را برای همه فرزندان پسر برمیگزیدند.
در باب ولادت حضرت علی اصغر(علیهالسلام)، تاریخ دقیقی در دست نیست، اما با توجه به منابع، سن شریف آن حضرت را شش ماه دانستهاند و ولادتش را دهم رجب سال ۶۰ هجری تخمین زدهاند. مادرش بانو رباب، دختر امرء القیس، معرفی میشود.
نگاه کتاب بر محوریت مصیبت علی اصغر(علیهالسلام)، پیوند این واقعه با آموزههای قرآنی، حدیثی و تاریخی، و نقش آن در بیداری وجدان بشری استوار است. نویسنده با پرهیز از تراژدیسازی اغراقآمیز، بر حقیقت مظلومیت و عظمت روحی این مصیبت و پایداری اهلبیت(علیهمالسلام) تأکید دارد و نمونهی والایی از فداکاری، صبر و ارتباط مخلصانه با خدای متعال را در شخصیت علی اصغر(علیهالسلام) و اهلبیت(علیهمالسلام) معرفی میکند.
هشتگ
#حضرت_علی_اصغر_علیهالسلام #کربلا #عاشورا #طفل_شش_ماهه #شهادت #مظلومیت #امام_حسین_علیهالسلام #امیرالمؤمنین_علیهالسلام_صلاللهعلیهوآله #خانواده_امام_حسین #قطره_خون_بر_آسمان #حرمله #رباب #فرزندان_امام_حسین #تاریخ_اسلام #مصیبت_عاشورا #شیرخواره_کربلا #موعظه_قرآنی #بیداری_وجدان
نویسنده
آیتالله سید ابوالقاسم خوئی
چکیده
مجموعهی «منهاجالبراعة فی شرح نهجالبلاغه» تألیف آیتالله سید ابوالقاسم خوئی، از جامعترین و علمیترین شروح نهجالبلاغه در تاریخ معارف شیعه است. این اثر ارزشمند بر پایهی وفاداری کامل به متن اصلی و احترام به فضای کلام امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله) تدوین شده و در بیستویک جلد، شرحی دقیق، روان و ژرف بر خطبهها، نامهها و کلمات قصار نهجالبلاغه ارائه میدهد.
نویسنده در مجلدات آغازین، اهمیت نهجالبلاغه و ضرورت شرح آن را تبیین میکند و سپس با بهرهگیری از مباحث لغوی، ادبی و بلاغی، ابزار مناسبی برای فهم بهتر سخنان امام فراهم میسازد. توجه جدی به صنایع بلاغی، واژهشناسی، تشبیه، استعاره و ساختار نحوی، پایهی کار اوست. استاد خوئی در کل اثر همواره به بستر تاریخی صدور هر سخن، زمینههای اجتماعی و فلسفی و ارتباط این کلام با قرآن و سنت پیامبر و اهلبیت(علیهمالسلام) توجه ویژه دارد.
با ورود به شرح خطبهها و نامهها، هر فراز با واکاوی دقیق معنا، ترجمه روان و تحلیل کلامی و تاریخی معرفی میشود و نه تنها به مباحث اعتقادی و فلسفی بنیادین چون توحید، عدل، جبر و اختیار، امامت، عصمت و قضا و قدر میپردازد، بلکه کارکردهای اخلاقی و اجتماعی برای انسان و جامعه معاصر را برجسته میسازد. استاد خوئی در بسیاری از بخشها با نقد آرای مفسران پیشین و تأکید بر کاربردپذیری نهجالبلاغه در زندگی، پیام کلام امام را فراتر از قالب ادبی، به منزلهی راهنمایی عملی برای تهذیب فرد و اصلاح جامعه ارائه میکند.
در مجلدات پایانی، شرح کلمات قصار و حکمتهای آخر نهجالبلاغه با همان دقت و انصاف ادامه مییابد و معانی ژرف تربیتی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی آنها تبیین میشود. خوئی با استناد به قرآن، روایات و منابع فلسفی و کلامی، پیوند میان حکمت علوی و نیازهای فکری و معنوی عصر جدید را بهخوبی نمایان ساخته است. سراسر اثر بر تحکیم عقلانیت دینی، مسئولیت اخلاقی، خودسازی، قناعت، صبر، عزت نفس و توجه به عدالت اجتماعی مبتنی است و ادبیات روان، لحن آموزشی و تحقیق محور بودن آن راه را برای پژوهشگران و علاقهمندان نهجالبلاغه هموار میکند.
در نهایت، «منهاجالبراعة» نه فقط یک شرح و تفسیر صرف است، بلکه مرجعی زنده برای تعمیق معرفت دینی، الهامبخشی به اندیشه پژوهشی و اخلاق عملی، و پلی میان فهم سنت و نیازهای امروز جامعه اسلامی است؛ اثری بینظیر زیر لوای شخصیت و معارف جاودان امیرالمؤمنین(علیهالسلام).
هشتگ
#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #منهاج_البراعه #سید_ابوالقاسم_خوئی #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #حکمت_اسلامی #معرفت_علوی #اخلاق_دینی #کلام_شیعه #فلسفه_اسلامی #تاریخ_اسلام #ادبیات_عربی #پژوهش_شیعی #اصول_اعتقادی #حکومت_علوی #نامه_مالک_اشتر #تحلیل_بلاغی #تحلیل_لغوی #عدالت_اجتماعی #تفسیر_قرآن #روایات_اهل_بیت #مطالعات_دینی #علم_کلام #حکمت_عملی #اخلاق_اجتماعی #تربیت_اسلامی #تحلیل_تاریخی
نویسنده
علامه سید محسن امین
چکیده
مجموعه چهارجلدی «آل أبیطالب» نوشته علامه سید محسن امین، یکی از جامعترین و معتبرترین آثار درباره جایگاه و نقش خاندان ابوطالب در تاریخ اسلام است. نویسنده با رویکردی پژوهشی و استناد به منابع اصیل، تصویری روشن و مستند از این خاندان بزرگ و تأثیرگذار ارائه میدهد و نشان میدهد که بخش قابل توجهی از پایداری و شکوفایی اسلام و سنت نبوی، مدیون تلاشها و ایثار اعضای این خانواده است.
در این کتاب، ابتدا جایگاه معنوی، اخلاقی و اجتماعی شخصیتهای برجسته خاندان ابوطالب از جمله ابوطالب، حمزه، جعفر طیار و امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بر پایه روایتهای تاریخی و نقلهای معتبر مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده روشن میسازد که حمایت همهجانبه ابوطالب از پیامبر(صلاللهعلیهوآله) و فداکاریهای بیدریغ او، برخاسته از ایمان عمیق و باور واقعی به رسالت پیامبر بود؛ نه صرفاً یک همبستگی قبیلهای. نقش سایر شخصیتهای این خاندان ـ بهویژه حمزه که نمونه رشادت و وفاداری است و جعفر که با منطق و اخلاق خود الگوی مسلمانان شد ـ با ذکر جزئیات تاریخی بازگو میشود. امیرالمؤمنین(علیهالسلام) نیز در تحلیلهای نویسنده جایگاه ویژهای دارد؛ چه از منظر دانش، عدالت، پرهیزکاری، و چه از لحاظ نقشی که در مسیر حفظ راه پیامبر پس از رحلت ایشان ایفا کرد.
در مجلدات بعد، کتاب به بررسی تداوم جایگاه خاندان ابوطالب در تاریخ اسلام و تقابلشان با فتنهها، تحریفها و ستمها میپردازد. حضور پررنگ و معنادار حضرت زهرا(سلاماللهعلیها)، امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) در وقایع سرنوشتساز اسلام، ایستادگی در مقابل انحرافها و دفاع از حقیقت و عدالت، از جمله موضوعات کلیدی این مجموعه است. نویسنده با تکیه بر اسناد تاریخی، نشان میدهد چگونه این خاندان، نه تنها در دورههای نخستین اسلام بلکه در قرون بعدی نیز، پیشتاز در نشر معارف اهلبیت، تربیت دانشمندان، هدایت جامعه و مقابله با ناملایمات و ستمهای سیاسی و فرهنگی بودهاند.
در جلدهای پایانی، مهاجرت و پراکندگی نسلهای بعدی آل ابوطالب و تأثیرات پنهان و آشکار آنان در مناطق مختلف جهان اسلام ـ از ایران و یمن تا شمال آفریقا و اندلس ـ با روایت سرگذشت علما، مجاهدان و مبلغان این خاندان بازتاب یافته است. نویسنده بر صبر، پایداری، بصیرت و اخلاق اعضای این دودمان تأکید میکند و نشان میدهد که محبت به اهلبیت و وفاداری به ارزشهای توحیدی، به نسلهای متوالی منتقل شده و همچنان الهامبخش جامعه اسلامی مانده است.
در نهایت، این مجموعه تصویری جامع و مستند از جایگاه حقیقی و تاریخساز آل ابوطالب به دست میدهد؛ خاندانی که همواره مدافع ایمانی پاک، معیار اخلاق اسلامی و پرچمدار علم، مقاومت و عدالت در سراسر تاریخ اسلام بودهاند و نقش محوری آنان تا به امروز در هویت و فرهنگ شیعه باقی است.
هشتگ
#آل_ابی_طالب #خاندان_ابوطالب #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #اهل_بیت #تاریخ_اسلام #حمزه_سید_الشهدا #جعفر_طیار #ام_ابیها_سلام_الله_علیها #امام_حسن_علیه_السلام #امام_حسین_علیه_السلام #شیعه #حمایت_از_پیامبر #محبت_اهل_بیت #ایثار_و_فداکاری
نویسنده
شیخ محمدجعفر طبسی
چکیده
کتاب «تمسک العترة الطاهرة بالقرآن الکریم» نوشته شیخ محمدجعفر طبسی، اثری پژوهشی در حوزه شناخت نسبت اهل بیت پیامبر (علیهمالسلام) با قرآن کریم و تبیین اهمیت تمسک همزمان به کتاب خدا و عترت طاهره است. نویسنده با تکیه بر حدیث ثقلین که پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) فرمودند: «من دو چیز گرانبها را در میان شما میگذارم؛ کتاب خدا و عترتم، اهل بیتم، اگر به آن دو تمسک جویید هرگز گمراه نخواهید شد»، در آغاز کتاب اثبات میکند که همواره باید قرآن و عترت را در کنار هم مرجع حق و هدایت دانست.
کتاب با بازخوانی دقیق این حدیث از منظر منابع شیعی و اهل سنت، ثابت میسازد که اهل بیت (علیهمالسلام) مفسران واقعی و حافظان اسرار قرآناند و تمسک به ایشان نه فقط یک توصیه بلکه وظیفهای دینی برای سلامت امت اسلامی تلقی میشود. نویسنده با استناد به روایات متعدد، جایگاه اهل بیت (علیهمالسلام) را در تبیین علوم و معارف قرآن تبیین میکند و نشان میدهد علم و عصمت ایشان ضامن فهم صحیح دین و محفوظ ماندن از انحراف است. در این نوشته، تأکید ویژهای بر نقش علمی، معنوی و تفسیری عترت طاهره شده و تبیین میشود که فهم حقیقت دین و کامل شدن معارف شریعت جز از رهگذر آنان میسور نیست.
در بخشهایی از کتاب، به چالشهای مطرح از سوی مخالفان این اندیشه نیز پرداخته و با نگاهی روشمند و تحلیلی، پاسخهایی دقیق و مستدل ارائه گردیده است؛ بهویژه در بحث تمسک به ظاهر قرآن بدون عترت، نویسنده با دلایل نقلی و عقلی نتیجه میگیرد که این رویکرد ممکن است زمینهساز تحریف، تفرقه و برداشت ناصواب از دین شود. در مقابل، آموزه امامت و بهرهگیری از علم اهل بیت (علیهمالسلام)، امت را در مسیر هدایت تضمین میکند.
در پایان، نویسنده با بیانی روان و علمی، مخاطب را متذکر میسازد که وفاداری به پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) جز با تمسک همزمان به قرآن و عترت تحقق نمییابد. احترام به منزلت بیمانند اهل بیت (علیهمالسلام) و تربیت دینی و اجتماعی مبتنی بر آموزههای ایشان، راهکار حفظ وحدت و سلامت معنوی جامعه اسلامی است. این کتاب تلاشی است برای بازگرداندن جایگاه اصلی عترت طاهره (علیهمالسلام) در کنار قرآن، و تأکید بر اینکه امت اسلامی برای رستگاری، باید این دو سرمایه الهی را همزمان و پیوسته مورد عمل و توجه قرار دهد.
هشتگ
#تمسک_به_قرآن_و_عترت #حدیث_ثقلین #اهل_بیت_علیهم_السلام #مرجعیت_علمی_عترت #تفسیر_قرآن #هدایت_امت #پیامبر_اکرم_صل_الله_علیه_وآله #عصمت_اهل_بیت_علیهم_السلام #پیوند_قرآن_و_عترت #حفظ_وحدت_اسلامی #علوم_وحیانی #پاسخ_به_شبهات #امامت #معارف_دینی #تربیت_دینی #سلامت_معنوی_جامعه
ترجمهها
(و این نامه از نامههای خوب و پسندیده است)
«اين تعجب هنگامی پيدا شد که تو آغاز سخن کردی تا از نيکی و احسان خدا دربارۀ ما و نعمت او نسبت به ما، در مورد پيامبرمان ما را آگاه سازی، که در اين سخن، مانند کسی هستی که خرما به هجر،[1] حمل می کند يا آن کس که استاد و مربی خود را در تيراندازی به مسابقه (در تيراندازی) دعوت می نمايد[2]».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص522)
«چه، شروع کردهای ما را از احسانهایی که خدای بزرگ با ما نموده و نعمتهایی که بهخاطر پیامبرمان بر ما ارزانی داشته آگاه سازی، مثل کسی که خرما به هجر میبرد،[3] یا نوآموزی که استاد تیرانداز خود را به مسابقۀ تیراندازی فرا میخواند!».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص385)
(معاویه به پیشنهاد عمروعاص نامهای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیهالسلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیهالسلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیهالسلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیهالسلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا میکند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنیهاشم بر بنیامیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره میکند و میفرماید: تو با این سخن مرا به خنده واداشتی چرا که فرزندان عبدالمطلب هرگز پشت به دشمن نمیکنند).
رسوایی ادعاهای معاویه
«تو میخواهی ما را از آنچه خدا به ما عطا کرده است خبر دهی و از نعمت وجود پیامبر (صلیاللهعلیهوآله)آگاهمان سازی؟ حکایت تو، حکایت کسی است که خرما به شهر پرخرمای هَجَر برد (زیره یه کرمان میبری) یا مانند کسی است که مربی تیراندازی خود را به مسابقه میخواند».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرامپور، ص551)
(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى بهسزا دارد متوجه ساخته، از اينرو سيد رضى «عليهالرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامهها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است).
«چون كه تو آغاز كردهاى كه ما را به خير و نيكویی خداى تعالى كه در نزد ما است و به نعمت و بخششى كه به ما در بارۀ پيغمبرمان داده آگاه سازى، در اين كار تو مانند كسى هستى كه خرما بهسوى هجر بار كرد يا مانند كسيكه آموزنده خود را به مسابقه در تيراندازى مىخواند (ابن ميثم (رحمه اللّه) در اينجا فرموده: هجر نام شهرى است در بحرين كه در آنجا نخلستان بسيار و خرما فراوان است و اصل مثل كناقل التّمر إلى هجر؛ يعنى مانند كسيكه خرما بهشهر هجر بار كرده؛ آن است كه مردى از هجر، مالى به شهر بصره برد كه فروخته از آنچه بهجاى آن مىخرد سود بهدست آورد، در بصره چيزى كسادتر از خرما نيافت، خرما خريد و به شهر هجر بار كرد و آنها را در خانه نگاهداشته، منتظر شد كه نرخ آن بالا رود؛ ولى پىدرپى نرخ پایين آمد تا همه خرماها تباه گشته از بين رفت؛ پس اين مثل زده شد براى كسيكه چيزى را بهسوى معدن و كان آن ببرد و جمله كداعي مسدّده إلى النّضال؛ يعنى مانند كسى هستى كه آموزنده خود را به مسابقه در تيراندازى بخواند، مثلى است براى كسيكه شخصى را بهچيزى آگهى مىدهد كه آن شخص به آن چيز از او داناتر است)».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، ص895)
شروح
(سيد رضى مىفرمايد: اين نامه از زيباترين نامههاى موجود است).
«امتحان الهى را به ما خبر دهى و نعمت وجود رسول الله (صلىاللهعليهوآله) را براى ما توضيح بدهى، زيرا خداوند آن حضرت (علیهالسلام) را بهوسيله خود ما تأييد فرموده است. اين كلام از شخصى نيرنگباز مانند تو كه مىخواهد صاحب حق را از حقِ خود دور سازد، صادر شده است، زيرا حق را براى صاحب حق بيان نمىكنند، بلكه براى غير صاحب حق بيان مىكنند تا متوجه بشود. تو در اين گفتار مانند كسى هستى كه خرما به هجر(= زيره به كرمان) مىبرد و يا بخواهد استاد ماهر تيرانداز خود را تيراندازى بياموزد».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیتالله سید محمد شیرازی، ج4، صص39 و 40)
امام (علیهالسلام) در اين نامه به هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيحترين نامهاى است كه مرحوم سيد، از ميان نامههاى حضرت (علیهالسلام) انتخاب كرده و نكتههايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم:)
«اذ طفقت... النضال، براى على بن ابي طالب (عليهالسلام) كه از خاندان نبوت است حال پيغمبر (صلياللهعليهوآله) را بازگو مىكند و به وى خبر مىدهد كه خدا نعمتى بزرگ به آن حضرت (علیهالسلام) عنايت فرموده و او را براى دين خود برگزيده و بهوسيله اصحاب و يارانش او را تأييد و كمك كرده، در صورتى كه خود حضرت و اهل بيت پيامبر (علیهم السلام) سزاوارترند كه اين احوال را بگويند و ديگران را خبر دهند و اين مطلب را با ذكر دو مثال آشكار فرمود:
الف- مثل تو مانند كسى است كه خرما به سرزمين هجر حمل كند، ريشه اين ضرب المثل آن است كه روزى مردى از هجر كه مركز خرماست، سرمايهاى به بصره آورد كه متاعى بخرد و از فروش آن در شهر خود سودى ببرد؛ پس از فروش مال التجاره، به فكر خريد كالا افتاد، ديد ارزانتر از خرما چيزى نيست، لذا از بصره مقدار زيادى خرما خريد و بهسوى هجر حمل كرد، و در آن جا به اميد اين كه گران شود آن را در انبارها ذخيره كرد؛ اما روزبهروز ارزانتر شد و بالاخره خرماها در انبارها ماند تا فاسد و تباه شد و اين مسأله ضرب المثل شد براى هر كس كه كالايى را براى فروش و بهدست آوردن سود، بهجايى ببرد كه مركز و معدن آن كالا مىباشد، تطبيق مطلب با مثال اين است كه معاويه، گزارش و خبر را بهسوى كسى برد كه او خود معدن آن خبر است و جا دارد كه او خود اين خبر را به ديگران بگويد، هجر، اسم آبادى و يا شهرى است كه معروف به زياد داشتن خرما مىباشد، آن قدر در آنجا خرما فراوان است كه بهاى پنجاه جلّه، يك دينار مىشود و چون هر يك جلّه صد رطل است، پس پنجاه جلّه، پنج هزار رطل مىباشد و در هيچ يك از شهرهاى ديگر اين چنين فراوانى در خرما شنيده نشده است.
نكته ادبى: هجر كه نام سرزمين و شهر است معمولا مؤنث است و چون اسم علم نيز هست، غير منصرف بهكار مىرود، اما گاهى بهاعتبار اين كه معناى موضع از آن قصد مىشود آن را مذكر مىآورند و بهدليل اينكه يكى از دو سبب منع صرف از بين رفته، آن را منصرف بهكار مىبرند.
ب- در مثال دوم امام (علیهالسلام) معاويه را تشبيه به دستآموزى كرده است كه آموزنده خود را به مسابقه در تيراندازى دعوت كند، وجه تشبيه اينجا نيز همان است كه گويا خبرى را براى كسى بازگو كند كه او خود معدن آن بوده و سزاوارتر به بازگو كردن باشد، عوض اينكه استاد شاگرد را دعوت به مسابقه كند، اينجا شاگرد استاد را مىآزمايد و او را دعوت به مسابقه مىكند».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابن میثم، ج4، صص752 و 753)
واژه شناسی
واژه کاوی
«طَفِقَ یفعل کذا» یعنی آن کار را بهدست گرفت[9] و شروع بهانجام آن کرد.[10]
تفصیلی:
«طَفِقَ» از افعال مقاربه است که در اصطلاح نحوییون عبارت از افعال خاصی هستند که به مطلق نزدیکی دلالت میکند خواه این اتصال با نزدیکی صورت گیرد یا با جدایی.[11]
«طَفِقَ» به صورت مثبت بهکار میرود. در قرآن کریم آمده: «فَطَفِقَ مَسْحاً بِالسُّوقِ وَ الْأَعْناق؛ شروع بهدست ماليدن به پاها و گردنهاى اسبان کرد[12]».[13]
سه مورد از واژه «طَفِقَ» در نهج البلاغه بهکار رفته است.[14]
بهگرفتن شکاف شیء و تصحیح آن «سدَّ» گفته میشود.[15]
«سَدَّدَ الرجلُ» یعنی شخص در راه مستقیم، ثابت و پابرجا شد. [16]
تفصیلی:
«سَدَد» بهمعنای هر چیز درست آمده است.[17]
«سَدِيدُ» در سه مورد کاربرد دارد:
1- در قول: بهمعنی گفتاری که بر حق استوار و مانع از تشابهش به باطل است.[18]
2- در عمل: يعنى کار صحیحی كه باطل در آن راه ندارد؛ همانطور که در قرآن کریم میفرماید: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلًا سَدِيداً»؛[19]بهاین معنا که مؤمنان باید سخنانشان را بر مبانی صحیح،[20] عقل و شرع[21] استوار کنند، به گونه ای که مانع از سوء استفاده شود.[22]
3- در فرد: بهمعنی شخصی است که پابرجا و حق طلب است.[23]
«سَدَاد» مصدر «سَدَد»[24] بهمعنی بر راه راست بودن[25] (در قول و فعل)[26] و استقامت داشتن در آن است[27]و بهمعنی تیزفهمی هم آمده است.[28]
«سِدَّ» بهمعنی سخن درست و سنجیده است.[29]
«سَدَّدَ» بهاین معناست که شخص را به راه راست راهنمایی کرد.[30]
امام علی (علیهالسلام) در حدیثی میفرمایند: «سَدِّدْ وَ قَارِبْ»؛ بهاین معنی که در تمام امورت میانهروی کن و استقامت در امری کن که زیادهروی و کوتاهی در آن نیست و منظور این است که شخص بهآنچه مورد توجه الهی است، برسد.[31]
«تَسدِید» مصدر «سَدَّدَ» بهمعنی موفقیت بر راستی و درستی، درسخن و عمل است؛[32] به عبارت دیگر بهمعنای منطبق بودن لطف الهی با خواستۀ شخص است، به طوری که بر شخص وارد میشود و سبب میشود که شخص به خواستهاش برسد.[33]
«مُسَدِّد» اسم مفعول از «سَدَّدَ» بهمعنی راست و درست کننده آمده است.[34]
نوزده مورد از ماده «سدد» در نهج البلاغه بهکار رفته است.[35]
نکتهها و پیامها
1- اگر کسی بیاید و پیش صاحب فضلی، زبان به برتری بگشاید؛ کار زیانباری را انجام داده است؛ همانطور که معاویه خواست در نزد صاحب فضلی، همچون امیرالمؤمنین (علیهالسلام) زبان به فضیلت باز کند. (مُسَدِّد)
2-ای معاویه میخواهی در مورد پیغیبری که از بین قوم ما، بهرسالت مبعوث شد، به ما خبر دهی! (نَبِيِّنَا)
3- وجود پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) نعمتی بود که ما را هم، شامل شد. (نِعْمَتِهِ عَلَيْنَا)
راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی
1- نکتهای که ما بهعنوان پیروِ امامان معصوم، (علیهمالسلام) میتوانیم از آن الگو بگیریم؛ طرز برخورد پیشوایِ ما با دشمن عصرشان است.
نویسنده
آیتالله سید حسن فقیه امامی
چکیده
کتاب «شرح فرازهایی از خطبه حضرت زهرا (سلاماللهعلیها)»، مجموعهای از سخنرانیها به مناسبت ایام فاطمیه است که به شرح و تفسیر بخشهایی از خطبه مشهور حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) میپردازد. نویسنده با مقدمهای قرآنی آغاز میکند و با استناد به آیه «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ...» بر ضرورت وجود پیامبران همراه با کتاب و میزان، به تبیین نقش پیامبران در هدایت بشر به سوی قسط و عدالت میپردازد. در ادامه، با بررسی مفهوم «میزان» به عنوان معیاری برای سنجش حق و باطل، تأکید میکند که خداوند راههای گوناگونی پیش روی انسان نهاده اما تنها یک راه، راه راست و مستقیم است که انسان موظف به پیروی از آن است. این راه در قرآن با عنوان «صراط مستقیم» معرفی شده و دیگر مسیرها، راههای انحرافی و باطل شمرده میشوند.
کتاب با تکیه بر سوره حمد، به جایگاه دعا و بندگی در زندگی انسان میپردازد و بیان میکند دعا باید به نحوی باشد که تنها خدا را صاحب همه کمالات بدانیم و فقط از او طلب کنیم؛ زیرا فقط اوست که بینیاز مطلق و منشأ کمال و ربوبیت است. نویسنده شرح میدهد که حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) در خطبه فدکیه، با بهرهگیری از معارف بلند توحیدی و الهی، شایستگی انسان برای درخواست از خدا، لزوم تسلیم و اخلاص بندگان، و جایگاه ویژه اهلبیت (علیهمالسلام) را برجسته میسازند. خطبه ایشان، علاوه بر بیان اصول بندگی و یکتاپرستی، تبیینگر فلسفه بعثت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و اهداف بزرگ الهی مانند برقراری قسط و عدل است.
در میان مباحث، به ابعاد تاریخی و اجتماعی خطبه نیز توجه شده و وقایع پس از رحلت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و ظلمهایی که به حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) و اهلبیت (علیهمالسلام) رفت، با تکیه بر روایات معتبر، شرح داده میشود. خطبه حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) نهتنها سندی محکم بر حقانیت اهلبیت (علیهمالسلام) و امامت حضرت علی (علیهالسلام) است، بلکه یادآور فداکاری، شجاعت و استقامت حضرت در دفاع از حق و حقیقت به شمار میرود. نویسنده، بخشهایی از سخنان حضرت را به دقت تفسیر کرده و با تکیه بر مفاهیم قرآنی، جایگاه ایشان را در بیداری امت و روشنگری مسلمانان نسبت به انحرافات پس از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) روشن میسازد.
در نهایت، این اثر ضمن تحلیل معنای بندگی، دعا، توحید و راه مستقیم، جایگاه خطبه حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) را به عنوان یکی از والاترین الگوهای معرفتی و ولایی در تاریخ اسلام تبیین و تأکید میکند. متن کتاب بر همپوشانی آموزههای قرآنی و سخنان حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) در ابعاد فردی و اجتماعی زندگی مسلمانان انگشت میگذارد و خواننده را با ماهیت و اهمیت خطبه ایشان و تأثیر آن بر جریان تاریخ اسلام آشنا میسازد.
هشتگ
#خطبه_فدکیه #حضرت_فاطمه_زهرا_سلاماللهعلیها #شرح_خطبه_زهرا #توحید #نبوت #عدالت #صراط_مستقیم #اهل_بیت_علیهمالسلام #ولایت #دعا #نماز #سوره_حمد #امامت #بعثت #میزان_قرآنی #دفاع_از_حق #معارف_قرآنی #حماسه_فاطمی #ظلم_به_اهل_بیت #جایگاه_زن_در_اسلام
ترجمهها
(و این نامه از نامههای خوب و پسندیده است)
«و باز، گفتۀ خداى تعالى: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ (همانا شايستهترين مردمان براى نزديك بودن به ابراهيم (علیهوعلینبیناعلیهالسلام)، هر آينه كسانى بودند كه از او پيروى كردند و اين پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) و كسانى كه ايمان آوردهاند؛ (نيز چنين هستند و ايمان آورندگان، نزديكترين مردم به او مىباشند) و خداوند دوست و صاحب اختيار مؤمنين است) پس ما يك بار به سبب خويشاوندى و بار ديگر به خاطر فرمانبرى و گروندگى، نزديكترين و شايستهترين مردمان، نسبت به پيغمبر (صلیاللهعلیهوآله) هستيم».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص525)
«و نیز فرموده: «همانا سزاوارترین مردم به ابراهیم (علیهوعلینبیناعلیهالسلام) کسانی هستند که از او پیروی میکنند و نیز این پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و کسانیکه ایمان آوردهاند و خداوند سرپرست مؤمنان و سزاوارتر از هرکس به آنهاست»؛[2] پس ما هم بهخاطر خویشاوندی [به پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و جانشینی او] سزاوارتریم و هم بهخاطر پیروی از اوبه این کار شایستهتریم».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص387)
(معاویه به پیشنهاد عمروعاص نامهای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیهالسلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیهالسلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیهالسلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیهالسلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا میکند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنیهاشم بر بنیامیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره میکند و میفرماید: تو با این سخن مرا به خنده واداشتی چرا که فرزندان عبدالمطلب هرگز پشت به دشمن نمیکنند.)
«نیز خدای سبحان فرموده است: «نزدیکترین مردم به ابراهیم (علیهوعلینبیناعلیهالسلام)، پیروان او و این پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و مؤمنان هستند و خدا ولی مؤمنان است»؛ پس ما از یک طرف بهخاطر خویشاوندی با پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و از سوئی بهخاطر اطاعت از او، به خلافت سزاوارتریم».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرامپور، ص554)
(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى بهسزا دارد متوجه ساخته، از اينرو سيد رضى «عليهالرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامهها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است.)
«و گفتار خداوند تعالى است: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ»؛[3] يعنى) سزاوارترين مردم به ابراهيم (علیهوعلینبیناعلیهالسلام) كسانى هستند كه از او پيروى نمودند و اين پيغمبر (صلیاللهعلیهوآله) و كسانيكه ايمان آوردند و خدا يار مؤمنين و گروندگان است؛ پس ما يك بار بهسبب خويشى و نزديكى (با پيغمبراكرم (صلیاللهعلیهوآله) به امامت و خلافت از ديگران) سزاوارتريم و بار ديگر بهسبب طاعت و پيروى نمودن (از آن حضرت (صلیاللهعلیهوآله) و اينكه امام (عليهالسلام) به آيه «أُولُوا الْأَرْحامِ»* اكتفاء ننمود براى آن است كه بسا خويشاوندان نزديك در دين بيگانه و در آئين از هم دور هستند، چنانكه در قرآن كريم، درباره پسر حضرت نوح (عليهالسلام) مىفرمايد:
«إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ»؛[4] يعنى فرزندت از اهل تو نيست؛ زيرا او كردار ناشايسته است. و جائيكه قرب صورى و معنوى يعنى خويشاوندى و طاعت و پيروى با هم گرد آيد ترديدى در اولويت باقى نمىماند و هويدا است كه امام (عليهالسلام) و اهل بيت (علیهمالسلام) او، از جهت قرابت و از جهت طاعت بهمقام خلافت و امامت سزاوارند و كسي را حق پيش افتادن از ايشان نيست)».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، ص899)
شروح
مقایسه خاندان امام (علیهالسلام) با خاندان معاویه
«و نيز مىفرمايد: «در حقيقت، نزديكترين مردم به ابراهيم (علیهوعلینبیناعلیهالسلام)، همان كسانى هستند كه از او پيروى كردهاند و [نيز] اين پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) و كسانىكه [به آيين او] ايمان آوردند و خدا سرور مؤمنان است»؛ از اينرو ما از يك سو بهدليل خويشاوندىِ با پيامبراكرم (صلیاللهعلیهوآله) و از سوى ديگر بهدليل اهلِ اطاعت بودن كه مضمون آيه دوم است، در خلافت سزاوارتر از همه هستيم.
امام (عليهالسلام) هم از پيروان واقعى حضرت ابراهيم (علیهوعلینبیناعلیهالسلام) و هم از خويشاوندان نزديك پيامبراكرم (صلىاللهعليهوآله) بود وهر دو مورد، دليل برترى و شايستگى آن حضرت براى خلافت بود».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیتالله سید محمد شیرازی، ج4، ص47)
امام (علیهالسلام) در اين نامه به هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيحترين نامهاى است كه مرحوم سيد، از ميان نامههاى حضرت (علیهالسلام) انتخاب كرده و نكتههايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم:)
«2- وجه دوم با توجه به اين آيه است كه مىفرمايد: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ»[5] و چون امام (علیهالسلام) در پيروى رسول خدا (صلىاللهعليهوآله) از همه كوشاتر و نخستين فردى است كه به او ايمان آورد و او را تصديق كرد و نيز او با فضيلتترين كسى است كه از وى حكمت و دانش آموخت و چنانكه در پيش بيان داشتيم: او فصل الخطاب است و هر كس چنين وضعى داشته باشد سزاوارتر به خلافت و جانشينى او مىباشد؛ بنابراين على (علیهالسلام) هم از بابت خويشاوندى نزديك با پيامبر (صلىاللهعليهوآله) و هم بهدليل اطاعت و پيروى از او شايسته اين مقام و سزاوار اين منصب خواهد بود».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابن میثم، ج4، ص762)
«فضل بنى هاشم بر بنى عبد شمس
ابو عثمان -جاحظ- مىگويد: ما نمىگوييم عبد شمس شريف نبوده است ولى شرف درجاتى دارد و خداوند متعال به عبدالمطلب در روزگار خودش كراماتى ارزانى فرموده است و به دست او كارهايى را جارى كرده و كرامتش را چنان آشكار فرموده است كه نظير آن جز براى پيامبران [علینبیناوآلهوعلیهالسلام] مرسل صورت نگرفته است. در سخن او به ابرهه سالار فيل و بيم دادن او را به پروردگار كعبه و اينكه خداوند سخن او را محقق فرمود و فيل را از حركت بازداشت و لشكريان ابرهه را با پرندگان ابابيل نابود و با سنگهاى سجيل همچون علف نيم خورده فرمود برهانى شگفت و كرامتى گران نهفته است و آماده سازى براى ظهور پيامبرى محمد (صلىاللهعليهوآله) و آغاز كرامتى است كه خداوند براى او اراده فرموده است و خواسته است كه اين درخشش و شكوه پيش از ظهور محمد (صلىاللهعليهوآله) براى او باشد تا در همه آفاق شهره شود و جلال محمدى در سينه خسروان و فراعنه و ستمگران جاى گيرد و معاند را مغلوب كند و گرد نادانى را از نادان بزدايد. بنابراين، چه كسى مىتواند با مردانى كه نياكان محمد (صلىاللهعليهوآله) بودهاند همسنگى و همتايى كند و بر فرض كه موضوع نبوت را كه خداوند در پناه آن عبد المطلب را گرامى داشته است كنار نهيم و فقط به بيان اخلاق و كردار و خويهاى پسنديده او بسنده كنيم، كمتر انسانى به پاى او مىرسد و چيزى همتاى او نخواهد بود و اگر بخواهيم كراماتى را كه خداوند متعال به عبد المطلب ارزانى داشته است از جوشيدن چشمههاى آب از زير سينه و زانوهاى شترش در سرزمين خشك بىگياه و آنچه به هنگام قرعهكشى و تير بيرون آوردن و ديگر صفات شگفت انگيز براى او رخ داده است بر شمريم امكان پذير است؛ ولى دوست داريم برهان و دليلى جز چيزهايى كه در قرآن مجيد موجود است و در شعر كهن جاهلى و غير آن آمده و بر زبان خواص و عوام و راويان اخبار و بردارندگان آثار جارى است عرضه نداريم.
گويد: ديگر از چيزهايى كه غير از موضوع فيل در قرآن مجيد مذكور است، اين گفتار خداوند متعال است كه مىفرمايد: لِإِيلافِ قُرَيْشٍ (براى گرد آمدن و الفت قريش) و راويان در اين موضوع اتفاق نظر دارند كه نخستين كسى كه اين كار را براى قريش انجام داده هاشم بن عبد مناف بود و چون او درگذشت عبد شمس در آن كار جانشين او شد و چون او درگذشت نوفل كه از ديگر برادران كوچكتر بود آن را بر عهده گرفت و چنين بود كه هاشم مردى بود كه بسيار به سفر و بازرگانى مىرفت، زمستان به يمن و تابستان به شام مىرفت، او سران قبايل عرب و برخى از پادشاهان يمن و شام را نظير خاندان عباهله در يمن و يكسوم در حبشه و اميران رومى شام را شريك سود بازرگانى خود قرار داد و بخشى از سود را براى آنان قرار داد و براى ايشان شترانى همراه شتران خود مىبرد و بدينگونه زحمت سفر را از دوش آنان برمىداشت به شرط آنكه آنان هم زحمت دشمنانش را از دوش او در رفت و برگشت بردارند و اين به صلاح كامل هر دو طرف بود. آن كه در جاى خود اقامت كرده بود سود مىبرد و مسافر هم محفوظ بود.
بدين گونه قريش اموال خود را همراه او مىكردند و به نعمت رسيدند و از نقاط دور دست بالا و پايين حجاز خير به آنان مىرسيد و نيكو حال و داراى زندگى مرفه شدند. جاحظ مىگويد: حارث بن حنش سلمى كه دايى هاشم و مطلّب و عبد شمس است موضوع ايلاف را چنين بيان كرده است: «برادرك من هاشم فقط برادر تنها نيست بلكه كسى است كه ايلاف را فراهم آورده و براى كسى كه نشسته است، قيام كننده است». همچنين مىگويد: گفته شده است معنى و تفسير اين گفتار خداوند كه مىفرمايد: «و آنان را از خوف امان داد»؛ يعنى خوف اين برادران كه در حال غربت و دورى از وطن و همراه داشتن اموال از ميان قبايل و دشمنان عبور مىكردند و اين همان تفسيرى است كه ما از آن در چند سطر پيش سخن گفتيم. برخى هم به چيز ديگرى غير از اين تفسير كرده و گفتهاند هاشم پرداخت مالياتى را از سوى قبايل مقرر كرده بود كه به او بپردازند تا آن را هزينه حمايت از مردم مكه كند كه دزدان قبايل و گرگ صفتان عرب و كسانى كه اهل غارت و خواهان اموال بودند، حرمتى براى حرم و ماه حرام قايل نبودند و مردم منطقه حرم از ايشان در امان نبودند، نظير قبايل طى و خثعم و قضاعة و برخى از افراد قبيله بلحارث بن كعب، بههرحال، ايلاف، بههرگونه كه بوده است، هاشم قيام كننده بر آن بوده است نه برادرانش.
ابوعثمان جاحظ مىگويد: ديگر از مسائل قابل ذكر موضوع حلف الفضول و بزرگى و شكوه آن پيمان است كه شريفترين پيمان ميان همه اعراب بوده است و گرامىترين قرار دادى است كه عرب در تمام طول تاريخ خود پيش از اسلام بسته است و در اين پيمان هم براى خاندان عبد شمس بهره و شركتى نبوده است. پيامبر (صلىاللهعليهوآله) كه در مورد حلف الفضول سخن مىگفته است چنين اظهار فرموده است: «من در خانه عبد الله بن جدعان شاهد پيمانى بودم كه اگر در اسلام هم به چنان پيمانى فراخوانده شوم مىپذيرم» و در بزرگى و شرف اين پيمان همين بس است كه پيامبر (صلىاللهعليهوآله) در حال نوجوانى در آن شركت كرده است. عتبة بن ربيعه هم مىگفته است اگر مردى از آنچه قوم او بر آنند بيرون آيد من به حلف الفضول مىپيوندم به سبب آنچه از كمال و شرف آن مىبينم و از قدر و فضيلت آن آگاهم.
گويد: به سبب فضيلت اين پيمان و فضيلت اعضاى آن به حلف الفضول شده است و آن قبايل هم فضول ناميده شدهاند. اعضاى اين پيمان عبارت بودند از بنى هاشم و بنى مطلب و بنى اسد بن عبد العزى و بنى زهره و بنى تميم بن مرة كه در خانه ابن جدعان در ماه حرام پيمان بستند و در حالى كه بر پا و ايستاده بودند با يكديگر دست دادند كه همواره ياور مظلوم باشند و تا جهان بر جاى است براى پرداخت و گرفتن حق مظلوم قيام كنند و در مورد اموال و امور زندگى با يكديگر مواسات و گذشت داشته باشند. شرف ابتكار اين پيمان به زبير بن عبد المطلب و عبد الله بن جدعان برمىگردد، ابن جدعان از اين جهت كه آن پيمان در خانه او منعقد شد و اما زبير از اين جهت كه او بود كه براى انعقاد اين پيمان قيام كرد و مردم را بر آن فرا خواند و تحريض كرد كه و همو آن را حلف الفضول نام نهاد و چنان بود كه چون آواى آن شخص زبيدى مظلوم را شنيد كه بر فراز ابو قبيس رفته و بهاى كالاى خود را مطالبه مىكرد و پيش از آفتاب درحالىكه قريش در انجمنهاى خود بودند، فرياد مىكشيد: «آى مردان به مظلومى كه در مكه از اهل و ديار خود دور است و نسبت به كالاى او ستم شده است يارى كنيد...» به غيرت آمد و سوگند خورد كه ميان خود و خاندانهايى از قريش پيمانى منعقد كند كه قوى را از ستم نسبت به ضعيف و اهل مكه را از جور نسبت به غريب باز دارد و سپس چنين سرود: سوگند مىخورم كه پيمانى بر ضد آنان منعقد سازم، هر چند همگى اهل يك سرزمين هستيم و چون آن پيمان را منعقد سازيم بر آن نام فضول مىنهيم...؛ بنابراين بنى هاشم آن پيمان را حلف الفضول نام نهادند و هم ايشان از ميان همه قبايل آن را پديد آوردند و بر حفظ آن قيام كردند و گواه بر آن بودند و در اين صورت گمان تو نسبت به كسانى كه حاضر بودهاند و در آن باره قيام نكردهاند، چيست.
جاحظ مىگويد: زبير بن عبد المطلب مردى شجاع و بلند نظر و گريزان از زبونى و زيبا و سخنور و شاعر و بخشنده و سرور بود و هموست كه اين ابيات را سروده است: اگر قريش و پيروان ايشان نمىبودند، هرگز مردان جامه توانگران را تا هنگام مرگ هم نمىپوشيدند، جامه آنان لنگى يا عبايى كثيف همچون خيكچه روغن بود... گويد: بنى هاشم بهاى كالاهاى آن مرد زبيدى را كه بر عهده عاص بن وائل بود پرداختند و براى آن مرد بارقى هم بهاى كالايش را از ابىّ بن خلف جمحى گرفتند و آن مرد در اين مورد چنين سروده است: اى بنى جمح حلف الفضول ستم شما را بر من نپذيرفت و حق با زور گرفته مىشود و هم ايشان بودند كه آن زن زيبا را كه قتول نام داشت و دختر بازرگانى خثعمى بود و نبيه بن حجاج همينكه زيبايى او را ديده بود با زور او را گرفته بود، از چنگ او خلاص كردند و در آن باره نبيه بن حجاج چنين سروده است: اگر حلف الفضول و لرز و بيم از آن نمىبود خود را به خانههاى معشوقه نزديك مىساختم و گرد خيمههايشان مىگشتم... افراد پيمان حلف الفضول از ستم كردن مردان بسيارى جلوگيرى كردند و در مكه معمولا كسى جز مردان نيرومند كه داراى قدرت و مال و منال بودند ستم نمىكرد و از جمله ايشان همين كسانى بودند كه داستان ايشان را گفتيم».
(جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج6، صص 365- 369)
واژه شناسی
واژه کاوی
1. در نزدیکی مکانی؛ مانند: «وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيم؛ به مال یتیم نزیک نشوید»[10]
2. در نزدیکی زمانی؛ مانند: «اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُم؛ مردم را حسابرسی نزدیک شده»[11]
3. در نزدیکی خویشاوندی؛ مانند: «وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبى؛ چون هنگام تقسيم كردن ارث، خويشاوندان و... نزدیک شدند»[12]
4. در نزدیکی بهمعنی بهرهمندی؛ مانند: «الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُون؛ فرشتگان مقرب»[13]
5. در نزدیکی بهمعنی سرپرستی؛ مانند: «فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاع؛ يقيناً من نزديكم، دعاى دعا كننده را زمانى كه مرا بخواند اجابت مىكنم»[14]
6. در نزدیکی بهمعنی قدرت؛ مانند: «وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ؛ و ما به او از رگ گردن نزديكتريم»[15].[16]مصدر آن «قَرَابَة» بهمعنی نزدیکی در رحم است.[17]
تفاوت «قرب» و «دنو»:
«دنو» تنها برای فاصله بین دو شیء بهکار میرود؛ مانند «دارُهُ دانیه»؛ مسافت تا خانهاش نزدیک است؛ اما «قرب» بهصورت عام استعمال میشود؛ مانند «قُلوبُنا تتقارب»؛ قلبهای ما بهم نزدیک است.[18]
که دو صورت دارد: 1. گاه در افرادی که دارای قدرت و اراده هستند با میل و اختیار صورت میگیرد. 2. و گاهی در موجوداتی که اختیار ندارند بهصورت اجباری صورت میگیرد. [24] در قرآن کریم آمده: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً؛ هر كه در آسمانها و زمين است از روى رغبت يا كراهت در برابر او [و اراده و فرمانش] تسليم است»[25] تسلیم شدن فرد عاقل، از روی انتخاب است.[26] «اَطاع»، باب افعال از این واژه بهمعنی شخصیکه از مولای خود تبعیت میکند و از امرش مخالفت نمیکند.[27]«طَاعَة» اسم مصدر از این باب است.[28]
تفاوت «طَوْع» و «طاعت»:
در «طَوْع»، خودِ مفهوم فرمانبری مدنظر است؛ اما در «طاعت» انجامِ اطاعت توسط فاعل، مدنظر است؛ همانطور که در قرآن کریم آمده: «مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ... ؛ هر كه از پيامبر اطاعت كند، در حقيقت از خدا اطاعت كرده...» [29] که جهت انجامِ آن از فاعل، مورد توجه است.[30]
تفاوت «طاعت» و «عبادت»:
«طاعت» از غیر خدا هم صورت میگیرد و بدون قصد هم امکان دارد؛ مانند انسانی که مطیع شـیطان است ولی خود هیچ قصدي در این طاعت ندارد؛ اما از دعوت وخواست شیطان ناخواسته پیروي مینماید؛ اما «عبادت» فقط برای خداست و همیشه با قصد انجام میگیرد.[31]
نکتهها و پیامها
1. اطاعت باید طبق آن چیزی باشد که خدا از ما خواسته است. (تَارَةً أَوْلَى بِالطَّاعَةِ)
2. هر شخص در صورت تبعیت محض از حجتالله (عجلاللهفرجه) به کمال میرسد و هرچه اطاعت شخص بیشتر شود، مقامش بالاتر خواهد بود. (إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ)
3. امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بهدلیل پیروی محض از پیامبراکرم (صلیاللهعلیهوآله) نزدیکترین افراد به ایشان، در خلافت بودند. (تَارَةً أَوْلَى بِالطَّاعَةِ)
4. حکومت بر روی زمین طبق خواستۀ الهی، فقط مختص به ائمهاطهار (علیهمالسلام) است و ایشان به کسی واگذار نکردند. (وَ قَوْلُهُ تَعَالَى إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ فَنَحْنُ مَرَّةً أَوْلَى بِالْقَرَابَةِ وَ تَارَةً أَوْلَى بِالطَّاعَةِ)
نویسنده
آیتالله العظمی سید محمدتقی مدرسی
چکیده
کتاب «فرزندان امام حسن (علیهالسلام) در کربلا»، پژوهشی مستند درباره نقش و حضور فرزندان امام حسن مجتبی (علیهالسلام) در حادثه عاشورا است. نویسنده از همان آغاز با بیان اهمیت واقعه عاشورا که نه تنها یک حادثه تاریخی، بلکه مکتبی جاودانه و انقلابی برای همه عصرهاست، به جایگاه و تأثیر این رخداد در حیات بشری اشاره میکند و یادآوری میکند که راه اهل بیت (علیهمالسلام) و فرهنگ عاشورا همواره الهامبخش و زنده باقی خواهد ماند.
در ادامه، مؤلف با تکیه بر منابع معتبر تاریخی، به شرح زندگی، فضیلت، تربیت و ایمان فرزندان امام حسن مجتبی (علیهالسلام) میپردازد. او تأکید دارد که این فرزندان در کنار امام حسین (علیهالسلام) و سایر یاران، یاریگر دین خدا و مدافع حق بودند و با وجود سن کم، ایمان و معرفت عمیقی داشتند که آنها را به حضور فعال و شجاعانه در میدان کربلا واداشت. برای نمونه، قاسم بن الحسن (علیهالسلام) به عنوان نماد جوانمردی و وفاداری، به زیبایی تصویر شده است و صبر، ایثار و شجاعت او در روز عاشورا مورد توجه قرار گرفته است. همچنین عبداللّه بن الحسن (علیهالسلام) و ابوبکر بن الحسن (علیهالسلام) نیز به عنوان برگهای زرینی از نسل امام حسن مجتبی (علیهالسلام) معرفی شدهاند که با جانفشانی و وفاداری خود، حماسهای ماندگار ثبت کردند.
کتاب تنها به واقعه شهادت بسنده نمیکند، بلکه تلاش میکند روحیه، معرفت و بنیان تربیتی این شخصیتها را نیز بررسی نماید و پیوند عمیق تربیت حسنی، ایمان، اراده و عشق به ولایت را در راه آنها بیان کند. مؤلف با رویکردی تحلیلی به این مسئله میپردازد که حضور فعال فرزندان امام حسن (علیهالسلام) در روز عاشورا برخاسته از باور و ایدئولوژی خانواده اهل بیت (علیهمالسلام) و استمرار خط ولایت و امامت است. نویسنده معتقد است که این نسل پاک، حامل ارزشهای حقیقی اسلام و مروج فداکاری و مقاومت در برابر ظلم بودند.
این اثر، ضمن روایت جزئیات تاریخی و ماجراهای روز عاشورا، سعی دارد پیامهای معنوی و تربیتی عاشورا را نیز به مخاطب منتقل کند. کتاب با زبانی روان و محققانه، آموزههایی از ایثار، وفاداری، دفاع از حقیقت و مقاومت در برابر ستم را با نگاه به زندگی فرزندان امام حسن (علیهالسلام) آموزش میدهد و تأکید میکند که عاشورا یک درس همیشگی برای آزادگان و حقطلبان است. در نهایت، این تحقیق نشان میدهد که چگونه فرهنگ اهل بیت (علیهمالسلام) با انتقال ارزشها از نسلی به نسل دیگر، میراث عاشورا را زنده نگه داشته و الگوی تربیتی آن را به همه نسلها عرضه کرده است.
هشتگ
#فرزندان_امام_حسن_علیهالسلام #کربلا #عاشورا #ایثار #شهادت #قاسم_بن_الحسن_علیهالسلام #عبدالله_بن_الحسن_علیهالسلام #اهل_بیت_علیهمالسلام #نهضت_حسینی #تربیت_اسلامی
نویسنده
سید محمود بحرالعلوم میردامادی
چکیده
کتاب «دانشگاه عاشورا و ظهور» با رویکردی علمی و پژوهشی به بررسی پیوند مفهومی و معنایی میان واقعه کربلا و موضوع ظهور حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) میپردازد. نویسنده با نگاهی تحلیلی تلاش دارد نشان دهد که عاشورا صرفاً رویدادی تاریخی نیست، بلکه میتواند به عنوان مدرسهای بزرگ برای پرورش انسانها و آمادهسازی جامعه جهانی برای ظهور نهایی قلمداد شود. در این زمینه، کتاب با تأکید بر امام حسین (علیهالسلام) و یارانش، مفاهیمی همچون ایثار، وفاداری، حریت، و فداکاری را از فرهنگ عاشورا استخراج میکند و نقش این مفاهیم را در آمادگی فردی و اجتماعی برای زمان ظهور برجسته میسازد.
در بخشهای گوناگون کتاب، نویسنده رابطه میان قیام امام حسین (علیهالسلام) و عوامل موجده و زمینهساز ظهور را شرح میدهد و معتقد است که واقعه عاشورا به عنوان یک نمونه عالی از پایداری در برابر باطل و دفاع از حق، رسالت زمینهسازی برای ظهور را بر دوش دارد. درسهای عاشورا، از جمله قدرت ایمان، مسئولیتپذیری اجتماعی، و احیای امر به معروف و نهی از منکر، از دیدگاه نویسنده همان ارزشهایی هستند که جامعه منتظرِ ظهور باید در خود نهادینه کند. همچنین نویسنده تصریح میکند که قیام امام حسین (علیهالسلام) چراغ راه آینده و موجب امید و نیروبخشی برای منتظران امام عصر (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) است.
اثر حاضر به اهمیت پیروی از مکتب عاشورا و نقش آن در تربیت نسل منتظر پرداخته و بیان میکند که عاشورا با آموزههای خود انسان را آماده میسازد تا به مقام «نصرت امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف)» برسد. این شاهکار تاریخی، با زنده نگه داشتن فرهنگ شهادت، ایثار و فداکاری، میتواند جامعه را از خواب غفلت بیدار کند و نیل به حکومت عدل جهانی را هموار سازد. نگارنده با استناد به آیات، روایات و تحلیل رویدادها، اثبات میکند که عاشورا و ظهور دو حقیقت پیوسته و بههم مرتبطاند؛ اولی با خون و شهادت راه را روشن ساخت و دومی با عدل و ظهور آن راه را به کمال میرساند.
در نهایت، کتاب نتیجه میگیرد که پیوند عاشورا و انتظار، رمز بیداری، پویایی و تحول همیشگی امت اسلامی است و بهرهمندی از معارف و درسهای عاشورا، لازمه حقیقی حرکت در مسیر ظهور است. بنابراین، هرکس بخواهد یاور حقیقی امام مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) باشد، ناگزیر باید عاشورا را به عنوان دانشگاه پرورش روح و عقیده بپذیرد و در آن علم و عمل بیاموزد.
هشتگ
#عاشورا #امام_حسین_علیهالسلام #ظهور #مهدویت #انتظار #قیام_عاشورا #عدالت_جهانی #یاران_امام_مهدی_عجلاللهتعالیفرجهالشریف #ایثار #آزادگی #مسئولیت_اجتماعی #امر_به_معروف #نهی_از_منکر #حریت #فرهنگ_شهادت #منتظر_واقعی
ترجمهها
«به راستی، مردی که ولايت مصر را به او تفويض کرده بودم، برای ما مردی خيرخواه و بر دشمنان ما سختگير بود و از آنها کراهت و نفرت داشت، خداوند او را رحمت کند، که هر آينه و به تحقيق مدتی را که برای عمر او مقدر شده بود کامل کرد و به پايان برد و با مرگ خويش روبهرو گرديد و ما از وی خشنوديم، و خداوند ، خشنودی خود را به او عطا فرمايد و ثواب و پاداشش را دو برابر گرداند».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، صص407و408)
«مردی که امارت مصر را به او سپردم برای ما مردی نیکخواه بود، و بر دشمن ما سختگیر و انتقامجو، خدایش بیامرزد، روزهای عمر خویش به پایان رسانید و با مرگ خود دیدار کرد، در حالیکه ما از او خشنودیم. خداوند هم خشنودی خود را بهرة او سازد و پاداش او را دوچندان کند».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، صص407و408)
«البته این مردی که فرماتدار مصرش قرار دادم، نسبت به ما خیرخواه، و به دشمنان ما سختگیر و درهمکوبنده بود. خدایش رحمت کند که او روزگارش را به خوبی و سعادت گذراند و مرگ را ملاقات کرد.[1] درحالیکه ما از او راضی بودیم، خداهم از او خشنود باشد و پاداش او را چند برابر عطا کند».
(نهج البلاغه ترجمه روان باشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص584)
«مردى (مالك) را كه بر مصر حاكم ساختم براى ما مردى بود خير انديش (چنانكه تو هستى) و بر دشمن ما چيره و توانا (كه تو آن طور نيستى) پس خدايش بيامرزد كه روزگارش را (به سعادت و نيكبختى) به سر رساند، و با مرگ روبهرو شد، و ما از او خرسنديم، خداوند رحمت خود را باو عطاء فرمايد، و پاداشش را دو چندان گرداند».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، ص945)
شروح
(اميرمؤمنان على (علیهالسلام) محمد بن ابىبكر را به عنوان والى مصر به آنجا اعزام نمود، آنگاه او را عزل كرد و مالك اشتر را به دليل شايستگىهايش به ولايت مصر گمارد. محمد بن ابىبكر از اين اقدام امام (عليهالسلام) رنجيده شد. وقتى مالك اشتر عازم مصر شد و در راه به وسيله زهرى كه معاويه فرستاده بود شهيد شد، حضرت اين نامه را براى محمد بن ابىبكر فرستاد)
«و بدان مالك اشتر را كه براى ولايت مصر برگزيدم و حكومت دادم، خيرخواه ما و نسبت به دشمن ما، يعنى معاويه سخت خشمگين بود و بدو دشمنى فراوانى مىورزيد. پس خدا او را رحمت كند. حضرت اين نامه را پس از شهادت مالك اشتر نوشت و لذا بر او رحمت فرستاد. بىترديد در حالى عمر خود را به پايان رسانيد و با مرگ خود روبهرو شد كه ما از او راضى هستيم، زيرا او همواره با حق بود. خداى منان، رضوان (= رضا و بهشت) خود را به او عطا كند و پاداش او را از عملش بيشتر و دوچندان فرمايد».
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص127)
«آنگاه به انگيزه خود در فرستادن اشتر، اشاره فرموده است، كه او به دليل داشتن صفات پسنديده مذكور، در خور ستايش امام (عليهالسلام) بوده است، و آن صفات عبارت از خيرخواهى وى براى امام (عليهالسلام)، و سختگيرى و پرخاشگرى و حملهور بودن نسبت به دشمن است، در صورتى كه محمد هر چند در مورد اول در خور بوده است، اما در مورد دوم، ضعيف بود.
سوم: عبارت: (فرحمه اللّه... الثّواب له)
اطلاع از مرگ مالك اشتر و خرسندى امام (عليهالسلام) از اوست، از آنرو كه مبادا ابراز سرزنشى نسبت به او نمايد».
(ترجمة شرح نهج البلاغه، ابنميثم، ج5، ص119)
«سپس على (عليهالسلام) در اين نامه شروع به ستودن مالك اشتر فرموده است و على (عليهالسلام) سخت به او اعتماد داشته است، همانگونه كه اشتر هم به راستى دوستدار و فرمانبردار بوده است. پس از آن على (عليهالسلام) براى اشتر دعا كرده است كه خداوند از او راضى باشد و من- ابن ابى الحديد- شك ندارم كه خداوند با اين دعاى على (عليهالسلام) او را مىآمرزد و از گناهان اشتر در مىگذرد و او را به بهشت مىبرد و در نظر من فرقى ميان دعاى پيامبر (صلىاللهعليهوآله) و على (عليهالسلام) نيست، و خوشا به حال آن كس كه به چنين دعايى از على (عليهالسلام) يا به كمتر از آن دست يابد».
(جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ابن ابىالحديد، ج7، صص56و57)
واژه شناسی
واژه کاوی
«نُصح» خلاف خیانت و به معنی اخلاص،[7] صداقت، مشورت و عمل بیان شده است.[8]
به پند دادن «نُصح» و «نصيحت» گفته میشود؛ چراكه از روى خلوص نيت و خيرخواهى محض است.[9]
به نصيحت خالصانه «نَصَحْتُ له الوُدَّ» گفته میشود؛ همانگونه که به عسل خالص «نَاصِحُ العَسَل» میگویند.[10]
«توبة نَصوح» مبالغه در «نُصح» است و به توبهای گفته میشود که صاحبش قصد دارد گناهش را تکرار نکند.[11]
واژة «عَدْو» به چند معنا است:
1. به معنی كينه توزى، که به آن «عَدَاوَة» و «مُعَادَاة» میگویند؛ خواه با قصد دشمنی و خصومت باشد، و خواه از روى قصد نباشد؛ بلكه حالتى برای مخاطب حاصل شود كه آزرده شود؛ همانگونه كه انسان از دشمنان مورد آزار قرار مىگيرد.[15]
2. به معنای دویدن و هروله، که به آن «عَدْو» میگویند.
3. به معنای بیعدالتی و ستم در معامله است که به آن «العُدْوَان و العَدْو» میگویند.
«عدوّ» کسی که است که در قلبش نسبت به شخصی دشمنی دارد و در ظاهر بر اساس آن دشمنی رفتار مینماید.[16] دایره دشمنی از دایره نفرت کوچکتر است؛ هرکسی که دشمن فردی است از او تنفّر دارد ولی گاهى کسی نسبت به فردی عداوت ندارد، اما از او نفرت دارد.[17]
تفاوت «عداوت» و «بغض»:
«عداوت» دوری جستن و فرار کردن از یاری شخصی و «بغض» طلب حقیر شدن و اهانت به او است. «بغض» نقیض محبت نمودن و بزرگ شمردن فرد است. [18]
تفاوت «عداوت» و «مخاصمه»:
«عداوت» حالت قلبی است. ممکن است انسان با شخصی مشاجره کند اما در دل با وی دشمنی نداشته باشد یا در دل با او دشمن باشد اما با او جدل ننماید.
«مخاصمه» گفتوگوی همراه با پرخاش و ستیزه است.[19]
نكتهها و پیامها
1. به نظر میرسد در این سخن حضرت (عليهالسلام)، به محمد بن ابیبکر گوشزد میکنند که باید نسبت به ایشان «ناصح» و نسبت به دشمنانشان «ناقم» باشد (إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي كُنْتُ وَلَّيْتُهُ أَمْرَ مِصْرَ كَانَ رَجُلًا لَنَا نَاصِحاً وَ عَلَى عَدُوِّنَا شَدِيداً نَاقِماً).
2. انسان مؤمن نسبت به امام زمان «ناصح»، و دربرابر دشمنان ایشان «ناقم» است (كَانَ رَجُلًا لَنَا نَاصِحاً وَ عَلَى عَدُوِّنَا شَدِيداً نَاقِماً).
3. امام (عليهالسلام) از مالک اشتر راضی بودند؛ زیرا از خدا برای او از خدا طلب رحمت میکنند (رَحِمَهُ اللَّهُ).
4. خیرخواهی خالصانه برای امام زمان و دشمنی با دشمنان ایشان سبب رحمت و رضایت خدای تعالی میشود (فَرَحِمَهُ اللَّهُ فَلَقَدِ اسْتَكْمَلَ أَيَّامَهُ وَ لَاقَى حِمَامَهُ وَ نَحْنُ عَنْهُ رَاضُونَ أَوْلَاهُ اللَّهُ رِضْوَانَهُ وَ ضَاعَفَ الثَّوَابَ لَهُ).
نویسنده
باقر شریف قرشی، حسین محفوظی(اهوازی)
چکیده
این مجموعه آثار پژوهشی، زندگی و شخصیت امام حسین (علیهالسلام) را با نگاهی جامع و مستند بررسی میکنند. هر سه کتاب تلاش میکنند تا ضمن حفظ وفاداری به منابع معتبر تاریخی و دینی، تصویری روشن از زندگانی، فضایل اخلاقی، و نقش پیامرسان ایشان فراهم آورند.
از آغاز کتاب اول، با شرح دقیق دوران کودکی و محیط خانواده پاک و نورانی امام حسین (علیهالسلام) مواجهیم و نشان داده میشود که چگونه تربیت از پیامبر اسلام (صلاللهعلیهوآلهوسلم)، حضرت امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام)، و حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) زمینههای شکلگیری شخصیت والای ایشان را فراهم آورد. تولد، مراسم و نشانههای کمال ایشان در کودکی به دقت بیان شده است.
کتاب دوم عمیقتر به ابعاد فضایل اخلاقی و روحانی امام حسین (علیهالسلام) میپردازد، از جمله شجاعت، صراحت در بیان حق، حلم، تواضع، رأفت و عطوفت، و بخشش و سخاوت. همچنین عبادات و تقوای ایشان، همچون حضور مستمر در نماز و روزه، توجه به دعا و نیایش، از مؤلفههای مهم زندگی معنوی امام حسین (علیهالسلام) توضیح داده شده است. این فضایل نه تنها شخصیت فردیشان بلکه انگیزه و پشتوانه قیام بزرگ ایشان را تشکیل میدهد.
کتاب سوم به بیان قیام تاریخی امام حسین (علیهالسلام) در کربلا و پیامدهای آن اختصاص دارد. قیام ایشان به عنوان نماد مقاومت در برابر ظلم و بیعدالتی و تجلی هدفهای الهی معرفی شده است. در این اثر ضمن توجه به سیر تاریخی وقایع، به بررسی پیامهای اخلاقی، اجتماعی و سیاسی قیام پرداخته شده و اهمیت آن برای ماندگاری حقیقت و عدالت در تاریخ اسلام و جوامع بشری به خوبی روشن شده است. همچنین خلاصهای از خطبهها، دعاها و آموزههای امام حسین (علیهالسلام) که سرشار از مفاهیم عمیق اعتقادی است، در متن گنجانده شده تا مخاطب همزمان با فهم تاریخی، از بخش معنوی و هدایتگر ایشان بهرهمند گردد.
در مجموع، این سه اثر مکمل هماند و به ترتیب، تاریخچه، ابعاد اخلاقی و معنوی، و سپس قیام و پیام تاریخی امام حسین (علیهالسلام) را بازگو میکنند. نگاه علمی و مستند نگارندگان موجب شده است تا این کتابها برای پژوهشگران، دانشجویان و خوانندگان علاقهمند به تاریخ اسلام، الگوی مناسبی برای فهم جایگاه امام حسین (علیهالسلام) و پایداری ایشان در مسیر حق و فضیلت باشد.
هشتگ
#زندگی_امام_حسین_علیهالسلام #تربیت_نبوی #فضایل_اخلاقی #عبادات_و_معنویت #قیام_کربلا #مبارزه_با_ظلم #عدالت_خواهی #شجاعت_و_صبر #پیام_الهی #مکتب_امام_حسین #تاریخ_اسلام #اهل_بیت #مقاومت_در_برابر_ستم #وفاداری_به_حق #سیره_معصومین
نویسنده
علی نظری منفرد
چکیده
کتاب «پیشوای پنجم حضرت امام محمد باقر (علیهالسلام)» به شرح زندگی، شخصیت، نقش تاریخی و ابعاد مختلف وجودی امام محمد باقر (علیهالسلام) میپردازد. امام محمد باقر (علیهالسلام)، فرزند امام سجاد (علیهالسلام) و ام عبدالله، دختر امام حسن مجتبی (علیهالسلام)، در نخستین روز ماه رجب سال ۵۷ هجری در مدینه به دنیا آمد و به دلیل جامعیت و عمق دانشش، به «باقر العلوم» یعنی شکافنده دانشها شهرت یافت. شخصیت، وقار، صداقت و نفوذ معنوی او چنان بود که نه فقط در میان شیعیان، بلکه حتی در میان اهل سنت و دشمنان نیز از احترام ویژهای برخوردار بود. نقل است که پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) سالها پیش از تولد او نامش را به جابر بن عبدالله انصاری اعلام کرده بود و این واقعه تاکید بر مقام والای وی در امت اسلامی داشت.
دانش امام باقر (علیهالسلام) از سرچشمه الهی نشئت میگرفت و آثار این علم و الهام الهی را میتوان در پرسشها و مناظرات علمی فراوان، تربیت شاگردان برجسته و مقابله با انحرافات فکری آن عصر مشاهده کرد. او فصل مهمی در تاریخ معارف شیعه گشود، بهگونهای که دانشمندان بزرگی چون عبدالله بن عطاء مکی و جابر بن یزید جعفی او را پیشوای بیمانند علم و معرفت میشناختند. امام محمد باقر (علیهالسلام) در برخورد با افراد و مخالفان سرسخت، با سعه صدر، مهربانی و خویشتنداری رفتار میکرد و نمونههای روشنی از مدارا، کرامت و نوعدوستی را برای شیعیان به نمایش میگذاشت. نقل شده است که یکی از شامیان، با وجود دشمنى با امام و اهلبیت (علیهمالسلام)، در نهایت تحت تأثیر اخلاق نیکو، رفتار صبورانه و مراقبتهای امام قرار گرفت و ایمان آورد.
وجه دیگر شخصیت امام باقر (علیهالسلام)، آگاهی خاص ایشان به امور غیبی و تربیت انسانی بود؛ ایشان در ضمن پاسخ به پرسشهای شاگردان، مردم را به رعایت اخلاق، صداقت، دوری از گناه و توجه به کار خیر، بهویژه در خلوت، دعوت میکرد. جایگاه علمی او نه فقط در میان شاگردان شیعه، بلکه در نزد دانشمندان اهل سنت نیز زبانزد بود و حتی افراد شاخص و مدعی علم در برابر استدلالها و ژرفاندیشی او کم میآوردند.
در دوران پرآشوب امویان، امام باقر (علیهالسلام) از موضع روشنگری و بیان حقایق اسلامی عقب ننشست. او نهتنها با تبیین صحیح عقاید، در برابر انحرافات فکری و سیاسی ایستاد، بلکه اقدامهایی مانند دستور به ضرب سکه اسلامی را نیز در کارنامه خود دارد؛ راهی که بعدتر توسط خلافت نیز پی گرفته شد. ایشان با پرورش شاگردان فاضل و انتقال معارف اهلبیت (علیهمالسلام)، زمینهساز حرکت علمی و اجتماعی امام صادق (علیهالسلام) و نهضت نوین فکری در جهان اسلام شدند.
سرانجام امام محمد باقر (علیهالسلام) پس از سالها مجاهدت علمی و تربیتی، بر اثر توطئه امویان به شهادت رسید و در مدینه به خاک سپرده شد. کتاب، تصویری واقعی و دلنشین از منش علمی، معنوی و اخلاقی امام باقر (علیهالسلام) ارائه میکند و نقش برجسته او را در تحکیم بنیانهای علمی و معنوی اسلام برای خواننده باز مینماید.
هشتگ
#امام_محمد_باقر_علیهالسلام #پیشوای_پنجم #باقر_العلوم #دانش_امام #اخلاق_امام #امام_و_امویان #شاگردان_امام_باقر_علیهالسلام #شهادت_امام_باقر_علیهالسلام #معارف_شیعه #اهل_بیت_علیهمالسلام
نویسنده
علامه سید احمد مستنبط
چکیده
کتاب «قطرهای از دریای فضایل اهلبیت (علیهمالسلام)» با ترجمه محمد ظریف، اثری جامع درباره شخصیت، کرامت و جایگاه معنوی اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) است که بر پایه منابع معتبر دینی تدوین شده است. نویسنده با رویکرد روایی و تحلیلی، ابتدا اهمیت شناخت اهلبیت (علیهمالسلام) را به عنوان محور ایمان، هدایتگری و کاملکننده دین اسلام تشریح میکند و بر آثار عمیق شناخت و محبت آنان در رشد اخلاقی و فکری انسان و جامعه تأکید دارد. او بیان میکند که محبت اهلبیت (علیهمالسلام) نه فقط یک گرایش قلبی، بلکه راهگشای معنوی زندگی و مسیر واقعی عبودیت و بندگی خداوند است. اثرگذاری عملی این محبت در تهذیب نفس، تزکیه اخلاق و تقویت وحدت اسلامی از جمله نکاتی است که با استناد به احادیث متعدد و معارف قرآنی شرح داده میشود.
در ادامه، مقام و فضایل هر یک از اهلبیت (علیهمالسلام) با ذکر روایات فراوان و نگاهی دقیق به مقامات علمی، معنوی، شجاعت، کرم، بردباری و دیگر مکارم آن حضرات تبیین شده و نویسنده نشان میدهد که وجود آنها، منبع دائمی هدایت و یگانه معیار تفسیر صحیح قرآن و آموزههای نبوی (صلاللهعلیهوآله) بوده است. حضور معنوی امامان (علیهمالسلام) و نقش محوری آنان در تبیین توحید، نبوت، امامت و دیگر آموزههای اعتقادی اسلام، از محورهای اساسی این کتاب به شمار میآید. علاوهبر این، فضیلت اعمالی مانند صلوات فرستادن بر پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و خاندان گرامیاش، جایگاه دوستداران و پیروان اهلبیت (علیهمالسلام)، و آثار اخروی و دنیوی محبت ایشان نیز با استناد به احادیث و کلام معصومان (علیهمالسلام) مورد بررسی قرار گرفته است.
در بخشهای پیشرفتهتر کتاب، نویسنده به اسرار و مقامات پنهان اهلبیت (علیهمالسلام)، عصمت، علم الهی و نقش آنها در بقای دین الهی میپردازد و با نقل روایات ویژه، استمرار ولایت و حضور امام عصر (علیهالسلام) را در فرآیند هدایت انسانها بیان میدارد. همچنین، از نگاه علمای برجسته شیعه و دیدگاههای تاریخی درباره اهمیت اهلبیت (علیهمالسلام) استفاده شده و با رویکردی پژوهشی، جایگاه علمی و هدایتگر این خاندان تبیین شده است. ساختار منسجم کتاب و زبان روان و علمی آن، مطالعه و بهرهگیری از مباحث را برای عموم مخاطبان و پژوهشگران آسان و جذاب میسازد و علاوه بر تقویت باور دینی، پیوند قلبی مخاطب را با اهلبیت (علیهمالسلام) عمیقتر میکند. این کتاب، بر مبنای متون اصیل روایی و تحلیلهای اعتقادی، حضور و برکت اهلبیت (علیهمالسلام) را در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی شیعه به زیبایی به تصویر میکشد.
هشتگ
#فضایل_اهل_بیت_علیهمالسلام #امامت #محبت_اهل_بیت_علیهمالسلام #کرامات_معصومین_علیهمالسلام #هدایت_اسلامی #معارف_نبوی_صلاللهعلیهوآله #مقام_علمی_امامان_علیهمالسلام #شیعه #قرآن_و_عترت #اثرات_معرفت_اهل_بیت_علیهمالسلام
ترجمهها
«اما بعد از حمد خدا و ستايش پيغمبر (صلی الله علیه و آله) پس همانا من از ميان قوم و قبيله و مردم شهر خود، همين قبيله و شهرى كه مىشناسيد، بيرون رفتم، حال يا با عنوان يك ستمگر بيرون آمدهام يا به عنوان يك ستمديده و يا من به ديگرى ستم روا داشتهام يا ديگرى بر من ستم كرده است».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص606 )
«اما بعد، من از این جایگاه خود (مدینه) بیرون شدم در حالی که یا ستمکارم یا ستمدیده؛ یا سر به شورش برآوردهام یا بر من شوریدهاند».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص447 )
«اما بعد، من از پایگاهم در مدینه بیرون آمدم، یا ستمکارم یا ستمدیده، یا تجاوزگرم یا تجاوزدیده».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص644 )
«پس از حمد خدا و درود بر پيغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) من از جاى قبيله خود (از مدينه به عزم بصره) بيرون آمدم در حالي كه (نزد كسي كه با حقيقت آشنا نبوده، امام زمانش را نمى شناسد) يا ستمگرم يا ستمگر ديده، و يا گردن كش و يا رنج برده».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيضالاسلام، ج5، ص1041)
شروح
خواستِ امام (علیه السلام)
«پس از حمد الهى و صلوات بر پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله)، من در حالى از قبيله و زيستگاه خود (شهر مدينه) خارج شدهام كه يا ستمگرم يا ستمديدهام، يا سركشم يا بر من سركشى كردهاند؛ يعنى من در مورد دشمنانم عايشه و طلحه و زبير اينگونه بودهام».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص278)
«هدف از اين نامه، اعلام بيرون شدن امام (علیه السلام) از مدينه به قصد پيكار با مردم بصره به مردم كوفه و درخواست حركت آنان به سمت خود است و نظير اين نامه در پيش گذشت.
عبارت «امّا ظَالِمًا... عَلَيْه»
از باب تجاهل عارف است؛ زيرا داستان هنوز براى مردم كوفه و ديگران روشن نشده بود تا بدانند كه او ستمديده و مظلوم است يا ديگران، از اينرو به آنان يادآور مىشود تا به سمت وى حركت كنند، آنگاه بين او و دشمنان داورى كنند و در نتيجه يا او را كمك كنند و يا از او بخواهند تا به راه حق برگردد».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابن ميثم، ج5، صص321و322 )
واژه شناسی
واژه کاوی
«خرج» به معنای بیرون رفتن است که هم شامل بیرون رفتن از مکان (خانه یا شهر) است و هم شامل خارج شدن از حالت روانی و نفسی.[6] خداى تعالى در قرآن میفرماید: «فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً يَتَرَقَّبُ؛ موسی از شهر خارج شد در حالی که ترسان بود»،[7] «فَما يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيها فَاخْرُجْ؛ تو حق نداری در آن (مقام و مرتبه) تکبر کنی! بیرون رو»،[8] «وَ مَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَراتٍ مِنْ أَكْمامِها؛ آنچه را كه به صورت ميوه از شكوفهها بيرون مىآيد».[9]
«خَرَجَ عَنِ الطَّرِيقِ» از راه خارج شد و به سمت ديگرى رفت.[10]«خَرَجْتُ» بیرون آمدم،[11]روانه شدهام.[12]
امام علی (علیه السلام) برای گرفتن حق، در حالتی از مدینه خارج شدند که ستمدیده بودند.
معنای «بغی» در هر جملهای متفاوت است؛ برخی معانی آن عبارتند از تکبر،[15]حسد،[16]ستم.[17] این معنا با کمک قرینه فهمیده میشود.[18] برای مثال در جملۀ «بَغَی الجُرْحُ؛ آن زخم بيش از اندازه عفونت کرد و فاسد شد»[19] بغی به معنای فساد است؛[20] و در عبارت «بَغَتِ السَّماءُ؛ بيش از اندازۀ نياز باران باريد»[21] بغی تعبیری مجازی و به معنای نیاز است؛[22] و در جمله «بَغَیْتُ الشیءَ؛ آن را خواستم»[23] به معنای خواسته[24] است.
«بغی» دو گونه است:
1. پسندیده و جایز؛ حرکت از عدالت، سوی احسان و از واجب، سمت مستحب.
2. ناپسند؛ تجاوز از حق به سوی باطل و شبهه.[25]در بیشتر مواقع «بغی» نکوهیده و ناپسند است.[26]
وقتی فعل «بَغَی» با حرف «علی» بیاید، بر تجاوز[27] و تعدی دلالت دارد چه در عمل و چه در اراده.[28] خدای متعال در قرآن حکیم میفرماید: «بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى؛ اگر یک قوم بر دیگری ظلم کرد با آن طایفۀ ظالم قتال کنید».[29]
«بَاغِي» یعنی ستمگری[30] که از فرمان رهبر عادل خارج شده است[31]و «مَبْغِيٌّ عَلَيْهِ» یعنی کسی که به او ستم شده.[32]
عایشه و طلحه و زبیر بر حق امیرالمؤمنین (علیه السلام) تجاوز و سرکشی کردند. حضرت (علیه السلام) نیز مدینه را به سوی بصره ترک کردند تا حق خویش را از آنها بستاند.
نکتهها و پیامها
1. رعایت نهایت عدل و انصاف در گفتگو با خصم؛ امام (علیه السلام) اگر چه از حقانیت خود کاملا آگاه است، اما در مقام مجادله و گفتگو، با نگاه از دریچه دید مخاطبی که به ایشان کاملا آشنا نیست، به هر دو جنبه ظالم یا مظلوم بودن اشاره دارند. سبک سخن امام (علیه السلام)، به گفتۀ قرآن کریم شباهت دارد که میفرماید: «وَ إِنَّآ أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِى ضَلَلٍ مُّبِينٍ».[33] (إِمَّا ظَالِماً وَ إِمَّا مَظْلُوماً)
2. امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) همانند اجداد طاهرینش نزد مردم ناشناخته است؛ شناساندن حضرت به دنیا واجب عینی است. (مَظْلُوماً)
3. شفاف سازی در مقام مدیریت و رهبری، ضروری است. (إِمَّا ظَالِماً وَ إِمَّا مَظْلُوماً)
4. ظلم گاهی عقیدتی است «إِنَّ الشِّرْک لَظُلْمٌ عَظِیم»،[34] گاهی فردی «رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا»[35] و گاهی اجتماعی «إِنَّ الَّذِینَ یأْکلُونَ أَمْوالَ الْیتامی ظُلْماً إِنَّما یأْکلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً».[36] (إِمَّا مَظْلُوماً)
5. یکی از مصادیق مظلومیت امیر سخن (علیه السلام) این است که مردم ایشان را نشناسند و حضرت بفرمایند: «إِمَّا بَاغِياً وَ إِمَّا مَبْغِيّاً عَلَيْهِ» (إِمَّا بَاغِياً وَ إِمَّا مَبْغِيّاً عَلَيْهِ)
راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی
1. بالا بردن سطح آگاهی و بصیرت، راهی است برای گزینش مسیر صحیح و قرار گرفتن در سایه رهبری امام معصوم (علیه السلام).
نویسنده
عمادالدین ابوجعفر محمد بن ابیالقاسم طبری
چکیده
کتاب «بشارة المصطفى لشيعة المرتضى» یکی از آثار برجسته شیعه در سده ششم هجری است که جایگاه، فضائل و حقانیت اهل بیت (علیهمالسلام) را به شکلی گسترده و مستند روایت میکند. مؤلف با تکیه بر روایات متعدد از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و نقل از بزرگان و راویان مورد اعتماد، تلاش کرده است منزلت والای اهل بیت (علیهمالسلام) را در نظام دین اسلام روشن سازد و مخاطب را با دلایل روایی و عقلی، به راه راست امامت و ولایت رهنمون کند. او توجه ویژهای به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) دارد و با ذکر نصوصی همچون حدیث غدیر، حدیث منزلت، حدیث سفینه، حدیث ثقلین و عبارات مشابه، شایستگی و وصایت ایشان را اثبات مینماید و جایگاه بیبدیلش در هدایت امت پس از پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) را تبیین میکند.
نویسنده در سراسر کتاب رویکردی محققانه دارد؛ یعنی به سند احادیث، منابع نقل، و مقایسه میان دیدگاههای مختلف توجه میکند تا سخن او برای پژوهشگران، قابل اطمینان و منبعی علمی باشد. فضای کتاب سرشار از ارادت و دلدادگی به خاندان پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) است، اما در عین حال توجه دارد که مباحث را با استدلال و ذکر شواهد تاریخی و متنی پیش ببرد. روایات متعددی درباره مقامات اخلاقی، معجزات، محبت خالص نسبت به اهل بیت (علیهمالسلام) و تأثیر آثار وجودی آن بزرگواران در جامعه اسلامی ذکر شده است که همگی نشاندهنده نقش بنیادین و استثنایی ایشان در استحکام و تداوم دین است.
از مباحث مهم کتاب توجه به مظلومیت اهل بیت (علیهمالسلام)، بهویژه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) پس از شهادت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) است. طبری با نگاهی به رخدادهای تاریخی، به مصائب و دشواریهایی که آن بزرگواران متحمل شدند میپردازد و این نکته را برجسته میکند که هدایت اصیل همان است که در پیروی از راه، سنت و سیره اهل بیت (علیهمالسلام) خلاصه میشود. کتاب در مجموع مجموعهای ارزشمند از روایات و حکایات تاریخی پیرامون امامت و ولایت اهل بیت (علیهمالسلام) ارائه میدهد که برای مخاطبان علمی و عموم علاقهمندان به معارف شیعه، اثری راهگشا و الهامبخش به شمار میآید.
هشتگ
#فضائل_اهل_بیت_علیهمالسلام #امامت_اهل_بیت_علیهمالسلام #پیامبر_اکرم_صلاللهعلیهوآله #حقانیت_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #احادیث_ولایت #مظلومیت_اهل_بیت_علیهمالسلام #هدایت_اسلامی #میراث_روایی_شیعه
نویسنده
محمدتقی مدرسی
چکیده
کتاب «هدایتگران راه نور؛ زندگانی امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام)» با ترجمه محمدصادق شریعت، شرحی علمی و روان بر ابعاد گوناگون حیات امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است. نویسنده ابتدا با اعترافی صمیمی درباره دشواری نگارش زندگینامه شخصیتی چون امیرالمؤمنین (علیهالسلام) تأکید میکند که اقیانوس زندگی آن حضرت، سرشار از گوهرهای ناب و ناشناخته است و دستیابی هر انسان به قطرهای از این دریای معرفت، سعادت محسوب میشود.
کتاب با تشریح میلاد معجزهآسای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) آغاز میشود؛ تولدی که در خانه کعبه و با شکافتن دیوار بیتالله رخ داد و همگان را به شگفت آورد. این واقعه، نشانهای از جایگاه ممتاز آن حضرت و گواهی بر عظمت و عصمت او تلقی میگردد. نویسنده در طول اثر، همواره بر اعجاز، تقدس نَسَب و تربیت خاص امیرالمؤمنین (علیهالسلام) تأکید دارد و نقل میکند که از کودکی تحت حمایت و پرورش پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) قرار گرفت، بهگونهای که میان ایشان و پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله)، ارتباطی ناگسستنی، سرشار از محبت الهی و الگوی تربیت کاملِ نبوی برقرار شد.
در بخشهای بعدی، به شرح خصوصیات اخلاقی و رفتارهای ویژه دوران کودکی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) پرداخته میشود؛ چنانکه او در عین خردسالی به جدا کردن خود از همسالانش و تمایز در کردار و گفتار شهره بود و با نجات جان دیگران، پیشگوییهایی از بزرگی آیندهاش نمایان میگشت. دوران قحطی و سختی بنیهاشم بهانهای است برای نشان دادن جایگاه خاص آن حضرت نزد پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و توضیح چگونگی قرار گرفتنش تحت سرپرستی پیامبر پس از پذیرش پیشنهاد پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) در میان عمویش ابوطالب.
کتاب ضمن اشاره به ارتباط ویژه معنوی، علمی و عملی میان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله)، از ایمان ناب، ذکاوت پیامبرانه، و ویژگیهای هدایتگرانه آن حضرت سخن میگوید. نویسنده با تأکید بر اینکه ایمان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) ریشه در فطرت پاک و توأم با علم و یقین دارد، نه نتیجه محیط یا بلوغ سنی، شخصیت آن حضرت را به عنوان الگویی کامل معرفی میکند که تمامی صفات نبوی را در خود گرد آورده است.
در این اثر، نمودار زندگی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در قالب چهار دوره: کودکی، همراهی با پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله)، دوران کنارهگیری از حکومت و دوران خلافت ترسیم میشود. نویسنده با زبانی ساده و شفاف، خواننده را به فهم عمیقتر ابعاد گوناگون شخصیت، سیره، ولایت، و فضائل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) دعوت میکند و همواره با حفظ شأن علمی و پژوهشی، از هرگونه اغراق یا تحریف پرهیز دارد و متن را در نهایت سادگی، دقت و وفاداری به اصل، برای مخاطب علمی ارائه مینماید.
هشتگ
#زندگی_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #ولادت_در_کعبه #تربیت_در_دامان_پیامبر_صلاللهعلیهوآله #فضائل_علوی #عدالت_و_امامت #حمایت_ابوطالب #نقش_اهل_بیت_علیهمالسلام #شهادت_در_محراب
نویسنده
سیدصادق موسوی
چکیده
آیا میدانستید که نهجالبلاغه، این اثر جاودان امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، تنها بخشی از دریای بیکران کلام ایشان است؟ 'تمام نهج البلاغه'، گامی است برای گردآوری و ارائه بخش های دیگری از این میراث گرانبها.
این مجموعه، نه تنها شامل خطبه ها، نامه ها و کلمات قصار مشهور امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، بلکه حاوی اضافات و مستدرکاتی است که توسط شریف رضی گردآوری شده و در طول تاریخ از دیدگان بسیاری پنهان مانده است.
در این کتاب، با موضوعاتی عمیق و متنوع از جمله توحید، آفرینش، پیامبری، امامت، تقوا، دنیا، معاد و فضائل اهل بیت (علیهالسلام) روبرو خواهید شد.
'تمام نهج البلاغه' دعوتی است به سفری در دنیای اندیشه و کلام امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، سفری که با دیدگاه های روشنگرانه معاصران، غنایی دوچندان یافته است. این کتاب، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، اندیشمندان و هر کسی است که به دنبال حکمت و حقیقت است."
این متن به عنوان نمایهای تفصیلی یا فهرست محتوای کتاب "تمام نهجالبلاغه" ظاهر میشود، مجموعهای از خطبهها، نامهها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) این شامل بخشهایی مانند مقدمهها، نقدها و تعاریف، و همچنین ارجاعات به افراد و دانشمندانی است که در تدوین این اثر مشارکت داشتهاند. سند به اهمیت آموزههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و ارتباط آنها با تفکر اسلامی تأکید دارد و موضوعاتی مانند یگانگی الهی، اخلاق و ماهیت انسان را برجسته میکند. به طور کلی، این متن به عنوان یک راهنمای جامع برای محتوا و ساختار کتاب خدمت میکند و اهمیت علمی آن در ادبیات اسلامی را منعکس میسازد.
متن درباره "نهجالبلاغه" بحث میکند، مجموعهای مهم از خطبهها، نامهها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که توسط شریف رضی جمعآوری شده است. این اثر به عنوان منبع هدایت عمیق برای مسائل روحی و دنیوی و دومین اهمیت پس از قرآن تاکید میشود. متن بر نیاز به تحقیقات بیشتر برای بازیابی قطعات گمشده سخنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و اهمیت آموزههای او در جامعه معاصر، بهویژه در مواجهه با چالشهای مدرن، تاکید میکند. همچنین مشارکتهای دانشمندان در حفظ و تفسیر این متن اسلامی ضروری را به رسمیت میشناسد.
این متن درباره اهمیت کتاب "نهجالبلاغه" که توسط شریف رضی گردآوری شده است، صحبت میکند و تلاشهای علمایی مانند سید صادق موسوی را در تحقیق و هماهنگی این اثر ادبی و دینی برجسته میکند. این کتاب به عنوان مرجعی مهم در فصاحت و بلاغت در نظر گرفته میشود و شامل گفتههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، که آن را به منبعی غنی برای دانش اسلامی تبدیل میکند. تاکید میکند که این اثر تلاش علمی بزرگ را نمایان میسازد، که به حفظ میراث اسلامی و تعمیق درک ارزشهای دین و اخلاق کمک میکند.
نویسنده درباره اهمیت کار سید صادق موسوی در تحقیق کتاب "تمام نهجالبلاغه" صحبت میکند و به تلاشهای بزرگ او در جمعآوری و اصلاح متون اشاره میکند، که باعث تقویت دانش در این اثر مهم ادبی شده است. نویسنده چالشهایی که موسوی در این پروژه مواجه شد را برجسته میکند و عمیقاً از تلاشهای او تقدیر میکند، تاکید میکند که این اثر یک دستاورد بزرگ در حوزه مطالعات اسلامی است. همچنین به اهمیت کتاب در توضیح اندیشههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند و آن را مرجعی مهم برای نسلهای آینده میدانند.
این متن درباره مفهوم تعادل و تعامل در وجود انسانی و ساختارهای اجتماعی صحبت میکند و تاکید میکند که حقوق و مسئولیتها به هم متصل هستند. اشاره میکند که افراد و جوامع باید برای حفظ هماهنگی و عدالت، بهطور مساوی بدهند و دریافت کنند. نویسنده به فلسفه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند و پیشنهاد میدهد که کامیابی واقعی از انجام مسئولیتها ناشی میشود و هر عدم تعادل به فساد اجتماعی منجر میشود. متن برای جامعهای عادلانه با احترام متقابل و مسئولیتپذیری تبلیغ میکند، که در آن رهبران مسئولیت رفاه جوامع خود را بر عهده دارند. همچنین تلاشهای دانشمندان در حفظ و انتشار این خرد از طریق آثار مانند "نهجالبلاغه" را به رسمیت میشناسد.
هشتگ
#توحید#معرفت_الله#قدرت_خدا#نعمات_الهی#تقوا#عمل_صالح#فضائل_اخلاقی#تزکیه_نفس#تواضع#زهد#ایثار#حلم#صبر#احسان#عدل#انصاف#حکمت#شکرگزاری #آخرت #فضائل_النبی#معجزات_النبوی #اول_مسلم#مقام_نبی#وحدت#پرهیز_از_تفرقه #نصیحت#مشورت#پرهیز_از_غفلت #مبارزه_با_نفس #محبت_به_دیگران #پرهیز_از_کبر#دوری_از_حسد#خلقت_طاووس #خلقت_خفاش #آفرینش_مورچه #آفرینش_ملخ #خطبه_قاصعه #داستان_آدم#داستان_فرعون#بیت_الله_الحرام#علائم_مومن #علائم_منافق #معنی_اسلام #معنی_ایمان