من حياة الامام امير المؤمنين (علیهالسلام)
ترجمهها
شريف رضى مى گويد: من مىگويم که امام (عليه السلام) اين سخن را که همانا در برابر بيمارى مزدى قرار نمىگيرد درست و راست فرمود، زبرا بيمارى از نوع امورى است که عوض دارد (نه مزد) (و تفاوت ميان عوض و مزد اين است که) هنگامى استحقاق عوض پيدا مى شود که امورى از قبيل درد و بيمارى و اين گونه چيزها از جانب خداى تعالى بر بنده وارد گردد (که عوض آن فرود آمدن و کم شدن گناهان است).
اما براى مزد و ثواب در صورتى استحقاق پيدا مى شود که در مقابل کار و عمل بنده باشد (با زبان و دست و قدم) بناب راين ميان آن دو (عوض و مزد) فرق است.
که اميرالمومنين (عليه السلام) به همانگونه که علم نافذ و انديشه درست او اقتضا مى کرده، بيان فرموده است.
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، صص662و663)
مؤلف: آن حضرت درست فرموده است که در بیماری اجر و پاداشی نیست. زیرا بیماری از چیزهایی است که استحقاق عوض دارند نه اجر و مزد. زیرا استحقاق عوض در مقابل کاری است که خدا با بنده کرده مانند دردها و بیماری ها و امثال اینها، اما استحقاق اجر و مزد در مقابل کاری است که بنده صورت داده، و میان این دو فرقی است که آن حضرت طبق علم نافذ و نظر صائب خود بیان داشته است.
(نهجالبلاغه، ترجمه حسیناستاد ولی، ص476)
شریف رضی (رحمه الله): (راست گفت امام (علیه السلام) که بیماری پاداشی ندارد، هرچند از اموری است که استحقاق عوض دارد نه اجر و مزد. عوض در مقابل بلا و گرفتاری است که از جانب خدا نسبت به بندة خود رسیده، اما اجر و پاداش برای اعمال است. پس بیان اجر و عوض متفاوت است که امام آن را با علم نافذ و رأی بلیغ خود بیان فرمود).
(نهج البلاغه ترجمه روانباشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص685)
سيّد رضىّ (عليه الرّحمة) می فرمايد: مىگويم: امام (عليه السّلام) راست فرموده كه بيمارى را پاداشى نيست، زيرا بيمارى از قبيل چيزيست كه سزاوار عوض ميشود چون عوض در برابر فعل خداى تعالى از دردها و بيماريها و مانند آن به بنده است،
و مزد و پاداش در برابر فعل بنده مىباشد، پس بين عوض و پاداش امتيازى است كه امام (عليه السّلام) بمقتضى علم نافذ و رأى رساى خود بيان فرموده است.
(ترجمهوشرحنهجالبلاغه، فيضالاسلام، ج6، ص1108)
شروح
اين كلام اخير امام (عليهالسلام) گويا براى استدراك «إنما الأجر» است، تا هيچكس گمان نكند كه پاداش مخصوص عمل جوارح است، بلكه عمل، اعم از قلبى و جوارحى است.
سيد رضى مىفرمايد: چه نيكو گفته است امام (عليهالسلام) كه بيمارى به خودى خود پاداشى ندارد زيرا بيمارى از شمار چيزهايى است كه سزاوار عِوض هستند، چون عِوض در مقابل فعل خداى سبحان از دردها و بيمارىها و مانند آن به بنده است و مزد و پاداش در برابر فعل بنده است. بنابراين ميان عوض و پاداش امتيازى و تفاوتى است كه امام (عليهالسلام) به سبب علم نافذ و رأى رساى خود بيان فرموده است.
(ترجمه توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، صص36۳و36۴)
سيد رضى (خدايش رحمت كند) مىگويد: مقصود امام (علیه السلام) اين است كه بيمارى خود پاداشى ندارد، زيرا بيمارى از قبيل چيزهايى است كه سزاوار عوض دادن است، از آن رو كه فعل خداى متعال از بيمارى و درد و نظير اينها نسبت به بنده عوض دارد، اما مزد و پاداش تنها در برابر كارى است كه بنده انجام مىدهد، بنا بر اين امام (علیه السلام) فرق بين عوض و پاداش را بر اساس علم فراوان و انديشه رساى خود بيان كرده است.
آن گاه امام (علیه السلام) با عبارت: انّ اللّه... بر اين نكته توجه داده است كه هرگاه بنده خدا (با صدق نيّت و با قلبى پاك) رنج بيمارى خود را به حساب خدا بگذارد، اين خود، زمينه رسيدن اجر و پاداش بر او شده و باعث ورود او به بهشت مىگردد. و از بين بردن ملكاتى كه با قصد قربت به خدا همراهند نيز وارد در اين قسمتند.
سخن سيد رضى (رحمة اللّه) به روش مذهب معتزله است.
(ترجمهشرحنهجالبلاغه، ابنميثم، ج5، صص447-449)
(جلوهتاريخدرشرحنهجالبلاغه، ابنابىالحديد، ج7، ص263)
انسانها همواره در تلاش برای رسیدن به بالاترین درجۀ معنویت و تقرب به خدای متعال هستند. در این مسیر، عوامل متعددی نقش دارد، اما بدون شک، نیت خالص و باطن پاک از جایگاهی ویژه برخوردار است. «نیّت» به معنای اراده قلبی است که باید برای رضایت پروردگار باشد. نیت، نه تنها به اعمال معنا و ارزش میبخشد، بلکه حتی بدون تحقق عمل نیز موجب دریافت ثواب و رحمت الهی میشود.
نیت خالص، حتی از خود عمل نیز ارزشمندتر است، زیرا انسان قادر است که نیت انجام بسیاری از کارهای نیک را در ذهن داشته باشد، حتی اگر فرصت یا توان انجام آنها را نیابد. به عنوان مثال، فردی ممکن است نیت کمک به نیازمندان را داشته باشد اما به دلیل محدودیتهای مالی، قادر به انجام آن نباشد. در این صورت، خدای متعال به دلیل نیت پاک او، پاداش این عمل را به او عطا خواهد کرد.
نیت خالص، عملی است که تنها برای رضایت خدای متعال انجام میشود و هیچگونه انگیزه مادی یا شهرتطلبی در آن وجود ندارد. لطف خدای متعال بر این قرار گرفته که برای نیت خیر بندهاش، حتی اگر به عمل نرسد، پاداش در نظر میگیرد، همانگونه که رسول الله (صلیاللهعلیهوآله) به اباذر فرمودند:«یا أباذَر! لِیَکُن لَکَ فی کُلِّ شَیءٍ نِیَّهٌ صالِحَهٌ، حَتّی فی النَّومِ و الأکل؛[6] ای ابوذر! باید در هر کاری نیت صالح داشته باشی حتی در خوابیدن و خوردن». بنابراین اگر انسان در هر کاری نیت خیر داشته باشد و همواره در تهذیب نیت و باطن خود بکوشد، به آرامش درونی و رضایت الهی دست مییابد.
راههای تقویت نیّت خالص:
1. تفکر و محاسبه نفس: هر شب موقع خواب زمانی را برای بررسی نیتها و اعمال خود اختصاص دهید.
2. اخلاص در عبادات: عبادات خود را فقط برای رضای خدا و اهلبیت (علیهالسلام) انجام دهید و از انتظار تحسین دیگران دوری کنید. به عنوان مثال، نماز را به این نیت بخوانید که خدای متعال از شما راضی باشد، نه اینکه دیگران شما را فردی متدین بدانند.
3. تمرکز بر ارزشهای معنوی: با تقویت ایمان، انگیزههای مادی را کاهش دهید و نیت خود را الهیتر سازید.
4. توکل به خدای متعال: اعتماد به خدا شما را از نیاز به تأیید دیگران بینیاز میکند و نیت شما خالصتر خواهد شد. به جای تکیه بر تواناییهای خود، به خدای متعال توکل کنید و از او یاری بخواهید.
5. ارتباط با افراد صالح: حضور در جمع افراد با ایمان و پاکنیت، الهامبخش و تأثیرگذار خواهد بود.
6. دعا و استغفار: از خدا بخواهید نیتهای شما را خالص کند.
7. یادآوری زودگذری دنیا: توجه به طبیعت گذرا بودن دنیا، انسان را به تزکیه نیتها و اهدافش ترغیب میکند.
خدای متعال، بر اساس نیت خالصانه و قلب پاک، بندگانش را به رحمت و بهشت خود وارد میکند. در نگاه الهی، بیش از ظاهر اعمال، درون افراد و نیتهای صادقانه آنان اهمیت دارد. بنابراین، تقویت نیّت راست و خالص یکی از عوامل اصلی نزدیکی به خدای متعال و رسیدن به رضای الهی است.
نیتهای راست و سرشتهای پاک، عامل اصلی نزدیکی به خدا و راهیابی به بهشت هستند همانطور که رسول الله (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند:«أَنَّ بِالنِّيَّاتِ خُلِّدَ أَهْلُ اَلْجَنَّةِ فِي اَلْجَنَّةِ وَ أَهْلُ اَلنَّارِ فِي اَلنَّارِ؛[7] اهل بهشت به دلیل نیتهایشان در بهشت جاودانه میشوند و اهل دوزخ نیز به دلیل نیتهایشان در آتش ماندگار میگردند».
از خدا میخواهیم به برکت دعای امام سجاد (علیهالسلام) نیتهای ما را پاک گرداند: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی وَ صَحِّحْ بِمَا عِنْدَکَ یَقِینِی، وَ اسْتَصْلِحْ بِقُدْرَتِکَ مَا فَسَدَ مِنِّی؛[8] خدایا به لطفت، نیت مرا سرشار کن و به آنچه نزد تو است، یقین مرا درست فرما و آنچه از من فاسد شده است را به قدرت خود اصلاح کن».
واژه شناسی
واژه کاوی
تفاوت «عزم» و«نیت»:[H3]
«نیت» ارادهای است که پیش از انجام عمل شکل میگیرد اما «عزم»، به معنای تصمیم قطعی برای انجام کار مورد نظر است. پس از «عزم» دیگر نیازی به فکر کردن درباره اقدام یا صرفنظر از عمل نیست، اما پس از «نیت» ممکن است هنوز دربارۀ اجرا یا عدم اجرای آن تردید وجود داشته باشد.[5]
نویسنده
علي بن محمد ابن السكون، محقق شیخ قیس بهجت العطار
چکیده
کتاب «نهج البلاغه» به کوشش شریف رضی گردآوری شده است و نسخه حاضر زیر نظر ادیب علی بن محمد ابن السکون و همراهی پژوهشگران معاصر تصحیح و منتشر شده است. این کتاب، مجموعهای ارزشمند از خطبهها، نامهها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است که گنجینهای بیبدیل از معارف اسلامی، اخلاق، سیاست و حکمت را ارائه میدهد. مقدمه اثر با اشاره به جایگاه تاریخی امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، بر اهمیت نهج البلاغه بهعنوان سندی راهگشا برای پژوهشگران تأکید میکند. تصحیح و بازنگری این نسخه، نتیجه سالها تلاش گروهی از علما و محققان با بهرهگیری از معتبرترین نسخههای خطی و تطبیق با شرحها و منابع ادبی بوده تا متنی قابل اعتماد، دقیق و بدون تحریف در دسترس قرار گیرد.
نهج البلاغه هم معرفیکننده ابعاد شخصیتی و علمی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است و هم بیانگر چالشهای اجتماعی، مبارزهها با ظلم، دعوت به عدالت و تعالی اخلاقی در جامعه. بخشهایی از کتاب به موضوعاتی چون بنیادهای اعتقادی، توحید، معاد و جایگاه اهل بیت (علیهمالسلام) اختصاص دارد و در تمام روایات، تبعیت از خداوند و رسالت پیامبران و مسئولیت اجتماعی انسان تأکید شده است. این اثر نه تنها از لحاظ ادبی و بلاغی، بلکه از دید تاریخی نیز یکی از اصلیترین منابع شناخت فرهنگ و تفکر صدر اسلام است.
تصحیح و انتشار این نسخه با همکاری مراکز علمی و کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) انجام شده و به مناسبت هزار و چهارصدمین سال خلافت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در کوفه منتشر شده است. هدف از این کار، معرفی عمیقتر جایگاه فکری و اجتماعی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و انتقال اندیشهها و معارف ایشان به مخاطبان امروز و فرداست. در این نسخه، وفاداری به متن اصلی و توجه به سیر تاریخی نهج البلاغه رعایت شده و کتاب همچنان مرجع مهمی برای پژوهشهای دینی و اخلاقی باقی مانده است.
هشتگ
#نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #خطبه #نامه #حکمت #تحقیق_متنی #تصحیح_نسخه #شریف_رضی #علی_بن_محمد_ابن_السرکون #بلاغت #عدالت #دعا #پیامبران #رسالت #توحید #اهل_بیت #نجف #تراث_اسلامی #معارف_اسلامی #کوفه #دانش #هدایت #پژوهش_دینی #متون_کلاسیک #شرح_نهج_البلاغه #فرهنگ_اسلامی
نویسنده
کاظم ارفع
چکیده
کتاب «از منظر نهج البلاغه» تلاش دارد ابعاد مختلف معارف، آموزهها و حکمتهای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را با تأکید بر نهجالبلاغه مورد واکاوی قرار دهد. نویسنده با زبان علمی و مستند، مفاهیم بلند این اثر را به نیازهای معاصر بشر گره میزند و نشان میدهد چگونه سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پاسخگوی پرسشهای بنیادین انسان امروز است؛ از چیستی و فلسفه زندگی گرفته تا ابعاد اجتماعی، اخلاقی و الهی حیات.
در این مجموعه تأکید میشود که نگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به خدای متعال، توحید، عدالت، حکمت، عبودیت و رابطه انسان با هستی، نگاه جامعی است که هم فرد و هم جامعه را به تعالی دعوت میکند. تفسیر عمیق عدالت الهی و انسانی، اهمیت مسئولیتپذیری اجتماعی، معنا و هدفداری زندگی، جایگاه عقل و علم، اهمیت پرهیزگاری و اخلاق در مدیریت و سیاست، محورهای اصلی این کتاب را تشکیل میدهد. نویسنده با بهرهگیری از روایات، خطبهها و نامههای نهجالبلاغه، نشان میدهد که دغدغههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) همواره تعالی فکری و عملی جامعه است؛ او انسانی میخواهد که با عقلانیت، وجدان اخلاقی، عشق به علم و جستوجوی عدالت، مسیر رشد و کمال را بپیماید.
نگرش امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به سیاست، حکومت و رهبری نیز مبتنی بر تعالی معنوی، نفی ظلم و فساد، حمایت از محرومان و مسؤولیتپذیری در برابر مردم است. او بارها یادآور میشود که عدالت پیششرط سلامت جامعه و قرب به خدای متعال است و هر حکومتی که بر غیر عدالت بنا شود، محکوم به فروپاشی است. در این کتاب، فلسفه حوادثی چون سکوت یا مبارزه امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، اصولی چون امر به معروف و نهی از منکر، نقش علم و دانش در پیشرفت و رشد فرد و جامعه و رابطه انسان با مقدرات الهی، با دقت تبیین میشود.
همچنین به ابعاد شخصیتی و روحی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پرداخته میشود؛ عبودیت، زهد، شجاعت، حلم و حلمورزی در کنار قاطعیت، درک عمیق از معنویت و پیوند با خدای متعال، همگی ویژگیهایی است که نه تنها الگویی برای انسان مؤمن، بلکه دستمایهای برای فهم بهتر جهان و مسؤولیت انسان در مواجهه با آن است.
کتاب با تأکید بر پیوند نیازهای معنوی بشر معاصر با آموزههای نهجالبلاغه، توصیه میکند که شناخت واقعی از امیرالمؤمنین(علیهالسلام) تنها با عمل به دستورات او و فهم حکمتهای نهفته در سخنانش ممکن است؛ زیرا او نه تنها امام مسلمانان، بلکه میراثدار حکمت و انسانیت برای همه زمانهاست. نتیجه نهایی کتاب این است که آموزههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) میتواند راهنمای عملی و فکری برای انسان امروز باشد تا به سوی جامعهای توحیدی، عادلانه و سرشار از آگاهی و معنویت حرکت کند.
هشتگ
#نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین #معرفت #حکمت_علوی #عدالت #توحید #آموزه_های_دینی #رهبری_اسلامی #اخلاق #علم_و_عقل #سبک_زندگی_اسلامی #معنویت #جامعه_اسلامی #عدالت_اجتماعی #زهد #مسئولیت_اجتماعی #تعلیم_و_تربیت #اندیشه_اسلامی #پژوهش_دینی #الهیات
نویسنده
ابن ابی الحدید
چکیده
کتاب «شرح نهج البلاغه» ابن ابی الحدید یکی از بزرگترین و جامعترین آثار تفسیری در تاریخ اسلام است که به صورت کامل و با رویکردی تحقیقی و انتقادی به تبیین خطبهها، نامهها و کلمات حکمتآمیز امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در نهج البلاغه میپردازد. ابن ابی الحدید، ادیب و متکلم برجسته قرن هفتم هجری، با تسلط بر ادبیات، تاریخ، فلسفه، کلام و فقه، نهج البلاغه را نه فقط در سطح لغوی و بلاغی، بلکه در بستر تاریخی و فکری عصر امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بررسی کرده است.
او با مراجعه به منابع متعدد از اهل سنت و شیعه، باورها و اختلافات کلامی را بیان و نقد میکند و در بسیاری مواقع با انصاف علمی، دیدگاههای گوناگون را واکاوی میکند. علاوه بر شرح و توضیح آیات و مفاهیم، ابن ابی الحدید به ریشهیابی بسیاری از حوادث تاریخی، چگونگی شکلگیری فرقهها، تبیین جایگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در تاریخ اسلام، نقد و بررسی طلحه و زبیر، عثمان، معاویه و دیگر شخصیتهای محوری میپردازد و مسائل بنیادین کلامی مانند توحید، عدل، امامت، جبر و اختیار، جایگاه علم، معرفت و اخلاق را به تفصیل تشریح میکند.
او نهج البلاغه را حلقه اتصال معارف ناب اسلامی، حکمت و سیاست علوی با دغدغههای روزگار میداند و همواره تلاش میکند آموزههای عمیق آن را به زبان ساده برای مخاطب شرح دهد. این اثر فقط یک شرح ساده نیست، بلکه گنجینهای از فرهنگ، معارف و آگاهی تاریخی است که هم در میان محققان شیعه و هم اهل سنت مورد احترام است و هنوز به عنوان اثری بیبدیل برای فهم دقیق شخصیت امیرالمؤمنین(علیهالسلام)، جایگاه او در اسلام و آموزههای بنیادین نهج البلاغه شناخته میشود.
شرح ابن ابی الحدید، علاوه بر آشنایی با نهج البلاغه، دریچهای به شناخت و نقد جامعه اسلامی نخستین، تحولات پس از پیامبر(صلی الله علیه و آله)، و بررسی عمیق ریشههای اختلاف امت اسلامی نیز باز میکند و همواره یکی از منابع اصلی پژوهش در تاریخ، کلام، سیاست و اخلاق اسلامی است.
هشتگ
#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #ابن_ابی_الحدید #امیرالمؤمنین #کلام_اسلامی #تاریخ_اسلام #فلسفه_اسلامی #امامت #عدالت #حق_طلبی #حکومت_علوی #جامعه_اسلامی #حکمت_اسلامی #مبانی_معرفت #انصاف_علمی #رهبر_الهی #تحولات_سیاسی #انتقاد_خلفا #تفسیر_تاریخی #شخصیت_امیرالمؤمنین #عدالت_اجتماعی #ادبیات_عربی #توحید #انسان_در_اسلام #اخلاق_سیاسی #علم_دینی #روش_تحقیقی #فرهنگ_اسلامی #اندیشه_اسلامی #اختلافات_کلامی
نویسنده
چکیده
کتاب حاضر به بررسی یکی از ارزشمندترین آموزههای تربیتی و اخلاقی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) یعنی نامه ۳۱ نهجالبلاغه که خطاب به فرزند خود، امام حسن(علیهالسلام)، نگاشته شده، میپردازد. این نامه عمیق و جامع، مجموعهای منحصر به فرد از توصیههای معنوی، اخلاقی و تجربیات ارزشمند انسانی است که همچون میراثی جاودانه، مسیر تربیت و سعادت فردی و اجتماعی انسان را ترسیم میکند.
در آغاز، کتاب به معرفی شخصیت نویسنده نامه و جایگاه خاص امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در تاریخ اسلام میپردازد و اهمیت این نامه را از جهت تربیتی و معرفتی توضیح میدهد. سپس نامه در بستر زمانی و مکانی به خواننده شناسانده میشود؛ نامهای که امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پس از بازگشت از جنگ صفین، در سرزمین حاضرین، برای فرزند خود نوشت و آن را به منزله ثمره عمری تجربه و دانایی و گذر از فراز و نشیبهای زندگی تقدیم مینماید.
در بخشهای مختلف کتاب، متن و ترجمه این نامه آورده شده و سپس با استفاده از شروح معتبر، از جمله شرح آیتالله مکارم شیرازی، مفاهیم این نامه با زبانی سادهتر تبیین و بررسی شده است. نویسندگان تلاش کردهاند نشان دهند که امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در این نامه پسرش را با زبانی پدرانه، صمیمی و حکیمانه با واقعیات جهان، ناپایداری دنیا، ضرورت خودسازی، ارزش یاد خدای متعال و آخرتگرایی، و بسیاری ارزشهای اخلاقی و اجتماعی آشنا میسازد.
امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در این نامه، ابتدا با توصیف شرایط خود و گذران عمر، به فرزندش گوشزد میکند که تجربه و دانش اندوخته بشری را باید مغتنم شمرد و هر انسان خردمند باید پیش از مواجهه عملی با مشکلات، از تجربه دیگران استفاده کند تا در دامهای زندگی گرفتار نشود. توصیه اصلی آن است که عمل به وصایای اخلاقی را ساده نگیرد و خودسازی را از جوانی آغاز کند؛ چرا که زمینهپذیری روح انسان در این دوران بیشتر است و تربیت و تحول نفسی آسانتر صورت میگیرد.
در ادامه، مطالبی چون اهمیت اندیشیدن درباره سرانجام دنیا و فریبندگی ظاهری آن، توجه به اصل توحید، شناخت عظمت خدای متعال، معنای واقعی بندگی، جایگاه عبادت، هدف از آفرینش، و ضرورت آماده بودن برای سفر آخرت به طور دقیق بررسی شده است. امیرالمؤمنین(علیهالسلام) با تبیین معیارهای روابط اجتماعی، به فرزندش یادآور میشود که نباید بازیچه امیال و زینتهای فانی دنیا شود و باید معیار سنجش هر کار را تقوا و ارزشهای الهی قرار دهد. او توجه به زهد، قناعت، صبر، رازداری، عدالت، شفقت و سایر فضائل اخلاقی را مسیر واقعی عزت و سعادت معرفی میکند.
در کتاب، همچنین مسائل مربوط به رشد معنوی، تربیت عملی، اهمیت دعا و شرایط استجابت آن، یاد مرگ، واقعگرایی در زندگی و شناخت حقوق و وظایف اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است. نویسنده شرح میدهد که این نامه سرشار از راهکارهای کاربردی و اصول زندگی الهی است و هرکسی میتواند برای اصلاح نفس، تقویت روحیه معنوی، و ساخت جامعهای مبتنی بر اخلاق و انصاف، از آموزههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بهره ببرد.
در پایان، اهمیت اختصاص وقت برای اندیشیدن در تعالیم بزرگان دینی، تقسیم بندی مسؤولیتها و واگذاری امور به خدای متعال به عنوان راهبردهای عملی معرفی شده است؛ تا فرد توان یابد در برابر حوادث و مشکلات زندگی ایستادگی کند و شخصیت خویش را بر مبنای حکمت، تجربه، و اخلاق الهی بسازد.
هشتگ
#نامه۳۱ #امیرالمؤمنین_علیهالسلام #نهج_البلاغه #اخلاق_اسلامی #تربیت_فرزند #معرفت_الهی #سلوک_معنوی #خودسازی #آخرت_اندیشی #تقوا #حکمت #تجربه_زندگی
نویسنده
محمد رضایی
چکیده
در کتاب «نام رقیه (سلاماللهعلیها) در تاریخ» تألیف محمد رضایی، موضوع اصلی درباره جایگاه و ذکر نام حضرت رقیه(سلاماللهعلیها) در منابع تاریخی و بررسی نقادانه نسبت ایشان در خانواده امامت است. نویسنده توضیح میدهد که نام «رقیه» پیش از اسلام نیز میان اعراب رواج داشته و نمونههایی از این نام در میان زنان خاندان هاشمی و حتی قبل از پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) ذکر شده است. پس از اسلام، نخستین دختری که پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) و حضرت خدیجه این نام را بر او نهادند، رقیه بود و از آن زمان، این نام بهعنوان اسمی محبوب و اسلامی میان شیعیان شناخته شد.
امیرالمؤمنین(علیهالسلام) هم یکی از دخترانش را رقیه نامید و این نامگذاری در نسل اهلبیت تکرار شد، تا جایی که برخی از امامان، از جمله امام حسن مجتبی(علیهالسلام) و امام حسین(علیهالسلام) نیز دختری به این نام داشتند. درباره حضرت رقیه(سلاماللهعلیها)، مؤلف خاطرنشان میکند که ذکر ایشان در برخی منابع تاریخی آمده ولی برخی دیگر، نامی از ایشان نبردهاند. این تناقض ناشی از مسائل مختلف از جمله اشتراک اسمی فرزندان امام حسین(علیهالسلام) و کمبود منابع مکتوب و از بین رفتن آثار مهم در اثر فشارهای حکومت اموی و بیتوجهی برخی به ثبت جزئیات تاریخ اهلبیت(علیهمالسلام) میداند.
در ادامه بررسی میشود که به دلیل شباهت اسامی میان فرزندان امام حسین(علیهالسلام)، مانند فاطمهصغری و رقیه، در نقلهای تاریخی گاه تفاوت یا خلط ایجاد شده است. علاوه بر این، پژوهش تاریخی در منابع گوناگون نشان میدهد که حجم زیادی از اختلافات درباره برخی چهرههای اهلبیت(علیهمالسلام) به دلیل همین امور بوده است؛ زیرا تحت حاکمیت دستگاههای بنیامیه و بعدها عباسی، فضیلتهای اهلبیت(علیهمالسلام) کمتر ثبت و ضبط یا حتی عمداً حذف میشد.
طرح اصلی کتاب بر مبنای این پرسش استوار است که چرا با وجود جایگاه عظیم حضرت رقیه(سلاماللهعلیها) در فرهنگ شیعی، شرححال و نام ایشان کمتر در متون تاریخی اولیه ذکر شده و منابع موجود نیز دچار اختلاف یا ابهاماند. نویسنده با استناد به شواهد نقل شده از مورخان، تأکید میکند که این وضعیت ناشی از عوامل اجتماعی و سیاسی است که بر تاریخنگاری تاثیر نهادهاند؛ فشار حکومتها بر نویسندگان، سانسور یا حذف تاریخ اهلبیت(علیهمالسلام) و گاه اشتراک اسمی و اختلاف در نقلها از علل اصلی این ابهام است.
در مجموع، کتاب با رویکردی تحلیلی و مستند تلاش میکند ضمن یادآوری رواج نام رقیه در بنیهاشم و اهلبیت(علیهمالسلام)، به چرایی کمرنگ بودن نام حضرت رقیه(سلاماللهعلیها) در بسیاری از منابع اشاره کند و نقش عوامل اجتماعی، سیاسی و ساختاری تاریخنگاری را در این زمینه شرح دهد. مؤلف همچنین بر ضرورت کاوش علمی و ارجاع به منابع متعدد برای درک بهتر شخصیت تاریخی حضرت رقیه(سلاماللهعلیها) و اصلاح شبهات و خلطهای تاریخی تأکید میکند. در نهایت، با تأکید بر نقش عواطف مذهبی و مطالعات تحقیقی در احیای یاد این بانوی مظلوم اهلبیت(علیهمالسلام)، زمینه شناختی روشنی از جایگاه ایشان در تاریخ اسلام به دست میدهد.
هشتگ
#مطالعات_تاریخی #پژوهش_اسلامی #پژوهش_تاریخ_اسلام #تاریخ_اهل_بیت #تحلیل_منابع #مطالعات_شیعه #حضرت_رقیه #اسناد_تاریخی #نقد_تاریخ #امام_حسین #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #جامعه_اسلامی #نامگذاری_در_اسلام #احیای_حافظه_تاریخی #تاریخ_کربلا
نویسنده
الميرزا حبيب الله الخوئي
چکیده
کتاب «منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة» تألیف میرزا حبیبالله خویی، باید به چند محور اساسی این اثر ۱۴ جلدی اشاره کرد که حول شرح، تحلیل و تبیین مفاهیم ژرف و عبارات بلندمرتبه نهج البلاغه میگردد. مؤلف کتاب با تبحری ویژه و نگاه تفصیلی، سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را مورد واکاوی قرار داده و با تکیه بر منابع متقن حدیثی، تاریخی، کلامی و ادبی، به شرح دقیق خطبهها، نامهها و کلمات قصار پرداخته است.
در این اثر، علاوه بر تبیین ظواهر الفاظ، به ابعاد مختلف معنایی، فلسفی، کلامی و عرفانی سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) پرداخته شده و تلاش شده از برداشتهای سطحی پرهیز شود و ژرفنگری خاصی در تحلیل مفاهیم صورت گیرد. نویسنده همزمان با شرح عبارات، به اختلاف اقوال در تفاسیر نهجالبلاغه اشاره کرده و دیدگاه دانشمندان شیعه و اهل سنت را طرح نموده است تا خواننده تصویری جامع و متعالی از جایگاه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و میراث علمیاش به دست آورد.
از ویژگیهای شاخص این شرح، نقد مستدل دیدگاههای مخالف و دفاع از اصالت و حقانیت سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بر اساس منابع اصیل شیعی است. همچنین، به نکات دقیق بلاغی، واژهشناسی، ریشههای تاریخی، اسباب صدور خطبهها و نقش اجتماعی و سیاسی آنها توجه ویژه شده است. مسائل کلامی همچون توحید، امامت، عدل، جایگاه اهلبیت(علیهمالسلام)، بررسی مقامات روحی و علمی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و دفاع از اصول و مبانی شیعه، جزء مباحث کلیدی این شرح محسوب میشود.
در بخشهایی، تحلیلهای روانشناختی و اجتماعی درباره مخاطبان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و شرایط اجتماعی دوران آن حضرت ارائه شده و کاربرد آموزههای نهجالبلاغه در زندگی فردی و اجتماعی با زبانی علمی و استنادی ترسیم گردیده است. توضیح لغات دشوار، بیان سیاق و ساختار جملات، نقل احادیث و روایات مرتبط، مقایسه خطبهها و نامهها با سایر منابع تاریخی، و آوردن پاسخ به اشکالات و شبهات مطرحشده درباره نهج البلاغه، ساختار اصلی این مجموعه مفصل را تشکیل داده است.
در مجموع، کتاب «منهاج البراعة» نه تنها به شرح الفاظ نهجالبلاغه میپردازد، بلکه تحلیلی عمیق از مفاهیم و پیامهای جاودانه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) ارائه میدهد و تلاش میکند جانمایه معرفتی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی سخنان ایشان را به صورتی علمی و قابل درک برای پژوهشگر و علاقهمند به اندیشه ناب شیعی، بیان کند. این اثر، یکی از جامعترین و معتبرترین شروح نهجالبلاغه و منبعی وزین برای شناخت ابعاد مختلف شخصیت و آموزههای امیرالمؤمنین(علیهالسلام) به شمار میآید.
هشتگ
#نهج_البلاغه #تفسیر_نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #فلسفه_شیعه #بلاغت_عربی #تاریخ_اسلام #علم_کلام #تحلیل_سخنان_امیرالمؤمنین #مفاهیم_شعری #پیام_اخلاقی #امامت #عدالت_اجتماعی #توحید #اهل_البیت #اندیشه_شیعه #علمی _ادبیات
نویسنده
واحد تحقیقات مرکز غدیرستان کوثر نبی
چکیده
کتاب «حضرت ابوطالب علیهالسلام پدر ولایت» به قلم واحد تحقیقات مرکز غدیرستان کوثر نبی با رویکردی تحلیلی، جایگاه برجسته حضرت ابوطالب(علیهالسلام) را به عنوان پدر ولایت و مدافع رسالت پیامبر اسلام(صلاللهعلیهوآله) تبیین میکند. نویسنده با استناد به منابع تاریخی و روایی، به نقش تأثیرگذار حضرت ابوطالب(علیهالسلام) در زندگی پیامبر(صلاللهعلیهوآله) میپردازد و اهتمام ویژه او را در حمایت از پیامبر اسلام(صلاللهعلیهوآله)، چه از نظر معنوی و چه از جانب مادی، به تصویر میکشد. پس از اشاره به شواهدی درباره ایمان حضرت ابوطالب(علیهالسلام) به بعثت پیامبر(صلاللهعلیهوآله) حتی پیش از تولد ایشان، این اثر به روایتهایی میپردازد که نشان از درک عمیق حضرت ابوطالب(علیهالسلام) نسبت به مقام پیامبر(صلاللهعلیهوآله) دارد. حمایت بیدریغ او، بهویژه در دوره سختی چون شعب ابوطالب که محور مقاومت در برابر فشارهای قریش بود، نشانه جایگاه معنوی و بصیرت اوست.
کتاب به نکتهای مهم تأکید دارد که حضرت ابوطالب(علیهالسلام) هرگز بتی را نپرستید و در مسیر توحید و یکتاپرستی قرار داشت. نقش ایشان در تربیت امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله) و آمادهسازی او برای ولایت، همراه با توصیهها و سفارشهایی در جهت همراهی و یاری پیامبر(صلاللهعلیهوآله)، فصل مهمی از کتاب را تشکیل میدهد. بیان فضائل و ایمان حضرت ابوطالب(علیهالسلام) با نقل سخنان امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله) و دیگر معصومان، اهمیت معنوی و تاریخی شخصیت او را دوچندان میکند. همچنین پاسخ به نظرات و شبهات مخالفان ایمان حضرت ابوطالب(علیهالسلام) و استناد به کلام پژوهشگران و متفکران اسلامی در این خصوص، کتاب را به اثری مستند و پژوهشی تبدیل کرده است.
افزون بر تحلیلهای تاریخی، کتاب نمونههایی از اشعار عربی و فارسی در مدح و ستایش حضرت ابوطالب(علیهالسلام) آورده و تأثیر وجودی و معنوی ایشان در فضای جامعه اسلامی و بر ایمان و هدایت مسلمانان اولیه را برجسته ساخته است. در پایان نیز به معرفی نسب، لقب، کنیه، زندگینامه مختصر و وقایع پایانی عمر حضرت ابوطالب(علیهالسلام) پرداخته شده است. این اثر به زبانی ساده و مستند، تصویر روشنی از شخصیت خدامحور حضرت ابوطالب(علیهالسلام) ارائه میدهد و جایگاه والا و بیبدیل او را به عنوان پشتیبان رسالت پیامبر(صلاللهعلیهوآله) و بنیانگذار عملی ولایت امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله) به خوبی تبیین میکند.
هشتگ
#حضرت_ابوطالب #پدر_ولایت #ولایت_امیرالمؤمنین #حمایت_از_پیامبر #مدافع_رسالت #کفالت_پیامبر #شعب_ابوطالب #ایمان_حضرت_ابوطالب #یگانگی_خدا #شفاعت_ابوطالب #اشعار_در_مدح_ابوطالب #تبار_ابوطالب #وفات_حضرت_ابوطالب #اقرار_به_نبوت #توسل_به_ابوطالب #شرح_حال_ابوطالب #پیامبر_اسلام #شیعه #شیعه_پژوهی #اهلبیت #دفاع_از_اسلام
نویسنده
آیتالله سید ابوالقاسم خوئی
چکیده
مجموعهی «منهاجالبراعة فی شرح نهجالبلاغه» تألیف آیتالله سید ابوالقاسم خوئی، از جامعترین و علمیترین شروح نهجالبلاغه در تاریخ معارف شیعه است. این اثر ارزشمند بر پایهی وفاداری کامل به متن اصلی و احترام به فضای کلام امیرالمؤمنین(علیهالسلام) (صلاللهعلیهوآله) تدوین شده و در بیستویک جلد، شرحی دقیق، روان و ژرف بر خطبهها، نامهها و کلمات قصار نهجالبلاغه ارائه میدهد.
نویسنده در مجلدات آغازین، اهمیت نهجالبلاغه و ضرورت شرح آن را تبیین میکند و سپس با بهرهگیری از مباحث لغوی، ادبی و بلاغی، ابزار مناسبی برای فهم بهتر سخنان امام فراهم میسازد. توجه جدی به صنایع بلاغی، واژهشناسی، تشبیه، استعاره و ساختار نحوی، پایهی کار اوست. استاد خوئی در کل اثر همواره به بستر تاریخی صدور هر سخن، زمینههای اجتماعی و فلسفی و ارتباط این کلام با قرآن و سنت پیامبر و اهلبیت(علیهمالسلام) توجه ویژه دارد.
با ورود به شرح خطبهها و نامهها، هر فراز با واکاوی دقیق معنا، ترجمه روان و تحلیل کلامی و تاریخی معرفی میشود و نه تنها به مباحث اعتقادی و فلسفی بنیادین چون توحید، عدل، جبر و اختیار، امامت، عصمت و قضا و قدر میپردازد، بلکه کارکردهای اخلاقی و اجتماعی برای انسان و جامعه معاصر را برجسته میسازد. استاد خوئی در بسیاری از بخشها با نقد آرای مفسران پیشین و تأکید بر کاربردپذیری نهجالبلاغه در زندگی، پیام کلام امام را فراتر از قالب ادبی، به منزلهی راهنمایی عملی برای تهذیب فرد و اصلاح جامعه ارائه میکند.
در مجلدات پایانی، شرح کلمات قصار و حکمتهای آخر نهجالبلاغه با همان دقت و انصاف ادامه مییابد و معانی ژرف تربیتی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی آنها تبیین میشود. خوئی با استناد به قرآن، روایات و منابع فلسفی و کلامی، پیوند میان حکمت علوی و نیازهای فکری و معنوی عصر جدید را بهخوبی نمایان ساخته است. سراسر اثر بر تحکیم عقلانیت دینی، مسئولیت اخلاقی، خودسازی، قناعت، صبر، عزت نفس و توجه به عدالت اجتماعی مبتنی است و ادبیات روان، لحن آموزشی و تحقیق محور بودن آن راه را برای پژوهشگران و علاقهمندان نهجالبلاغه هموار میکند.
در نهایت، «منهاجالبراعة» نه فقط یک شرح و تفسیر صرف است، بلکه مرجعی زنده برای تعمیق معرفت دینی، الهامبخشی به اندیشه پژوهشی و اخلاق عملی، و پلی میان فهم سنت و نیازهای امروز جامعه اسلامی است؛ اثری بینظیر زیر لوای شخصیت و معارف جاودان امیرالمؤمنین(علیهالسلام).
هشتگ
#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #منهاج_البراعه #سید_ابوالقاسم_خوئی #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #حکمت_اسلامی #معرفت_علوی #اخلاق_دینی #کلام_شیعه #فلسفه_اسلامی #تاریخ_اسلام #ادبیات_عربی #پژوهش_شیعی #اصول_اعتقادی #حکومت_علوی #نامه_مالک_اشتر #تحلیل_بلاغی #تحلیل_لغوی #عدالت_اجتماعی #تفسیر_قرآن #روایات_اهل_بیت #مطالعات_دینی #علم_کلام #حکمت_عملی #اخلاق_اجتماعی #تربیت_اسلامی #تحلیل_تاریخی
نویسنده
علامه سید محسن امین
چکیده
مجموعه چهارجلدی «آل أبیطالب» نوشته علامه سید محسن امین، یکی از جامعترین و معتبرترین آثار درباره جایگاه و نقش خاندان ابوطالب در تاریخ اسلام است. نویسنده با رویکردی پژوهشی و استناد به منابع اصیل، تصویری روشن و مستند از این خاندان بزرگ و تأثیرگذار ارائه میدهد و نشان میدهد که بخش قابل توجهی از پایداری و شکوفایی اسلام و سنت نبوی، مدیون تلاشها و ایثار اعضای این خانواده است.
در این کتاب، ابتدا جایگاه معنوی، اخلاقی و اجتماعی شخصیتهای برجسته خاندان ابوطالب از جمله ابوطالب، حمزه، جعفر طیار و امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بر پایه روایتهای تاریخی و نقلهای معتبر مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده روشن میسازد که حمایت همهجانبه ابوطالب از پیامبر(صلاللهعلیهوآله) و فداکاریهای بیدریغ او، برخاسته از ایمان عمیق و باور واقعی به رسالت پیامبر بود؛ نه صرفاً یک همبستگی قبیلهای. نقش سایر شخصیتهای این خاندان ـ بهویژه حمزه که نمونه رشادت و وفاداری است و جعفر که با منطق و اخلاق خود الگوی مسلمانان شد ـ با ذکر جزئیات تاریخی بازگو میشود. امیرالمؤمنین(علیهالسلام) نیز در تحلیلهای نویسنده جایگاه ویژهای دارد؛ چه از منظر دانش، عدالت، پرهیزکاری، و چه از لحاظ نقشی که در مسیر حفظ راه پیامبر پس از رحلت ایشان ایفا کرد.
در مجلدات بعد، کتاب به بررسی تداوم جایگاه خاندان ابوطالب در تاریخ اسلام و تقابلشان با فتنهها، تحریفها و ستمها میپردازد. حضور پررنگ و معنادار حضرت زهرا(سلاماللهعلیها)، امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) در وقایع سرنوشتساز اسلام، ایستادگی در مقابل انحرافها و دفاع از حقیقت و عدالت، از جمله موضوعات کلیدی این مجموعه است. نویسنده با تکیه بر اسناد تاریخی، نشان میدهد چگونه این خاندان، نه تنها در دورههای نخستین اسلام بلکه در قرون بعدی نیز، پیشتاز در نشر معارف اهلبیت، تربیت دانشمندان، هدایت جامعه و مقابله با ناملایمات و ستمهای سیاسی و فرهنگی بودهاند.
در جلدهای پایانی، مهاجرت و پراکندگی نسلهای بعدی آل ابوطالب و تأثیرات پنهان و آشکار آنان در مناطق مختلف جهان اسلام ـ از ایران و یمن تا شمال آفریقا و اندلس ـ با روایت سرگذشت علما، مجاهدان و مبلغان این خاندان بازتاب یافته است. نویسنده بر صبر، پایداری، بصیرت و اخلاق اعضای این دودمان تأکید میکند و نشان میدهد که محبت به اهلبیت و وفاداری به ارزشهای توحیدی، به نسلهای متوالی منتقل شده و همچنان الهامبخش جامعه اسلامی مانده است.
در نهایت، این مجموعه تصویری جامع و مستند از جایگاه حقیقی و تاریخساز آل ابوطالب به دست میدهد؛ خاندانی که همواره مدافع ایمانی پاک، معیار اخلاق اسلامی و پرچمدار علم، مقاومت و عدالت در سراسر تاریخ اسلام بودهاند و نقش محوری آنان تا به امروز در هویت و فرهنگ شیعه باقی است.
هشتگ
#آل_ابی_طالب #خاندان_ابوطالب #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #اهل_بیت #تاریخ_اسلام #حمزه_سید_الشهدا #جعفر_طیار #ام_ابیها_سلام_الله_علیها #امام_حسن_علیه_السلام #امام_حسین_علیه_السلام #شیعه #حمایت_از_پیامبر #محبت_اهل_بیت #ایثار_و_فداکاری
نویسنده
شیخ حسن بن علی بن شعبه حرّانی
چکیده
کتاب ارزشمند «تحف العقول عن آل الرسول (صلاللهعلیهوآله)»، مجموعهای از سخنان و نصایح پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و اهلبیت گرامی ایشان (علیهمالسلام) است که با هدف تبیین معارف، اخلاق، حکمتها و اصول زندگی سعادتمندانه برای بشریت گردآوری شده است. نویسنده کتاب در مقدمه، عقل را بهعنوان گرانبهاترین هدیه الهی برمیشمارد و کلید سعادت و شرافت انسان را در بهکارگیری درست عقل و دانش میداند؛ او تأکید میکند که میزان دیانت و ارزش انسان، وابسته به میزان تعقل و معرفت اوست و همین عقل، معیار سنجش اعمال، رفتار و صلاحیت افراد است.
در ادامه، کتاب با زبانی شیوا و اصیل به شرح جایگاه الهی و معنوی پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و اهلبیت (علیهمالسلام) میپردازد و بیان میکند که علوم، معارف، و ارزشهای اسلام از طریق هدایت و سخنان آنان به بشریت ارزانی شده و هیچ شخصیت یا عالمی در تاریخ به پای حکمت و بلاغت ایشان نمیرسد. این سخنان، ثمره وحی و الهام الهی و راهنمای همیشگی انسانها در مسیر سعادت حقیقی هستند.
محتوای کتاب شامل مجموعهای غنی از کلمات قصار، توصیهها، و خطبههاست که آموزههای دینی، اخلاقی، تربیتی و اجتماعی را پوشش میدهد. هر یک از فصول کتاب، منعکسکننده بخشی از حکمت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله)، امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، امام حسن (علیهالسلام)، امام حسین (علیهالسلام)، و دیگر امامان معصوم (علیهمالسلام) است. این تعالیم، مفاهیمی چون ارزش خرد، اهمیت علم و دانش، عدالت، عفو، عبودیت، ارتباط انسان با خدا و خلق، و آداب و اخلاق فردی و اجتماعی را در بر میگیرد.
نویسنده بارها بر این نکته تأکید دارد که کلام اهلبیت (علیهمالسلام) همانند چشمهای جوشان، ریشه در وحی دارد و هر انسان خردمند و جویای حقیقت میتواند جان خود را با این معارف زلال سیراب کند. او همچنین با نقل داستانها و نکات تاریخی، غنای معنوی و وزانت علمی اهلبیت (علیهمالسلام) را بهرخ خواننده میکشد و راه رشد و کمال را پیروی از سیره و تعالیم ایشان میداند.
در کنار آموزش معارف و حکمتها، جنبههای تربیتی و اخلاقی کتاب نیز مشهود است؛ از جمله دعوت به خردورزی، تقوا، مهربانی، امانتداری، فروتنی، راستگویی و دوری از رذایل اخلاقی. این مجموعه، منبعی فاخر برای علاقمندان به معارف اسلامی، پژوهشگران علوم انسانی و هر طالب حقیقت است تا با بهرهگیری از آن، راه سعادت دنیا و آخرت را بیابد و به منزلت انسانی خویش دست یابد.
در مجموع، «تحف العقول» پلی میان معارف وحیانی و نیازهای اخلاقی و فکری بشر امروز است؛ کتابی که پیام و سلوک پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و اهلبیت مطهر ایشان (علیهمالسلام) را با زبانی ناب، بیتکلف و آموزنده برای نسلهای جویای دانش و کمال بیان میکند.
هشتگ
#تحف_العقول #امامان_معصوم_علیهمالسلام #پیامبر_اکرم_صلاللهعلیهوآله #معارف_اسلامی #اخلاق_اسلامی #عقل_و_خرد #علم_و_دانش #عدالت_اجتماعی #سیره_اهل_بیت #تربیت_دینی #تعالیم_نبوی #حکمت_علوی #سبک_زندگی_اسلامی #نامه_های_امامان #ارزش_انسان #تقوا #مسئولیت_حکمرانان #کرامت_انسانی #سعادت_دنیا_و_آخرت #هدایت_الهی
ترجمهها
(و این نامه از نامههای خوب و پسندیده است)
«اما بعد از حمد خدا و درود بر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله)، پس همانا نامۀ تو به من رسید كه در آن برگزیدن خدا، محمد (صلیاللهعلیهوآله) را برای دین خود و یاری کردن او را بهوسیلۀ کسانی از اصحاب وی که به یاری او برخاستند ذكر كرده بودى، پس هر آينه و بهتحقيق، روزگار، امرى عجيب و شگفتى آور را دربارۀ تو، از ما نهان داشته بود (كه اينك آن را آشكار ساخته)».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص522)
«اما بعد، نامهات به دستم رسید که در آن از برگزیدن خداوند محمد (صلیاللهعلیهوآله) را برای دینش، و تایید او بهوسیلۀ یارانش یاد کردهای؛ راستی که روزگار چه شگفتیها از تو بر ما پوشیده داشته و اینک رو نموده».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص385)
(معاویه به پیشنهاد عمروعاص نامهای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیهالسلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیهالسلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیهالسلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیهالسلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا میکند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنیهاشم بر بنیامیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره میکند و میفرماید: تو با این سخن مرا به خنده واداشتی چرا که فرزندان عبدالمطلب هرگز پشت به دشمن نمیکنند).
رسوایی ادعاهای معاویه
«و اما بعد، نامۀ تو به من رسید که در آن نوشته بودی: خداوند، محمد (صلیاللهعلیهوآله) را برای دینش برگزید و با یارانش او را تایید کرد. راستی روزگار چه عجایبی را بهوسیله تو بر ما آشکار کرده است (توضیح واضحات میدهی)».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرامپور، صص550 و 551)
(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى بهسزا دارد متوجه ساخته، از اينرو سيد رضى «عليهالرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامهها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است).
«پس از ستايش خداى يكتا و درود بر حضرت مصطفى (صلیاللهعلیهوآله)، نامهات به من رسيد كه در آن برگزيدن خدا محمد(صلیاللهعلیهوآله) را براى دين خود، و توانا ساختن آن بزرگوار را به يارى اصحاب و همراهانش كه به آنها توانایى داده بود، يادآورى مىنمايى؛ پس روزگار بر ما از تو امر شگفتى را پنهان داشته بود».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، صص894 و 895)
شروح
(سيد رضى مىفرمايد: اين نامه از زيباترين نامههاى موجود است).
«پس از حمد و ثناى الهى و صلوات به روح مقدس رسول خدا (صلىاللهعليهوآله) نامه تو به من رسيد كه در آن يادآورى كرده بودى كه خداى متعال حضرت محمد (صلىاللهعليهوآله) را به رسالت برگزيد تا دين الهى را به مردم برساند و آن حضرت (صلىاللهعليهوآله) را بهوسيلۀ اصحاب و يارانى تأييد و مدد نموده است؛ يعنى ياوران و اصحابى براى آن حضرت (صلىاللهعليهوآله) فراهم آورده كه رسالت و حقانيت او را پذيرفته و اوامر او را اجرا نمودهاند. روزگارْ شگفتى خود را از تو پنهان كرده بود و با اين جمله آشكار كرد».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیتالله سید محمد شیرازی، ج4، ص39)
امام (علیهالسلام) در اين نامه به هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيحترين نامهاى است كه مرحوم سيد، از ميان نامههاى حضرت (علیهالسلام) انتخاب كرده و نكتههايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم:)
1- در جمله «فَلَقَدْ خَبَّأَ لَنَا»، امام (علیهالسلام) واژه خبأ را از عجب و غرورى كه در وجود معاويه بوده و روزگار آن را پوشيده داشته، استعاره آورده و سپس آن را بهوسيلۀ جمله بعد، تفسير فرموده است».
(ترجمهی شرح نهج البلاغه، ابن میثم، ج4، صص751 و 752)
«این نامه با عبارت (اما بعد، نامهات به من رسيد كه در آن، برگزيدن خداوند محمد (صلىاللهعليهوآله) را براى دين خود، يادآور شده بودی) آغاز مىشود و ضمن آن على [علیهالسلام] مرقوم داشته است: «و چنين پنداشتهاى كه برترين مردم در اسلام فلان است و فلان، و سخنى گفتهاى كه اگر هم درست باشد تو را از آن بهرهاى نيست و اگر نادرست باشد تو را از آن زيانى نيست. تو را با برتر و فروتر و سالار و رعيت چه كار. وانگهی آزادشدگان و فرزندان آزادشدگان را چه رسد كه ميان مهاجران نخستین و ترتيب درجه ایشان، فرق نهند». [ابن ابى الحديد پيش از شروع به شرح اين نامه موضوع گفتگوى خود را با نقيب ابو جعفر يحيى بن ابى زيد آورده است كه داراى نكاتى ارزنده است، او مىگويد:] از نقيب ابو جعفر سؤالى كردم و گفتم: من اين پاسخ على [علیهالسلام] را منطبق بر همان نامه مىدانم كه معاويه آن را با ابومسلمخولانى براى او فرستاده است و اگر اين همان جواب باشد؛ بنابراين، جوابى را كه سيرهنويسان نقل كردهاند و نصربنمزاحم آن را در كتاب صفين آورده است نمىتوان صحيح دانست، و اگر همان كه آنان آوردهاند صحيح باشد در اين صورت اين يكى نمىتواند پاسخ آن باشد. گفت: چنين نيست كه هر دو ثابت و روايت شده است و هر دو كلام اميرالمؤمنين [علیهالسلام] و الفاظ همان حضرت [علیهالسلام] است و به من گفت: بنويسم و من گفتار نقيب را كه چنين گفت نوشتم.
نقيب، كه خدايش رحمت كناد، گفت: معاويه همواره بر على عيب مىگرفت و مىگفت كه ابوبكر و عمر با او چگونه رفتار كردهاند و حق او را بهزور گرفتهاند و اين موضوع را با حيلهگرى و بهعمد در نامههاى خود مىنوشت و در پيامهاى خود مىگنجاند تا بتواند آنچه را در سينه على [علیهالسلام] نهفته است بر زبان و قلم او آورد و همينكه على [علیهالسلام] آن را نوشت و بر زبان آورد از آن، براى تحريك مردم شام دليل آورد و به
پندار یاوۀ خود، اين موضوع را هم بر گناهان على [علیهالسلام] در نظر شاميان بيفزايد. تهمتى كه شاميان به
على [علیهالسلام] مىزدند اين بود كه او عثمان را كشته است يا مردم را براى كشتن او تحريك كرده است و طلحه و زبير را هم كشته و عايشه را به اسيرى گرفته است و خونهاى مردم بصره را ريخته است و فقط يك اتهام و خصلت ديگر باقى مانده بود و آن اين بود كه در نظر ايشان ثابت شود كه على [علیهالسلام] از ابو بكر و عمر هم تبرى مىجويد و آن دو را، به ستم و مخالفت با فرمان رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) در موضوع خلافت نسبت مىدهد و اينكه آن دو با زور و ستم بر خلافت، دست یازیدهاند و حق او را غصب كردهاند. بديهى است كه چنين اتهامى بهانه بزرگى بود كه نه تنها مردم شام را بر او تباه مىكرد بلكه عراقيان را هم كه ياران و لشكريان و خواص او بودند بر او مىشوراند؛ زيرا عراقيان هم به امامت شيخين- ابو بكر و عمر- اعتقاد داشتند؛ مگر گروهى اندك از خواص شيعه.
معاويه نامهاى را كه همراه ابومسلمخولانى فرستاد بدين منظور فرستاده بود كه على را خشمگين سازد و به خيال خودش او را وادار كند كه در پاسخ اين جمله او كه نوشته بود ابوبكر افضل مسلمانان است، چيزى بنويسد كه متضمن طعن و سرزنشى بر ابوبكر باشد، ولى پاسخ على [علیهالسلام] غير واضح بود و در آن هيچگونه تصريحى به ستم و جور ابوبكر و عمر نبود و تصريحى هم به برائت آنان نداشت، گاهى بر آن دو رحمت فرستاده بود و گاه فرموده بود هر چند كه حق مرا گرفتند ولى من آن را، به آن دو بخشيدم. بدين جهت بود كه عمروبنعاص به معاويه پيشنهاد كرد نامه ديگرى براى على [علیهالسلام] بنويسد كه نظير همان نامۀ نخست باشد تا ضمن تحقير على [علیهالسلام]، او را تحريك كند و خشم او را وادار به نوشتن سخنى كند كه آن دو به آن استناد كنند و مذهب و عقيدهاش را درباره ابوبكر و عمر زشت نشان دهند.
عمرو عاص به معاويه گفت: على مردى است متكبر و لاف زننده و از تفریظ و تمجیدی كه از ابو بكر و عمر انجام دهى، بهستوه مىآيد- و چيزى مىنويسد- بنابراين، تو نامه بنويس. معاويه نامهاى نوشت و آن را همراه ابو امامه باهلى كه از اصحاب پيامبر(صلىاللهعليهوآله) بود براى على [علیهالسلام]، فرستاد و پيش از آن تصميم داشت كه آن را همراه ابو الدرداء بفرستد و نامه معاويه به على [علیهالسلام]، چنين بود: «از بنده خدا معاويه بن ابى سفيان به على بن ابى طالب، اما بعد، همانا خداوند متعال و بزرگوار محمد (صلىاللهعليهوآله) را براى رسالت خويش برگزيد و او را به وحى خويش و ابلاغ شريعت خود مخصوص فرمود و بهوسيله او از كورى نجات داد و از گمراهى هدايت فرمود و سپس او را ستوده و پسنديده به پيشگاه خويش فرا گرفت... [تا آنجا كه مىنويسد] همانا بر ابوبكر رشك بردى و بر خود پيچيدى و آهنگ تباه كردن كار او كردى، در خانه خود نشستى و گروهى از مردم را گمراه ساختى تا در بيعت كردن با او تأخير كنند. آنگاه خلافت عمر را هم ناخوش داشتى و بر او رشك بردى و مدت حكومتش را طولانى شمردى و از كشته شدنش شاد شدى و در سوگ او شادى خود، آشكار كردى و براى كشتن پسرش كه قاتل پدر خود را كشته بود چاره انديشى كردى. رشك تو بر پسر عمويت عثمان از همگان بيشتر بود، زشتيهاى او را منتشر ساختى و كارهاى پسنديدهاش را پوشيده بداشتى و نخست در فقه و سپس در دين و روش او طعنه زدى، آنگاه عقل او را سست شمردى و اصحاب و شيعيان سفله خود را بر او شوراندى تا آنجا كه او را با اطلاع و در حضور تو كشتند و با دست و زبان خود او را يارى ندادى و هيچ يك از آن خلفا باقى نماند؛ مگر اينكه بر او ستم كردى و از بيعت با او خوددارى و درنگ كردى تا آنكه با بندهاى ستم و زور بهسوى او برده شدى، همان گونه كه شتر بينى مهار شده را مىكشند...» نقيب ابو جعفر گفت: و چون اين نامه همراه ابو امامه باهلى به على [علیهالسلام]، رسيد با او هم همان گونه گفتگو فرمود كه با ابو مسلم خولانى و همراه او اين پاسخ را براى معاويه نوشت.
نقيب گفت: عبارت «همچون شتر يا جانور نر بينى مهار شده» در اين نامه بوده است نه در نامهاى كه همراه ابو مسلم خولانى بوده است و در آن عبارت ديگرى است كه چنين است «بر خلفا رشك بردى و ستم ورزيدى. اين را از نيم نگاه تو و سخن زشت و آههاى سرد تو و درنگ تو از بيعت با خلفا دانستيم». نقيب گفت: بسيارى از مردم اين دو نامه را از يكديگر نمىشناسند و مشهور در نظرشان همان نامه ابو مسلم خولانى است. ولى اين الفاظ را هم در همان نامه افزودهاند و حال آنكه صحيح آن همان چيزى است كه گفته شد؛ يعنى در نامهاى است كه ابو امامه آن را آورده است؛ مگر نمىبينى كه على [علیهالسلام]، در اين نامه به آن پاسخ داده است. بديهى است اگر چنين چيزى در نامه ابو مسلم مىبود آنجا پاسخ مىداد».
(جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج6، صص357 – 360)
واژه شناسی
واژه کاوی
انتخاب پاکترین شیء را، «اصْطِفَاء» گویند.[5]
تفصیلی:
به پیراستن شیء از آمیختگی «صَفَوَ» گفته میشود.[6] مصدر آن «صَفَاء» و «صَفْوَه»[7] است؛ «صَفَاء» خلاف تیرگی است[8] و «صَفْوَه الشیء» یعنی خالصترین آن. [9]
«اصْطِفَا» امکان دارد بهمعنی آفرینش هم باشد. [10]
«محمَّدٌ صَفوةُ اللَّه تعالى مِن خَلقه» به این معنا است که ، حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) برگزیده خدا از میان خلایق است.[11] قرآن کریم میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ؛ بىترديد خدا آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را [بهخاطر شايستگىهاى ويژهاى كه در آنان بود] بر جهانيان برگزيد».[12] پیامبران نامبرده به دلیل لیاقتی که از خود نشان دادند، برگزیده الهی شدند.[13]
تفاوت «اصطفا» و «اختیار»:
«اصطفا» گرفتن پاکترین شیء است؛ اما «اختیار» گرفتن چیزی است که در حقیقت یا در نزد شخص، دلپسند باشد.[14]
«الأَيْد» بهمعنی نیرو است.[15]
«المُؤَيِّد» یعنی تأييد کننده[16] اسم فاعل؛ و «المُؤَيَّد» بهمعنی تأييد شده[17] اسم مفعول از «تأیید» است.
«تَأْيِيد» مصدر «أید»[18] یعنی فرد را تحکیم بخشید.[19]
تفصیلی:
«أید» بهمعنی نیرویی[20] که از خارج به شخص میرسد و او را حفظ میکند؛ این پاسداری، نوعی تأیید و تقویت فرد است. [21]
«آدَ الرجلُ» یعنی شخص استوار و قوی شد.[22]
در قرآن کریم آمده: «فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها؛ پس خدا آرامش خود را [ كه حالت طمأنينه قلبى است] بر پيامبر(صلياللهعليهوآله) نازل كرد و او را با لشكريانى كه شما نديديد نيرومند ساخت [23]».[24]
«أيّدَه اللَّه» بهاین معنا است خدا شخصی را نیرومند کرد[25] که بزرگترین توانمندی است و انسان بهوسیله آن، به هر جا بخواهد میرسد.[26]
در حديث حسان بن ثابت آمده است: «إنّ روح القدس لا يزال يُؤَيِّدُكَ»؛ بهاین معنا است روح القدس همواره تو را یاری نموده است.[27]
سه مورد از ماده «أید» در نهج البلاغه بهکار رفته است.[28]
«خَبَأ» بهمعنی پوشانیدن شیء بهصورتی است که حواس ظاهر آن را درک نکند.[29]
تفصیلی:
«خَبْء» مصدر «خَبَأ»،[30] هر ذخیره شده پوشیده را گویند؛[31] در قرآن کریم آمده: «أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ يَعْلَمُ ما تُخْفُونَ وَ ما تُعْلِنُونَ؛ خدای را که (نور او) در آسمان و زمین هر پنهان (در ظلمت عدم) را به عرصه ظهور آورد و بر نهان و آشکار شما آگاه است پرستش نکنند[32]».[33]
به آنچه که پنهان شده باشد «خَبِيء» و «خَبِيئَه» گویند.[34]
«خَبَّأْتُهُ» به معنی محافظت کردن شیء است.[35]
هفت مورد از ماده «خبأ» در نهج البلاغه بهکار رفته است.[36]
نکتهها و پیامها
1- خدا از بین خلقش، پاکترین بشر را که حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) است، برگزید. (اصْطِفَاءَ اللَّهِ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) لِدِينِه)
2- حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت (علیهمالسلام) معصوم و از خطا برکنار هستند.
3- بشر تا از خود لیاقت نشان ندهد نمیتواند برگزیدۀ خدا باشد. (اصْطِفَاءَ اللَّهِ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) لِدِينِهِ)
4- نیروی غیبی خدا شامل فردی میشود که خدا او را تایید کند. (فِيهِ اصْطِفَاءَ اللَّهِ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) لِدِينِهِ وَ تَأْيِيدَهُ إِيَّاهُ لِمَنْ أَيَّدَهُ مِنْ أَصْحَابِهِ)
5- یاران هر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) نیرویی از طرف خدا هستند که بهوسیلۀ آنها، آن پیامبر قوی و استوار میگردد و محفوظ میماند.
6- انسان مغرور و متکبر حقایقی که در خود دارد بیان نمیکند. (فَلَقَدْ خَبَّأَ لَنَا الدَّهْرُ مِنْكَ عَجَباً)
راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی
1- انسان در زندگی باید خدا را در نظر داشته باشد و هر کاری را فقط برای او انجام دهد.
2- شخص نباید تحت تأثیر محیط اطرافش، مسیری که بهدرستیِ آن یقین دارد، تغییر دهد.
نویسنده
آیتالله سید حسن فقیه امامی (رحمت الله علیه)
چکیده
کتاب «بضعه الرسول، مظلومه تاریخ» در قالب پنج مجلس سخنرانی به شرح جایگاه، مقام معنوی، و مظلومیت حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) میپردازد و با تکیه بر منابع شیعه و اهلسنت، وقایع پس از رحلت پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) را تحلیل میکند.
در آغاز کتاب، نویسنده با مروری کوتاه بر اهمیت شناخت حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) و نقش ایشان در دفاع از حریم ولایت، این نکته را برجسته میسازد که حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) در حساسترین شرایط، با منطق، استدلال و ایستادگی عملی، به مبارزه با انحراف از مسیر حقیقی امامت و ولایت برخاست. نویسنده بیان میکند که فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) پس از رحلت پدر بزرگوارشان، وقتی انحراف در مسیر خلافت و انزوا و مظلومیت اهل بیت (علیهمالسلام) را دیدند، خود را سپر بلای ولایت قرار دادند و با خطبهها و اعتراضهای خود در برابر غاصبان ایستادند؛ گرچه این امر برایشان به قیمت از دست دادن فدک، سوختن در خانه، جراحت بدن و اندوه فراوان و در نهایت شهادت تمام شد.
کتاب در ادامه با تبیین جایگاه علمی و معرفتی ایشان در دفاع از امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام)، توضیح میدهد که واقعه هجوم به خانه حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) صرفاً یک حادثه تاریخی نیست، بلکه آینده فکری، عقیدتی و اخلاقی جامعه اسلامی را تحت تأثیر قرار داده است. نویسنده تأکید دارد که احیای یاد و مظلومیت حضرت، زنده داشتن حقیقت ولایت و اعلام بطلان مشروعیت حکومت غاصبانه پس از پیامبر(صلاللهعلیهوآله) است؛ به همین دلیل، مخفی ماندن قبر آن حضرت و عدم اجازه به حضور غاصبان در تشییع پیکر مطهر ایشان، سندی تاریخی از اعتراض و رسوایی مخالفانِ اهل بیت (علیهمالسلام) میشود.
بخش دیگری از کتاب، ضمن اشاره به منابع معتبر اهل سنت همچون طبری، بلاذری، ابن قتیبه و… با دقت و استناد، حمله به خانه فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) و وقایعی مانند شکسته شدن در
، ضرب و جرح حضرت، و سقط جنین ایشان (محسن) را تشریح میکند. کتاب به روایتهایی از اهل سنت اشاره دارد که حتی خود عمر، به عیادت حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) رفت و اذعان داشت که آرزو میکردهای کاش به خانه ایشان نمیرفت و در را باز نمیکرد. همچنین ماجرای عذرخواهی ابوبکر و عمر از فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) و عدم رضایت ایشان مورد بررسی قرار میگیرد که خود دلیلی بر ظلم روا شده به حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) است.
آیتالله فقیه امامی تأکید میکند که هدف از طرح این وقایع، تبیین مظلومیت حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) و اثبات شهادت ایشان است تا قداست ساختگی برای خلافت غاصبان شکسته شود و اهمیت تبری از ظالمان آشکار گردد. در پایان، کتاب به واقعه شهادت و وصیت حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) برای غسل و دفن شبانه اشاره میکند که همگی اسناد مظلومیت و عدم رضایت ایشان از وضعیت موجود پس از رحلت پیامبر (صلاللهعلیهوآله) است. کتاب در مجموع با نگاهی تحلیلی، تاریخی و فقهی، بر اهمیت شناخت دقیق وقایع صدر اسلام و تأثیر آنها بر عقاید و وظایف شیعیان تأکید دارد و نشان میدهد که این حوادث تاریخی، صرفاً داستانهای گذشته نیستند، بلکه مبنای درک صحیح از ولایت و امامت و خط بطلان بر غصب خلافت هستند.
هشتگ
#حضرت_فاطمه_زهرا_سلاماللهعلیها #دفاع_از_ولایت #مظلومیت_زهرا #شهادت_فاطمه #تاریخ_صدر_اسلام #حمله_به_خانه_وحی #حقانیت_امام_علی_علیهالسلام #اعتراض_به_غصب_خلافت #درس_از_تاریخ_اسلام #رسوایی_غاصبان #معرفت_فاطمی #مصائب_اهل_بیت_علیهمالسلام #اسناد_تاریخی_شیعه #پایداری_در_ولایت #وصیت_و_قبر_مخفی #جایگاه_زن_در_اسلام #خطبه_فدکیه #مرجعیت_اهل_بیت_علیهمالسلام
نویسنده
تحقیقات مرکز تحقیقات رایانهای قائمیه اصفهان
چکیده
کتاب «بانک جامع حضرت رقیه علیهاالسلام» پژوهشی مفصل و مستند درباره زندگی حضرت رقیه علیهاالسلام، دختر خردسال امام حسین علیهالسلام، و نقش ایشان در تاریخ تشیع است. این اثر با رویکردی تحلیلی، شخصیت و جایگاه حضرت رقیه علیهاالسلام را بر پایه منابع معتبر تاریخی و حدیثی بررسی میکند و تلاش دارد تصویری روشن و مستند از زندگی، مصائب و جایگاه معنوی این بانوی مظلوم ترسیم کند. کتاب ابتدا با مروری بر جایگاه حضرت رقیه علیهاالسلام در منابع و روایات اسلامی آغاز میشود و ویژگیهای شخصیتی، نسب و سن ایشان را مورد توجه قرار میدهد. سپس، حوادث کربلا و تاثیر آن بر حضرت رقیه علیهاالسلام با توصیفی جانسوز روایت میشود؛ از وداع غمانگیز با پدر در روز عاشورا، تا تحمل رنج اسارت، تشنگی و فراق در خرابههای شام، همه به شکلی تاثیرگذار و مستند بیان شده است. کتاب با پرداختن به شرایط اجتماعی و مذهبی شام در آن دوران، نحوه اسارت اهل بیت علیهمالسلام، برخوردهای خشن یزید و خاندان بنیامیه با بازماندگان امام حسین علیهالسلام و حضور مظلومانه حضرت رقیه علیهاالسلام در میان اسیران، ابعاد تازهای از این واقعه را تبیین میکند. نقش حضرت زینب علیهاالسلام و امام سجاد علیهالسلام در دفاع از اهل بیت علیهمالسلام و افشاگری نسبت به ظلم یزیدیان، تأکیدی دیگر بر پیوند ناگسستنی خاندان پیامبر اکرم صلاللهعلیهوآله با مقاومت در برابر ستم است. در بخشهایی از کتاب، به وقایع دردناک شب وفات حضرت رقیه علیهاالسلام در خرابه شام پرداخته میشود: در حالی که دل در آرزوی دیدار پدر داشت و اشک کودکانهاش دل هر بینندهای را میسوزاند، سر مقدس امام حسین علیهالسلام را به آغوش او آوردند و حضرت رقیه علیهاالسلام در اندوهی جانکاه جان سپرد. پس از شهادت این کودک مظلوم، غوغایی در شام برپا شد و بسیاری به حقانیت اهل بیت علیهمالسلام و ظلم یزید پی بردند. کتاب سپس رویدادهای مربوط به محل دفن، ساخت و مرمت حرم مطهر حضرت رقیه علیهاالسلام و جایگاه معنوی ایشان نزد شیعیان را بازگو میکند و زیارتنامههایی برای توسل و تکریم این کودک آسمانی نقل میکند. در بخشهایی به انعکاس مصیبت حضرت رقیه علیهاالسلام در شعر و ادب فارسی اشاره میشود تا عمق مظلومیت ایشان را در فرهنگ شیعی نشان دهد. نویسنده کوشیده است با نگاهی عقلانی و وفادار به حقایق تاریخی، جایگاه حضرت رقیه علیهاالسلام را در حافظه جمعی شیعه زنده نگاه دارد و الگویی از صبر، مقاومت و ایمان به مخاطبان عرضه کند. در مجموع، کتاب تصویری جامع و واقعی از زندگی و شهادت حضرت رقیه علیهاالسلام ارائه میدهد و بر ارج و منزلت والای ایشان در فرهنگ شیعه تاکید میورزد، تا مظلومیت و معصومیت این بانو چراغ راه حقیقتجویان و آزادگان باشد.
هشتگ
#حضرت_رقیه_علیهاالسلام #امام_حسین_علیهالسلام #عاشورا #کربلا #اهل_بیت_علیهمالسلام #اسارت_آل_الله #یزید #بنی_امیه #خرابه_شام #شهادت #نهضت_حسینی #مرثیه #حرم_حضرت_رقیه_علیهاالسلام #مظلومیت #تاریخ_اسلام #فرهنگ_شیعه #شام #سیره_معصومین #پیامبر_اکرم_صلاللهعلیهوآله
ترجمهها
«اين دليل من است که قصد من از اظهار آن، تو نبودی (زيرا تو برای مداخله در اين مسائل، شايستگی نداری) بلکه نظرم، کسان ديگری، جز تو بودند (يعنی کسانی که در امر خلافت به من ستم روا داشتند) ليکن من، مقداری از آن را که لازم ديدم و در ضمن سخن پيش آمد به گوش تو رسانيدم. پس از آنچه ذکر شد، تو در نامهات به امری (که به گمان تو) ميان من و عثمان رخ داده پرداختهای (که او از من ياری خواست و من او را ياری نکردم) پس اين به عهده توست که با خويشاوندی نزديکی که با عثمان داری پاسخگو باشی که کداميک از ما دو تن (من و تو) بيشتر با وی دشمنی نموده و برای فرستادن او به کشتنگاه وی بيشتر راهنمايی کرده است؟».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص526)
«و روی این دلیل من با کس دیگری است، ولی گوشهای از آن را بهقدریکه لازم بود و فرصت اجازه میداد برای تو باز گفتم. آنگاه از ماجرای من و ماجرای عثمان یادکردهای؛ آری حق داری در این باره پاسخ بشنوی، زیرا خویشاوند او هستی».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص388)
(معاویه به پیشنهاد عمروعاص نامهای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیهالسلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیهالسلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیهالسلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیهالسلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا میکند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنیهاشم بر بنیامیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره میکند و میفرماید: تو با این سخن مرا به خنده واداشتی چرا که فرزندان عبدالمطلب هرگز پشت به دشمن نمیکنند.)
مظلومیت امام (علیهالسلام) و اتهامات معاویه
«و این حجت و دلیل من است در برابر غیر تو که پند گیرند و همین مقدار اکتفا کردم که اشارهای کرده باشم. سپس تو کار مرا در برابر عثمان مطرح کردی (که من او را یاری نکردهام). اینجا تو باید پاسخ دهی که خویشاوند او هستی. راستی کدامیک از ما با عثمان بیشتر دشمنی کرد و راه را برای کشتنش هموار کرد؟».
(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرامپور، ص555)
(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى بهسزا دارد متوجه ساخته، از اينرو سيد رضى «عليهالرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامهها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است.)
«و قصد از بيان اين حجت و دليل من (كه براى اثبات خلافتم اشاره كردم) بغير تو (خلفايى كه ادعاى تحقق اجماع نمودند) مىباشد، ولى از آن حجت و دليل بمقدار آنچه بيان آن پيش آمد اظهار داشتم (تا تو به گمراهى خويش پى ببرى) پس ياد آوردى آنچه بين من و عثمان روى داده (مرا ستمگر خواندى كه او را يارى نكردم) پس با خويشى (نزديك) كه باو دارى (چون جد دوم معاويه و عثمان اميّة ابن عبد شمس بوده باين ترتيب معاوية ابن ابى سفيان ابن حرب ابن اميّه، و عثمان ابن عفّان ابن ابى العاص ابن اميّه) تو را بايد از اين گفتار پاسخ دادن، پس (بگو:) من و تو كدام يك بيشتر با او دشمنى كرديم، و به كشته شدن او راهنما گرديديم؟».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، صص900 و 901)
شروح
پاسخ امام (عليهالسلام) به تهمت معاويه
«و اين جريان كه تو ذكر كردى حجت و استدلال من است كه متوجه افرادى غير از تو مىباشد، كسانى چون ابوبكر و آنكه در پى او آمد؛ زيرا با آنان احتجاج مىكنم كه ظالمانه حق من را گرفتيد، ولى با تو چنين استدلالى نمىكنم، زيرا طرف مقابل من ابوبكر و اطرافيان اوست نه تو. ولى من به اندازهاى كه ذكر آن آشكار شد بهطور اشاره حجتى را كه به تو ربطى ندارد بيان نمودم كه تو در نامهات آن را بهگمان خود عيب من بر شمردهاى، حال آنكه در واقع مدح و ستايش من بود.
تبيين رفتار امام (عليهالسلام) با عثمان
اى معاويه، تو در نامهات از من و عثمان سخن گفتى و مدعى شدهاى كه من او را يارى نكردم تا كشته شد. بايد به تو پاسخ بدهم و تو حق دارى كه در اين باره پاسخ بگيرى، زيرا خويشاوند عثمانى. عثمان از بنىاميه بود و طبيعى است كه خويشاوند مىبايست از خويشاوند خود دفاع كند. اى معاويه، كدام يك از من و تو با عثمان عداوت بيشترى داشتيم، و به راههاى كشته شدنش آگاهتر بوديم و مردم را به كشتن او واداشتيم؟».
(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیتالله سید محمد شیرازی، ج4، صص50 و 51)
امام (علیهالسلام) در اين نامه به هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيحترين نامهاى است كه مرحوم سيد، از ميان نامههاى حضرت (علیهالسلام) انتخاب كرده و نكتههايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم:)
«وَ هَذِهِ حُجَّتِي... مِنْ ذِكْرِهَا»؛ و اين كه من به اين مطلب استدلال كردم كه در بيعت گرفتن ديگران از من، مظلوم واقع شدم، مقصودم تو نيستى؛ زيرا تو در اين امر دخالت نداشتى كه مورد خطاب واقع شوى بلكه منظورم ديگران هستند، كه به من ظلم و ستم كردند و اين مقدار كه گفتم از باب نمونه، لازم بود، چون خواستم جواب سخنان و ادعاهاى تو را بگويم.
مطلب بعد درمورد پاسخ حضرت (عليهالسلام) از ادعاى معاويه در باره عثمان است كه مدعى شد امام (عليهالسلام) در باره او دشمنى و فتنهانگيزى كرده است، و با اين كه حضرت (عليهالسلام) بيشتر ادعاهاى قبلى وى را رد مىكند و مىفرمايد: مربوط به تو نيست، ولى در اين مورد تذكر مىدهد كه بايد جواب اين گفتهات را بشنوى؛ زيرا خويشاوندى نزديك با عثمان دارى، چون هر دو از بنى اميه بودند، و اين گونه سخن از امام (عليهالسلام) بهترين راهنماست بر آن كه بايد هر سخنى را به جايش گفت و در امورى كه مربوط به انسان نيست دخالتى نبايد كرد.
امام (عليهالسلام) اين جا كه مىخواهد پاسخ وى را بيان كند گفته او را به خودش برمىگرداند و بيان مىدارد كه تو خودت دشمن عثمان بودى نه من، بلكه من به يارى او برخاستم و خودم را براى دفاع از وى آماده كردم. سپس از او مىخواهد كه از روى انصاف بيانديشد و بگويد كدام يكى بيشتر با او دشمنى كرده وسايل كشتن او را مهياتر كرده، كسى كه به يارى او برخاست ولى او ياريش را نپذيرفت».
(ترجمۀ شرح نهج البلاغه، ابن میثم، ج4، صص764 و 765)
واژه شناسی
واژه کاوی
نکتهها و پیامها
1. اهل بیت (علیهمالسلام) حجت را بر همه افراد، حتی مخالفان خود، تمام میکردند. (حُجَّتِي)
2. ولایت اهل بیت (علیهمالسلام) امری است که در همه موجودات عالم بهصورت فطری وجود دارد. (حُجَّتِي)
3. انسان در همۀ مواقع باید بر مبنای حق عمل کند. (أَنْ تُجَابَ)
4. ائمه اطهار (علیهمالسلام) درخواست دشمنان خود را نیز، بیپاسخ نمیگذاشتند. (أَنْ تُجَابَ)
5. یکی از راههای رساندن کلام به دیگری، طرح سوال است. (فَأَيُّنَا)
6. طرح سوال مهارتی است که هر فرد میتواند محیط را به گونهای فراهم کند تا طرف مقابلش، اطلاعات و دیدگاه خود را بیان کند. (فَأَيُّنَا)
7. تحقیقات نشان داده سخنوران حرفهای در گفتمانهای خود، دو برابر سخنوران معمولی سوال میپرسند. (فَأَيُّنَا)
نویسنده
علیاکبر مهدیپور
چکیده
کتاب «جرعهای از کرامات امام حسین (علیهالسلام)» تلاشی است برای بازنمایی ابعاد معنوی و کرامتی حضرت سیدالشهداء (علیهالسلام)، هم در زندگی، هم پس از شهادت و تا امروز. نویسنده با تأکید بر جایگاه بیپایان و جاودانه امام حسین (علیهالسلام)، از اهمیت نام و یاد آن حضرت سخن میگوید و نشان میدهد چگونه نهضت عاشورا نقطه عطفی در تاریخ جهان اسلام شمرده میشود، تأثیرگذار بر جان و اندیشه بشریت تا ابد. او با استناد به آیات، روایات و حکایات معتبر، راز خلقت جهان را در ولایت و عشق به اهلبیت علیهمالسلام میداند و حضور و ذکر نام امام حسین (علیهالسلام) را پناهگاهی برای هدایت، نجات و برکت بیان میکند.
کتاب با رجوع به شواهد تاریخی و نقل کرامات مستند از امام حسین (علیهالسلام) و اهلبیت (علیهمالسلام)، نمونههایی متعدد از توسل، عنایت و شفا یافتگان را بیان میکند. این نمونهها، از شفای بیماریهای صعبالعلاج و حتی سرطانی تا نجات از مرگ قطعی، پیدا کردن امید دوباره، بازگشت سلامتی ذهنی و جسمی، و حل مشکلات دنیوی را دربر میگیرد. معجزات یادشده با توسلات عاشقانه و اعتقاد قلبی مردم از اقشار گوناگون جامعه، چه کودک و جوان، چه عالم و شاعر، و حتی غیرمسلمانان، پیوند میخورند و هر یک نشانهای از اهمیت رابطه بین انسان و امام حسین (علیهالسلام) هستند.
در جایجای اثر، بر اخلاص و جایگاه والای عزاداری و روضهخوانی برای آن حضرت تأکید میشود؛ نویسنده معتقد است که این مجالس، بستری برای رشد و تربیت نفوس و تجلی محبت الهیاند و امام حسین (علیهالسلام) بهصورت ویژه به خدمتگزاران، شاعران و مدیحهسرایان و حتی والدین محروم از فرزند یا بیمار و گرفتاران دنیا عنایت خاص نشان میدهد. نقل کرامتهای امام حسین (علیهالسلام) محدود به مسلمانان نیست؛ داستانهایی از شفای بیماران مسیحی و تغییر عمیق دلها با برکت یاد آن حضرت نیز ذکر شده که گویای جهانی بودن پیام کربلاست.
بخش قابل توجهی از کتاب به بحث درباره ارزش و آثار زیارت امام حسین (علیهالسلام) اختصاص دارد؛ نویسنده آثار معنوی و دنیوی این زیارت را با نقل روایات و توضیح ارتباط معنوی زائر با حضرت توضیح میدهد و بر پاداشهای بزرگ، آرامش قلب، جلب رحمت الهی و برآورده شدن حاجات تأکید دارد. همچنین درباره نقش ختم زیارت عاشورا، ختم اذکار و ادعیه، بهویژه در چلهگیریها و توسلات گروهی، مطالبی از زبان علما و باتجربهها آورده شده و از اسرار و ثمرات آن برای تعمیق ایمان و زدودن مشکلات سخن رفته است.
یکی دیگر از ویژگیهای مهم کتاب، پرداختن به عنایت ویژه حضرت فاطمه زهرا (علیهاالسلام) و امام زمان (علیهالسلام) به مجالس عزای حسینی است. نویسنده نمونههایی از لطف اهلبیت (علیهمالسلام) به عزاداران را گزارش میکند، معرفت به مقام و مصیبت امام حسین (علیهالسلام) را عاملی برای تقرب بیشتر به خدا و اهلبیت (علیهمالسلام) میداند، و نقش تالیف و ترویج آثار مربوط به عاشورا را ستوده است. در انتها، کتاب یادآور میشود که ذکر و عزاداری برای امام حسین (علیهالسلام) نهتنها برای دنیا و آخرت انسان سودمند است، بلکه عبادتی جاودانه و راهی برای تحقق هدف خلقت جهان و رستگاری حقیقی است.
هشتگ
#امام_حسین_علیهالسلام #کرامات_امام_حسین_علیهالسلام #شفاعت #توسل #زیارت_عاشورا #مجلس_عزاداری #عنایت_اهل_بیت_علیهمالسلام #معجزه #شفا #عاشورا #کربلا #الهام_پذیری #نهضت_حسینی #آثار_زیارت #تربیت_دینی #محبت_اهل_بیت_علیهمالسلام
نویسنده
باقر شریف قرشی، حسین محفوظی(اهوازی)
ترجمهها
«اما بعد پس به تحقيق، حالت خشمی که از فرستاده شدن مالک اشتر در خود میيابی، به اطلاع من رسيد همانا من، اين کار را به علت کند شماردن کوشش تو و برای افزون ساختن جديت تو، انجام ندادم، و اگر آنچه را در تصرف تو بود و قدرتی که در ولايت مصر داشتی، از تو گرفتم، هر آينه ولايتی را به تو میسپردم که از جهت رنج و زحمت برای تو آسانتر و تصدی آن برای تو مطلوبتر بود».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص407)
«اما بعد، خبر ناراحتی و دلگیری تو از اینکه اشتر را به قلمرو حکومتت فرستادم به من رسید. من این کار را به خاطر کند دانستن تو در جد و جهد و انتظار کوشش بیشتر از تو نکردم. اگر قلمرو فرمانروایی تو را از تو گرفتم، خواستم تو را به کاری که انجام آن بر تو آسانتر باشد و حکومت بر آن تو را خوشتر آید برگمارم».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص407)
(دلجوئی از فرماندار برکنار شده)
«اما بعد، به من خبر رسید که از اعزام «اشتر» به محل فرمانداریت، ناراحت شدهای؛ من این کار را به خاطر کوتاهی تو در انجام وظیفه و یا برای اینکه جدیت بیشتری بکنی انجام ندادم. من اگر این مسؤولیت را از تو گرفتم، فرمانداری جائی را به تو دادم که ادارة آنجا بر تو آسانتر و حکومت تو در آن سامان خوشتر است».
(نهج البلاغه ترجمه روان باشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص584)
«پس از حمد خدا و درود بر پيغمبر اكرم (صلیاللهعلیهوآله)، خبر دلگيريت از فرستادن اشتر به كار تو به من رسيد، و اين كار من براى كنديت در سعى و كوشش و زياد كردن تلاش تو نبوده (زيرا توانائى خود را بكار بردهاى، ولى كارى كه از اشتر ساخته بود از تو ساخته نيست) و اگر آنچه در زير دست تو است (حكومت مصر) از تسلط تو بيرون سازم تو را به چيزى (شهرى يا كارى) حاكم سازم كه سنگينى و رنجش كمتر و امارت آن بر تو خوش آيندتر باشد».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، صص944و945)
شروح
اميرمؤمنان على (علیهالسلام) محمد بن ابىبكر را به عنوان والى مصر به آنجا اعزام نمود، آنگاه او را عزل كرد و مالك اشتر را به دليل شايستگىهايش به ولايت مصر گمارد. محمد بن ابىبكر از اين اقدام امام (عليهالسلام) رنجيده شد. وقتى مالك اشتر عازم مصر شد و در راه به وسيله زهرى كه معاويه فرستاده بود شهيد شد، حضرت اين نامه را براى محمد بن ابىبكر فرستاد:
(دلجويى امام (عليهالسلام) از محمد بن ابىبكر)
«پس از حمد خدا و صلوات بر محمد و خاندانش، شنيدهام كه از گسيل مالك اشتر به سرزمين تحت فرمانت، يعنى مصر، آزردهخاطر و خشمگين شدهاى. من اين كار را نه به آن جهت انجام دادم كه تو را كمكار يافته باشم و نه از آنروست كه بخواهم بر كار و جديت و تلاش خود بيفزايى. گمان مبر كه تقصيرى از تو سر زده و باعث عزل تو گرديده؛ زيرا اگر حكومت مصر را از دست تو گرفتم، تو را در جايى حكومت مىدهم كه مشكلاتش كمتر و از مصر كمهزينهتر و دلپسندتر باشد. حضرت اين وعده را به محمد بن ابىبكر مىدهد تا او را دلجويى كند. البته امام (علیهالسلام) تصميم داشت كه چنين كند».
(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، صص125و126)
«مىگويم (ابن ميثم): علت (تغيير) آن بود كه محمد بن ابي بكر در روبرو شدن با دشمن از خود ضعف نشان مىداد، و در ميان ياران على (عليهالسلام) براى نبرد با دشمن كسى پرجرأتتر و نيرومندتر از مالك اشتر - خدايش بيامرزد- وجود نداشت، و معاويه پس از ماجراى صفين براى يورش به اطراف شهرهاى اسلامى آماده مىشد، از طرفى، مصر مورد توجه عمرو بن عاص بوده است و امام (عليهالسلام) مىدانست كه آن جا جز به وسيله مالك اشتر نمىتواند حفظ شود، اين بود كه عهد و فرمانى به او نوشت، كه در آينده آن را نقل خواهيم كرد، و او را به جانب مصر فرستاد، از طرفى اطلاع يافت كه محمد به خاطر اين عمل افسرده شده است. پس از آن كه مالك اشتر، پيش از رسيدن به مصر، بدرود زندگى گفت، اين نامه را امام (عليهالسلام) به محمد نوشت، و در نامه كارى را كه انجام داده است به اطلاع او مىرساند و رضايت او را جلب مىكند و دليل گماردن مالك اشتر را به جاى او بازگو مىنمايد، كه نه از باب رنجش از وى و نه دليل كوتاهى از جانب او بوده است.
خلاصه و نتيجه اين بخش از نامههاى امام (عليهالسلام) چند چيز است:
اول: سخن امام: فقد بلغنى... عملك
همچون اعتراف به چيزى شبيه رفتار بدى در بارة اوست كه چيزى همانند عذرخواهى را در پى دارد.
دوم: عبارت لم افعل ذلك... ناقما،
چيزى شبيه به عذرخواهى از محمد بن ابىبكر است، كوتاهى و سهل انگارى در تلاش و كوشش و نظاير آن را كه شايد محمد بن ابي بكر تصور مىكرد باعث عزل او شده است، از او نفى كرده، و پس از آن به وى وعده داده است، بر فرض پايان يافتن موضوع عزل وى، او را به كارى برگمارد كه زحمت و رنجش كمتر و فرمانروايى آن گواراتر از حكومت مصر باشد. تا از طريق تشويق او را به كارى بهتر از حكومت مصر وادارد و آرامش قلبى به او دهد».
(ترجمة شرح نهج البلاغه، ابنميثم، ج5، صص118و119)
واژه شناسی
واژه کاوی
«اسْتَبْطَاء» از باب استفعال زمانى به كار مىرود كه عمدا تأخير شود.[11]
این واژه به همراه مشتقاتش جمعا بیست بار در نهج البلاغه آمده است.[12]
«وَلْی» در اصل به معنای نزدیکی است.[13]
«وَلَایَت» به معنای چارهاندیشی امور دیگران و عهدهداری جریان زندگی و مرگشان است.[14]
«وَلِىّ» كسى است كه امور را اداره میکند.[15]
تفصیلی:
«وَلْی» در اصل به معنی نزدیکی است.[16]
«وَلِىّ» از واژۀ «وَلْى» مشتق شده است. «وَلِىّ» كسى است كه به تدبير امور از ديگرى سزاوارتر است.[17] هرکس سرپرست امری شود و به آن قیام کند «مولی» و «ولیّ» آن امر است.[18]
«وَلیَ الشیءَ و عَلَیْه» یعنی شخصی، سرپرستی چیزی را به عهده گرفت.[19]
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در خطبة 188 نهج البلاغه میفرمایند:
«وَ لقَد وَلِیتُ غُسلَه (صلی الله علیه و آله)؛ و غسل رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را به عهده گرفتم».
فرمانروا «ولیّ امر» مردم است.[20] کمیت شاعر در مورد امیرالمؤمنین علی علیه السلام اینگونه سروده است:
وَ نِعْمَ وَلِيُ الْأَمْرِ بَعْدَ وَلِيِّهِ وَ مُنْتَجَعُ التَّقْوَى وَ نِعْمَ الْمُقَرَّبُ
«اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب (عليهالسلام) خوب سلطان و کفيل امر امت بعد از سلطان و کفيل اولش رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) بوده است، و خوب دليل و راهنماي تقوا و درستی در بيابان خشک و جهالت، و خوب نزديک کننده امت به خداوند متعال است».[21]
«وَلِیّ» به دو معنا است:
اول: به معنای کسی است که بر دیگری ولایت دارد؛[22] مثل ولایت خدا بر انسان. [23]
دوم: به معنای کسی که ولایت دیگری بر او واقع میشود؛ مثل انسان که ولایت خدا بر او واقع میشود.[24]
واژۀ «مولی» در کلام عرب به چند معنا است؛[25] گاهی در زبان عرب به معنای عبد است؛[26] مثلاً در زیارت خاصّه امام حسین (علیهالسلام) وارد شده است: «اللَّهَ اللَّهَ فِي عَبْدِكَ وَ مَوْلَاكَ.»[27] و همچنین به معنای آقا و سید و مالک عبد است؛[28] مثلاً در دعای توسل آمده است: «یا سادَتی وَ مَوالِیَّ اِنی تَوَجَّهتُ بِکُم اَئِمَّتی.»[29]
از دیدگاه اهل لغت روا است شخصی بگوید: «فُلانٌ مَوْلَايَ» به این معنا که او مالک طاعت فرد است و مولی به معنای «مالک طاعت» همان معنای مد نظر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در حدیث غدیر است که فرمودند: «فَمَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌ مَوْلَاهُ».[30]
به شخص با ايمان «وَلِيُّ اللّه» گفته میشود یعنی خدا دوست.[31]
«اولِیاء» جمع واژة «ولی» است.[32]
خدای متعال میفرماید:
«إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ؛ ولىّ شما، تنها خدا و پيامبر اوست و كسانى كه ايمان آوردهاند: همان كسانى كه نماز برپا مىدارند و در حال ركوع زكات مىدهند».[33]
«وَلِی» در این آیه به معنای کسی است که سرپرستی امور مؤمنان بر عهدۀ او است.[34]
ابوذر غفاری روایت میکند:
روزى با رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) نماز ظهر خواندم سائلى در مسجد چيزى خواست به او چيزى ندادند، دست به آسمان برداشت و گفت: خدايا گواه باش من در مسجد رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) اظهار حاجت كردم كسى چيزى به من نداد، على (عليهالسلام) آن هنگام در ركوع نماز بود با انگشت كوچک دست راست كه به آن انگشتر میكرد به سائل اشاره نمود، سائل آن را از انگشت على (عليهالسلام) گرفت، رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) در نماز اين عمل را ميديد، هنگامی که از نماز فارغ شد سر به آسمان كرد و گفت: خدايا برادرم موسى از تو خواست و گفت:
«رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي* وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي* ...وَ اجْعَلْ لِي وَزِيراً مِنْ أَهْلِي* هارُونَ أَخِي* اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي* وَ أَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي».
در جوابش قرآن ناطق نازل فرمودى:
«سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَ نَجْعَلُ لَكُما سُلْطاناً فَلا يَصِلُونَ إِلَيْكُما».
خدايا من برگزيده و پيامبر تو محمد هستم، سينة مرا فراخ گردان. كارم را آسان كن. براى من وزير و يارى از اهلم معيّن كن على برادرم را، با او مرا تقويت فرما.
ابوذر میگويد: به خدا قسم رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) سخن خويش را تمام نكرد تا جبرئيل نازل شد و گفت: اى محمد بخوان. فرمود چه بخوانم؟ گفت بخوان:
«إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا».[35]
این آیه طبق نظر شیعه و مخالفان در حق حضرت علی بن ابی طالب (علیهالسلام) نازل شده است.[36][37]
تفاوت «ولایت» و «وکالت»:
انسان با اختیار، شخصی را «وکیل» خویش قرار میدهد؛ اما گاهی «ولایت» فردی بر انسان بدون اختیار او است؛ مانند «ولایت» پدر یا پدر بزرگ بر انسان.[38]
نكتهها و پیامها
1. در این سخن حضرت (علیهالسلام) در کمال نرمخویی و فروتنی از محمد بن ابیبکر دلجویی میکنند (إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ ذَلِكَ اسْتِبْطَاءً لَكَ فِي الْجَهْدَ وَ لَا ازْدِيَاداً لَكَ فِي الْجِدِّ).
2. رهبر، مدیر و کارفرمای موفق نسبت به احساسات زیردستانش بیتفاوت نیست و در صورت لزوم از آنان دلجویی میکند (فَقَدْ بَلَغَنِي مَوْجِدَتُكَ مِنْ تَسْرِيحِ الْأَشْتَرِ إِلَى عَمَلِكَ وَ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ ذَلِكَ اسْتِبْطَاءً لَكَ فِي الْجَهْدَ وَ لَا ازْدِيَاداً لَكَ فِي الْجِدِّ).
3. مدیر و رهبر موفق توانایی های کارمندانش را شناسایی کرده و بر اساس مهارت و توانایی آنان، وظایفشان را تعریف میکند (لَوَلَّيْتُكَ مَا هُوَ أَيْسَرُ عَلَيْكَ مَئُونَةً وَ أَعْجَبُ إِلَيْكَ وِلَايَةً).
چکیده
این مجموعه آثار پژوهشی، زندگی و شخصیت امام حسین (علیهالسلام) را با نگاهی جامع و مستند بررسی میکنند. هر سه کتاب تلاش میکنند تا ضمن حفظ وفاداری به منابع معتبر تاریخی و دینی، تصویری روشن از زندگانی، فضایل اخلاقی، و نقش پیامرسان ایشان فراهم آورند.
از آغاز کتاب اول، با شرح دقیق دوران کودکی و محیط خانواده پاک و نورانی امام حسین (علیهالسلام) مواجهیم و نشان داده میشود که چگونه تربیت از پیامبر اسلام (صلاللهعلیهوآلهوسلم)، حضرت امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام)، و حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) زمینههای شکلگیری شخصیت والای ایشان را فراهم آورد. تولد، مراسم و نشانههای کمال ایشان در کودکی به دقت بیان شده است.
کتاب دوم عمیقتر به ابعاد فضایل اخلاقی و روحانی امام حسین (علیهالسلام) میپردازد، از جمله شجاعت، صراحت در بیان حق، حلم، تواضع، رأفت و عطوفت، و بخشش و سخاوت. همچنین عبادات و تقوای ایشان، همچون حضور مستمر در نماز و روزه، توجه به دعا و نیایش، از مؤلفههای مهم زندگی معنوی امام حسین (علیهالسلام) توضیح داده شده است. این فضایل نه تنها شخصیت فردیشان بلکه انگیزه و پشتوانه قیام بزرگ ایشان را تشکیل میدهد.
کتاب سوم به بیان قیام تاریخی امام حسین (علیهالسلام) در کربلا و پیامدهای آن اختصاص دارد. قیام ایشان به عنوان نماد مقاومت در برابر ظلم و بیعدالتی و تجلی هدفهای الهی معرفی شده است. در این اثر ضمن توجه به سیر تاریخی وقایع، به بررسی پیامهای اخلاقی، اجتماعی و سیاسی قیام پرداخته شده و اهمیت آن برای ماندگاری حقیقت و عدالت در تاریخ اسلام و جوامع بشری به خوبی روشن شده است. همچنین خلاصهای از خطبهها، دعاها و آموزههای امام حسین (علیهالسلام) که سرشار از مفاهیم عمیق اعتقادی است، در متن گنجانده شده تا مخاطب همزمان با فهم تاریخی، از بخش معنوی و هدایتگر ایشان بهرهمند گردد.
در مجموع، این سه اثر مکمل هماند و به ترتیب، تاریخچه، ابعاد اخلاقی و معنوی، و سپس قیام و پیام تاریخی امام حسین (علیهالسلام) را بازگو میکنند. نگاه علمی و مستند نگارندگان موجب شده است تا این کتابها برای پژوهشگران، دانشجویان و خوانندگان علاقهمند به تاریخ اسلام، الگوی مناسبی برای فهم جایگاه امام حسین (علیهالسلام) و پایداری ایشان در مسیر حق و فضیلت باشد.
هشتگ
#زندگی_امام_حسین_علیهالسلام #تربیت_نبوی #فضایل_اخلاقی #عبادات_و_معنویت #قیام_کربلا #مبارزه_با_ظلم #عدالت_خواهی #شجاعت_و_صبر #پیام_الهی #مکتب_امام_حسین #تاریخ_اسلام #اهل_بیت #مقاومت_در_برابر_ستم #وفاداری_به_حق #سیره_معصومین
نویسنده
واحد تحقیقات مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان
چکیده
کتاب «۲۵۹۱ حدیث از حضرت امام صادق (علیهالسلام)» مجموعهای است ارزشمند که به گردآوری سخنان و روایات حضرت امام جعفر صادق (علیهالسلام) میپردازد و تلاش دارد گنجینهای غنی از معارف اصیل شیعه را در اختیار علاقهمندان علوم اسلامی قرار دهد. این اثر به شکلی بیواسطه، آموزههای امام صادق (علیهالسلام) را در زمینههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی، اعتقادی و اخلاقی، عبادی و معنوی گرد هم آورده و نشان میدهد که تا چه اندازه تعالیم آن حضرت در همه ابعاد حیات انسان جاری و قابل عمل است. در این کتاب تأکید فراوانی بر جایگاه علم و دانش، ضرورت اندیشیدن و پرسشگری، اهمیت نیت پاک و تقوا شده است و امام صادق (علیهالسلام) با نگاهی ژرف و دلسوزانه به تبیین توحید، نبوت، امامت و نقش ولایت اهل بیت (علیهمالسلام) در سعادت انسان میپردازد.
همچنین توصیههای تربیتی و اخلاقی آن حضرت، همچون راستگویی، اندازه نگهداشتن در معاشرت، پرهیز از غیبت، حسد، کینهورزی و بددلی، تلاش برای کسب رزق حلال، رعایت حقوق دیگران، صبر در سختیها، کمک به نیازمندان، توجه به همسایگان و پرهیز از اسراف، محورهای مهمی از روایات این مجموعه را تشکیل میدهد. در بخشهای عبادی، بر اخلاص نیت، حضور دل در نماز، آداب دعا و معنای عمیق اعمال عبادی تأکید میشود و امام صادق (علیهالسلام) بر اهمیت ارتباط قلبی با خداوند و شکر نعمتها تأکید دارد. همچنین راههای مقابله با وسوسههای شیطانی، صبر و استقامت در بلاها و ضرورت پیمودن مسیر تقوا و بندگی با آگاهی و محبت بیان گردیده است.
افزون بر این، امام صادق (علیهالسلام) ابعاد علمی دین را روشن ساخته و همگان را به جستوجوی فهم عمیق، دوری از جهل و تبعیت کورکورانه، و عمل به دانستههای صحیح دعوت میکند. در مجموع، این کتاب نه فقط منبعی برای شناخت دیدگاههای حضرت امام صادق (علیهالسلام) بلکه راهنمایی عملی برای زندگی بر پایه معارف اهل بیت (علیهمالسلام) است که در هر عصر و زمانی الهامبخش است و مخاطب را با اخلاق محمدی، حکمت علوی و روشنگری جعفری آشنا میسازد.
هشتگ
#امام_صادق_علیهالسلام #احادیث_شیعه #معارف_اهل_بیت_علیهمالسلام #آموزههای_اخلاقی #علم_و_دانش #عبادت_و_معنویت #تربیت_اسلامی #سبک_زندگی_دینی
نویسنده
آیتالله سید محمد تقی مدرسی
چکیده
کتاب «هدایتگران راه نور»زندگانی امام جعفر صادق (علیهالسلام) را با دیدگاه علمی و تحلیلی بررسی میکند و تلاش دارد نقش برجسته ایشان را در پایهگذاری و گسترش مکتب تشیع روشن سازد. نویسنده ابتدا با اشاره به شرایط اجتماعی و سیاسی دوران امام صادق (علیهالسلام)، به ویژه ضعف بنیامیه و آغاز خلافت بنیعباس، زمینه را برای معرفی فضای پرآشوب و بحرانزدهای که امام (علیهالسلام) در آن میزیست، ترسیم میکند. در ادامه، آیتالله مدرسی با تبیین عطوفت، تقوا، حلم و دانش وسیع امام صادق (علیهالسلام)، بر ویژگیهای شخصیتی ممتاز ایشان تأکید میکند و امام صادق (علیهالسلام) را همواره الگو و مربی جامعه اسلامی معرفی مینماید که هم در میدان عمل و هم در عرصه دانش و عقیده، پیشرو بوده است.
از مهمترین محورهای کتاب، معرفی نقش محوری امام صادق (علیهالسلام) در تأسیس «دانشگاه بزرگ اسلامی» در مدینه است؛ دانشگاهی که نه تنها شاگردان و دانشمندان بزرگ اسلامی، بلکه اندیشمندان ادیان و مذاهب دیگر را نیز به خود جذب کرد. نویسنده به شیوهای روان، گسترش علوم مختلف همچون فقه، حدیث، کلام، فلسفه و دانشهای طبیعی را در سیره و سنت آن امام (علیهالسلام) نشان میدهد و اشاره میکند که چگونه امام با تربیت هزاران شاگرد، پایههای فکری و هویتی شیعه را استوار ساخت. همچنین مبارزات فکری و فرهنگی امام صادق (علیهالسلام) با انحرافات، تحریفها و گرایشهای افراطی مانند غلات و شبهات کلامی از دیگر مباحث کلیدی اثر است.
کتاب به تفصیل جلوههای معنوی زندگی امام صادق (علیهالسلام) را شرح میدهد؛ عبادت، شبزندهداری، سخاوت و بخشندگی، مهربانی، صبر و استقامت، تواضع، و سیره اخلاقی آن حضرت با تکیه بر شواهد و نقلهای معتبر بیان شده است. نویسنده همچنین به جایگاه امام صادق (علیهالسلام) در میان مردم، احترام ویژه عوام و خواص نسبت به ایشان و اثرگذاری اجتماعی امام در کاهش رنجها و تقویت روحیه ایمانی جامعه میپردازد. در پایان، تأثیرات علمی، معنوی و اجتماعی امام صادق (علیهالسلام) بر حیات مسلمانان و آینده اسلام تحلیل میشود؛ نشان داده میشود که چگونه امام (علیهالسلام) با بینش عمیق و رفتار کریمانه، مشعل هدایت را برای همیشه فراروی پیروان اهل بیت (علیهمالسلام) قرار داد. مباحث کتاب، همه با زبانی دقیق، ساده، متقن و مبتنی بر منابع اصیل شیعه تدوین شده و فهمی روشن و علمی از زندگانی و رسالت تاریخی امام جعفر صادق (علیهالسلام) به خواننده ارائه میدهد.
هشتگ
#امام_صادق_علیهالسلام #زندگانی_امام_صادق_علیهالسلام #فقه_شیعه #مکتب_امام_صادق_علیهالسلام #سیره_معصومین #تاریخ_تشیع #هدایتگران_راه_نور #دانشگاه_امام_صادق_علیهالسلام #علوم_اهل_بیت_علیهمالسلام
نویسنده
علامه محمدباقر مجلسی
چکیده
کتاب «شرح دعای صنمی قریش»، شرحی است بر دعایی منقول از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که در آن، با زبانی صریح و دعایی کوبنده، آرا و عملکرد دو تن از سران قریش را که پس از شهادت پیامبر (صلاللهعلیهوآله) مسیر خلافت و ولایت را دگرگون ساختند، به نقد کشیده و نتایج و آثار اقدامات آنان بر دین و امت اسلامی را تبیین میکند. مؤلف ضمن آوردن متن دعا و بررسی سند و ارزش آن، به جنایات، مفاسد، و بدعتهایی که به واسطه غصب خلافت و کنار زدن امیرالمؤمنین (علیهالسلام) واقع شد، میپردازد؛ همچون تغییر یا تعطیل احکام الهی، تحریف و تأویل نادرست قرآن، ستم به اهلبیت (علیهمالسلام)، غصب حقوق مشروع آنان (مانند فدک)، شهادت و مظلومیت حضرت زهرا (سلاماللهعلیها)، قتل و آزار یاران حقیقی اهلبیت (علیهمالسلام)، و حمایت از دشمنان حق و ستمگران.
این شرح با استناد به آیات قرآن و روایات شیعه، ریشه بسیاری از انحرافها، فراخوان به نفاق، و شعارهای ظاهری وحدت را مورد واکاوی قرار میدهد و نشان میدهد که سهم عظیمی از مصائب وارد بر امت، ناشی از کنار گذاشتن ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و اهلبیت (علیهمالسلام) بود. مجلسی توجه خاصی به معنای عبارات دعا دارد و مضامین آن را با دقت شرح میدهد؛ نقض عهد و بیعت با امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در غدیر، غصب اموال فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها)، ضربه به جایگاه خاندان نبوت، و ایجاد بدعتها و ظلمهای فرهنگی و اعتقادی از جمله مهمترین مصادیقی هستند که با شواهد تاریخی و نقل احادیث تبیین شدهاند. در این میان، ضعف ادعاهای مخالفان، و خروج آنان از مسیر هدایت با بیاعتنایی به وصیت پیامبر (صلاللهعلیهوآله) و سفارش قرآن به مودت ذویالقربی، بهوضوح بیان میشود.
در ادامه، شرح دعای صنمی قریش، ساختار دعا را از جهت معنوی تبیین میکند و اهمیت برائت جستن از دشمنان اهلبیت (علیهمالسلام) را برای سلامت عقیده و سلوک ایمانی برجسته میسازد. همچنین نقش تاریخی حوادث پس از شهادت پیامبر (صلاللهعلیهوآله) در شکلگیری اختلافات مذهبی، ایجاد بدعتهای فقهی و اعتقادی و اثرات مخرب اجتماعی ـ اخلاقی آن، با زبان دعا و شرح عالمانه مؤلف، تبیین شده است. کتاب با صراحت، دفاع از ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و افشای مظالم وارده بر اهلبیت (علیهمالسلام) را ابزار در امان ماندن دین و جامعه از انحراف میداند و راه نجات را در پیروی از خط حقیقی اهلبیت (علیهمالسلام) معرفی میکند.
هشتگ
#امیرالمؤمنین_علیهالسلام #شرح_دعای_صنمی_قریش #حقانیت_اهل_بیت_علیهمالسلام #تحریف_دین #ظلم_پس_از_شهادت_پیامبر_صلاللهعلیهوآله #نقد_خلافت #غصب_ولایت #بصیرت_شیعی #مصائب_اهل_بیت_علیهمالسلام #استناد_تاریخی
نویسنده
قطبالدین سعید بن میثم راوندی
چکیده
کتاب «مکارم اخلاق النبی و الأئمة (علیهمالسلام)»، اثری برجسته و تأثیرگذار در زمینه شناخت ابعاد اخلاقی و انسانی پیامبر اسلام (صلاللهعلیهوآله) و اهلبیت (علیهمالسلام) است. نویسنده این اثر با جمعآوری روایات معتبر و حکایات مستند از منابع اولیه شیعه و اهل سنت، کوشش کرده است تصویری ناب و نزدیک به واقعیت از رفتار و منش پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) و امامان معصوم (علیهمالسلام) ارائه کند. او در سراسر کتاب نشان میدهد که چگونه عالیترین مراتب ادب، تواضع، انساندوستی، ایثار و شفقت، در رفتار روزمره این بزرگواران جاری بوده و هر کدام از صفات و عملکردهای اخلاقی ایشان، نمونهای کامل و راهگشا برای امت اسلامی و حتی تمام بشریت است.
این کتاب، سیره عملی حضرات معصومین (علیهمالسلام) را، نه صرفاً به عنوان نمونهای تاریخی، بلکه به عنوان الگویی زنده و الهامبخش برای اصلاح فردی و اجتماعی معرفی میکند. نویسنده نه تنها کرامات و ویژگیهای ظاهری را بیان میکند، بلکه به ریشههای معنوی و روحی فروتنی، بخشش، عدالتجویی و محبت به مردم از سوی پیامبر (صلاللهعلیهوآله) و اهلبیت (علیهمالسلام) میپردازد. او روایت میکند که پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) بر زمین مینشست، بر خوان ساده مینشست، با تهیدستان همغذا میشد و هرگز بهخاطر جایگاه والای خود، از دیگران فاصله نمیگرفت. اهلبیت (علیهمالسلام) نیز همواره با مردم مهربان، عدالتمحور، فروتن و سادهزیست بودند و نسبت به نیازمندان و دردمندان از صمیم قلب دلسوزی میکردند.
نویسنده با اتکا به اسناد معتبر و رویکردی پژوهشی، تلاش دارد اثبات کند که آنچه اهلبیت (علیهمالسلام) را به عنوان الگوهای برتر اخلاقی معرفی میکند، نه تنها جایگاه ایمانی و معنوی ایشان، بلکه اخلاق عملی آنان در تعامل با جامعه و حتی مخالفان است. در این میان، توجه خاصی به روایتهای معتبر درباره تواضع، گذشت، مدارای اجتماعی، وفای به عهد و احترام به کرامت انسانها مشاهده میشود که همه این موارد، راهنمای اخلاقی مؤثر برای فرد و جامعه اسلامی است.
در سراسر کتاب، مطلب با ادبیاتی روان و مستدل بیان شده و سعی شده ضمن وفاداری به متن اصیل روایی و پرهیز از غلو و تحریف، خواننده امروزی با آموزههای اخلاقی معصومان (علیهمالسلام) ارتباطی زنده و الهامبخش برقرار کند تا این آموزهها زمینهساز تحول و ارتقای معنوی و اجتماعی گردد. به این ترتیب، «مکارم اخلاق النبی و الأئمة (علیهمالسلام)» نه یک کتاب حکایتگونه، بلکه منبعی علمی و متقن برای پژوهشگران و علاقهمندان معارف اهلبیت (علیهمالسلام) و الگویی دیرپای برای هدایت عملی جوامع اسلامی ارائه میدهد.
هشتگ
#مکارم_اخلاق #سیره_پیامبر_اسلام_صلاللهعلیهوآله #فضائل_امامان_علیهمالسلام #سنت_اهل_بیت_علیهمالسلام #تواضع #محبت #عدالت #الگوی_اخلاقی
ترجمهها
«اما بعد، پس همانا من، به تحقيق، نعمان بن عجلان زرقى را، بر بحرين والى نمودم و دست تو را، بى آنكه نكوهشى و سرزنشى بر تو باشد، (از تصدى آن ناحيه) كوتاه ساختم، هر آينه و به تحقيق تو، وظيفۀ ولايت بر بحرين را به خوبى انجام دادى و امانت را ادا كردى، پس نزد من بيا كه نه بدگمانى نسبت به تو وجود دارد و نه مورد سرزنش قرار مىگيرى و نه متهم به كار زشتى هستى و نه گناهكار مىباشى. كه من هر آينه و به راستى، آهنگ رفتن به سوى ستمگران از مردم شام را كردهام و دوست داشتم كه تو همراه من حاضر در نبرد باشى كه همانا تو از كسانى هستى كه من در جهاد با دشمن و به پا داشتن ستون دين، از آنان يارى و پشتيبانى مىجويم. اگر خدا بخواهد و اراده اش تعلق گيرد».
(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، صص559و560)
«اما بعد، من نعمان بن عجلان زرقی را بر بحرین گماشتم و دست تو را از آن برداشتم بدون آنکه قصد نکوهش و سرزنش تو را داشته باشم، زیرا تو به نیکی حکومت کردی، و امانت را ادا نمودی. اینک به نزد من بیا بدون آنکه در نظر من مظنون و قابل سرزنش و متهم و گنهکار باشی. زیرا میخواهم به سوی جنگ با ستمگران اهل شام حرکت کنم و دوست دارم که تو هم در کنار من حضور داشته باشی، چرا که تو از کسانی هستی که من برای جهاد با دشمن و به پاداشتن ستون دین به آنان پشت گرمم، ان شاء الله».
(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص414)
(دلجوئی به هنگام عزل امرا)
«اما بعد، من نعمان بن عجلان زرقى را به فرمانداری بحرین نصب کردم و بیآنکه سرزنش و نکوهشی برای تو وجود داشته باشد. تو را از فرمانداری آن سامان برداشتم. به راستی تا کنون زمامداری را به نیکی انجام دادی و امانت را پرداختی.
پس به سوی ما حرکت کن که نه سوء ظنی به تو هست و نه سرزنش یا اتهام و نه گناهی متوجه توست. زیرا من عازم جهاد علیه ستمگران شام (معاویه) هستم و دوست دارم در این جنگ با من باشی، زیرا تو از دلاورانی هستی که من در جنگ با دشمن و اقامة ستون دین از آنها یاری میطلبم، اگر خدا بخواهد».
(نهج البلاغه ترجمه روان باشرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، صص593و594)
(او را عزل نموده، و به جايش نعمان ابن عجلان زرقىّ را گماشت (در آن عمر را ستوده و او را براى همراه بردن با خود در جنگ خواسته، و اين عمر پسر زن رسول خدا (صلىاللّهعليهوآله) است از ام سلمه، و نعمان از مهتران انصار بوده، رجال دانان اين دو را از نيكان ياران اميرالمؤمنين (عليهالسلام) دانسته و در نقل اخبار از ايشان آنها را مورد وثوق و اطمينان قرار دادهاند، و در بعضى از كتب عمرو ابن ابى سلمه ديده ميشود، ولى عمر ابن ابى سلمه درستر است، زيرا در بيشتر نسخههای نهج البلاغه عمر ضبط شده است نه عمرو با واو).
«پس از ستايش خداوند و درود پيغمبر اكرم (صلىاللّهعليهوآله)، من نعمان ابن عجلان زرقى را والى و حاكم بحرين گردانيدم، و دست تو را بدون آنكه نكوهش و سرزنشى برايت باشد كوتاه كردم (تو را فرا خواندم) و تو حكومت را نيك انجام دادى، و امانت (بيت المال) را اداء نمودى، پس (نزد من) بيا بىآنكه گمان بدى به تو داشته باشم يا سرزنش نموده تهمت زده گناه كارت دانم. پس (سبب خواستن تو آن است كه) رفتن به سوى (جنگ) ستمگران اهل شام را تصميم گرفته دوست دارم تو با من باشى، زيرا تو از كسانى هستى كه براى جنگ با دشمن و برپا داشتن ستون دين (اجراى احكام اسلام) به ايشان پشت گرمم، اگر خدا بخواهد».
(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الاسلام، ج5، صص960و961)
شروح
(عزل شده برگزيده)
«اما بعد، من «نعمان بن عجلان زرقى» را به عنوان والى بحرين نصب كردهام و تو را بدون هيچ نكوهش و سرزنشى از ولايت بحرين عزل نمودم. پس خلع تو از حكومت نه به جهت نقص و ايرادى است از سوى تو تا غمگين باشى، بلكه تو حقّ ولايت و تصدى امور را به خوبى ادا كردهاى و اداره جامعه را آن سان كه شريعت، فرمانت داده، بر اساس دستور به خوبى انجام دادى و امانت ورزيدى. پس بدون اينكه به خود بدگمان شوى و در اداره آن سرزمين و فرمان خدا خود را گناهكار بدانى نزد من آى، زيرا مىخواهم به سوى ستمگران شامى، يعنى معاويه و يارانش، كه در حق امام خود ظلم كردند، حركت كنم و دوست دارم تو نيز با من و همراه من باشى، چون تو از كسانى هستى كه مىخواهم از تو براى جنگ با دشمن و استحكام بخشيدن به ستون دين كمك بگيرم. ـ ان شاء اللّه ـ.
اين جمله نهايت مدح و ستايش آن فرد به شمار مىآيد».
(ترجمة توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، صص151و152)
(اين شخص، عمر بن ابى سلمه، پسر همسر پيامبر (صلیاللهعلیهوآله)، مادرش ام سلمه و پدرش ابو سلمه پسر عبد الاسد بن هلال بن عمر بن مخزوم است، و اما نعمان بن عجلان از جمله بزرگان انصار از قبيله بنى زريق است)
«موضوع نامه اطلاع عمر بن ابى سلمه، است بر تعيين نعمان به جاى او، و نيز اطلاع بر اين كه اين عمل به خاطر خلافى نبوده است كه از او سرزده باشد تا او را مستحق نكوهش و بركنارى سازد بلكه امام (علیهالسلام) از او سپاسگزار است از آن رو كه به خوبى حكومت كرده و رعايت امانت را نموده است. آن گاه هدف خود، از بركنارى و احضار وى را به اطلاع رسانده كه عبارت از يارى و كمك گرفتن از او در برابر دشمن است، تا دلش آرام گيرد و از مقام حكومت با ميل و رغبت جدا شود، و او را به جهت علاقهمندى امام به حضورش در معيت امام (علیهالسلام) با اين عبارت توجّه داده است: زيرا تو...، و اين عبارت به منزله صغراى قياس مضمرى است كه كبراى آن در حقيقت چنين است: و هركه باعث پشتگرمى در مقابل دشمن و استوارى ستون دين باشد، پس بايد به حضور او علاقهمند باشم و او همراه من باشد كلمه عمود را براى اصولى كه مانند عمود خيمه با حفظ و به پا داشتن آنها استوار مىشود عاريه آورده شده».
(ترجمة شرح نهج البلاغه، ابنميثم، ج5، ص154)
حضرت (علیهالسلام)، در جایگاه حاکم اسلامی، با هرکس آنگونه که لایق است برخورد میکنند، و تنها رضایت خدای تعالی را در نظر دارند؛ از کارگزار شایسته تقدیر، و کارگزار خائن را توبیخ میکنند.
(فَلَقَدْ أَحْسَنْتَ الْوِلَايَةَ وَ أَدَّيْتَ الْأَمَانَةَ فَأَقْبِلْ غَيْرَ ظَنِينٍ) برکناری عمر بن ابی سلمه، از حکومت بحرین به سبب اشتباه و بدگمانی نسبت به وی نبود؛ بلکه او رسالت خود را به بهترین شکل ممکن انجام داده بود.
(وَ لَا مَلُومٍ وَ لَا مُتَّهَمٍ وَ لَا مَأْثُومٍ) امام (علیهالسلام)، در این عبارت به سه مورد، که ممکن است وی تصور کند علت برکناری او بوده، اشاره دارند؛ چراکه اغلب اوقات کارفرمایان برای سرزنش، اتهام و کوتاهی وخطا کارگزار خود را برکنار میکنند.
(فَلَقَدْ أَرَدْتُ الْمَسِيرَ إِلَى ظَلَمَةِ أَهْلِ الشَّامِ وَ أَحْبَبْتُ أَنْ تَشْهَدَ مَعِي) سپس دلیل عزل را که وظیفه مهمتری است بازگو کرده و میفرمایند: دوست دارند عمر بن ابی سلمه، برای جهاد با دشمنان درکنارشان باشد؛ شایسته است همه کار فرمایان، از شیوة مدیریت امام (علیهالسلام) الگو گرفته، به هنگام عزل یا تغییر جایگاه کارگزار شایسته از زحمات وی تقدیر و تشکر کرده و دلیل عزلش را بیان کنند.
(فَإِنَّكَ مِمَّنْ أَسْتَظْهِرُ بِهِ عَلَى جِهَادِ الْعَدُوِّ وَ إِقَامَةِ عَمُودِ الدِّينِ) پس از آن در مقام اشاره به ویژگیهای شخصیتی او میفرمایند: وی از دو جهت میتواند تکیهگاه و پشتیبان ایشان باشد:
1.جهاد با دشمنان.
2. برپایی دین خدا.
واژه شناسی
واژه کاوی
«وَلَایَت» به معنای چارهاندیشی امور دیگران و عهدهداری جریان زندگی و مرگشان است.[7]
«وَلِىّ» كسى است كه امور را اداره میکند.[8]
تفصیلی:
«وَلْی» در اصل به معنای نزدیکی است.[9]
«وَلِىّ» از واژۀ «وَلْى» مشتق شده است. «وَلِىّ» كسى است كه به تدبير امور از ديگرى سزاوارتر است.[10] هرکس سرپرست امری شود و به آن قیام کند «مولی» و «ولیّ» آن امر است.[11]
«وَلیَ الشیءَ و عَلَیْه» یعنی شخصی، سرپرستی چیزی را به عهده گرفت.[12]
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در خطبة 188 نهج البلاغه میفرمایند:
«وَ لقَد وَلِیتُ غُسلَه (صلی الله علیه و آله)؛ و غسل رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را به عهده گرفتم».
فرمانروا «ولیّ امر» مردم است.[13] کمیت شاعر در مورد امیرالمؤمنین علی علیه السلام اینگونه سروده است:
وَ نِعْمَ وَلِيُ الْأَمْرِ بَعْدَ وَلِيِّهِ وَ مُنْتَجَعُ التَّقْوَى وَ نِعْمَ الْمُقَرَّبُ
«اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب (عليهالسلام) خوب سلطان و کفيل امر امت بعد از سلطان و کفيل اولش رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) بوده است، و خوب دليل و راهنماي تقوا و درستی در بيابان خشک و جهالت، و خوب نزديک کننده امت به خداوند متعال است».[14]
«وَلِیّ» به دو معنا است:
اول: به معنای کسی است که بر دیگری ولایت دارد؛[15] مثل ولایت خدا بر انسان. [16]
دوم: به معنای کسی که ولایت دیگری بر او واقع میشود؛ مثل انسان که ولایت خدا بر او واقع میشود.[17]
واژۀ «مولی» در کلام عرب به چند معنا است؛[18] گاهی در زبان عرب به معنای عبد است؛[19] مثلاً در زیارت خاصّه امام حسین (علیهالسلام) وارد شده است: «اللَّهَ اللَّهَ فِي عَبْدِكَ وَ مَوْلَاكَ.»[20] و همچنین به معنای آقا و سید و مالک عبد است؛[21] مثلاً در دعای توسل آمده است: «یا سادَتی وَ مَوالِیَّ اِنی تَوَجَّهتُ بِکُم اَئِمَّتی.»[22]
از دیدگاه اهل لغت روا است شخصی بگوید: «فُلانٌ مَوْلَايَ» به این معنا که او مالک طاعت فرد است و مولی به معنای «مالک طاعت» همان معنای مد نظر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در حدیث غدیر است که فرمودند: «فَمَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌ مَوْلَاهُ».[23]
به شخص با ايمان «وَلِيُّ اللّه» گفته میشود یعنی خدا دوست.[24]
«اولِیاء» جمع واژة «ولی» است.[25]
خدای متعال میفرماید:
«إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ؛ ولىّ شما، تنها خدا و پيامبر اوست و كسانى كه ايمان آوردهاند: همان كسانى كه نماز برپا مىدارند و در حال ركوع زكات مىدهند».[26]
«وَلِی» در این آیه به معنای کسی است که سرپرستی امور مؤمنان بر عهدۀ او است.[27]
ابوذر غفاری روایت میکند:
روزى با رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) نماز ظهر خواندم سائلى در مسجد چيزى خواست به او چيزى ندادند، دست به آسمان برداشت و گفت: خدايا گواه باش من در مسجد رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) اظهار حاجت كردم كسى چيزى به من نداد، على (عليهالسلام) آن هنگام در ركوع نماز بود با انگشت كوچک دست راست كه به آن انگشتر میكرد به سائل اشاره نمود، سائل آن را از انگشت على (عليهالسلام) گرفت، رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) در نماز اين عمل را ميديد، هنگامی که از نماز فارغ شد سر به آسمان كرد و گفت: خدايا برادرم موسى از تو خواست و گفت:
«رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي ... وَ اجْعَلْ لِي وَزِيراً مِنْ أَهْلِي. هارُونَ أَخِي اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي وَ أَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي».
در جوابش قرآن ناطق نازل فرمودى:
«سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَ نَجْعَلُ لَكُما سُلْطاناً فَلا يَصِلُونَ إِلَيْكُما».
خدايا من برگزيده و پيامبر تو محمد هستم، سينة مرا فراخ گردان. كارم را آسان كن. براى من وزير و يارى از اهلم معيّن كن على برادرم را، با او مرا تقويت فرما.
ابوذر میگويد: به خدا قسم رسول خدا (صلیاللهعليهوآله) سخن خويش را تمام نكرد تا جبرئيل نازل شد و گفت: اى محمد بخوان. فرمود چه بخوانم؟ گفت بخوان:
«إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا».[28]
این آیه طبق نظر شیعه و مخالفان در حق حضرت علی بن ابی طالب (علیهالسلام) نازل شده است.[29][30]
تفاوت «ولایت» و «وکالت»:
انسان با اختیار، شخصی را «وکیل» خویش قرار میدهد؛ اما گاهی «ولایت» فردی بر انسان بدون اختیار او است؛ مانند «ولایت» پدر یا پدر بزرگ بر انسان.[31]
«اسْتَظْهَرَ به» به معنی درخواست یاری و حمایت است.[34]
«يَسْتَظْهِرُ بحجج الله على خلقه» یعنی انسان به وسیلۀ براهینی که خدای تعالی به وی آموزش داده، خواستار پیروزی بر افراد باشد.[35]
«جَهد» یعنی شخصی که برای رسیدن به هدف از هر گونه تلاشی دریغ نمیکند.[37]
جنگ را «جِهاد» گویند؛ زیرا که تلاش، توأم با رنج است[38] و شخص تمام نیروی خود را در گفتار یا عمل برای جنگ با کافران بهکار میگیرد.[39]
«جهاد» بر سه گونه است:
· براى دفع دشمنِ آشكار.
· جهاد با شيطان و اهريمن.
· مجاهده با نفس.[40]
واژه عَدْو به چند معنا است:
1. به معنای كينه توزى، که به آن «عَدَاوَة» و «مُعَادَاة» میگویند:
· عداوت به قصد دشمنى و خصومت.
· دشمنى كه از روى قصد نباشد بلكه حالتى برای مخاطب حاصل شود كه آزرده شود؛ همانگونه كه انسان از دشمنان مورد آزار قرار مىگيرد.[44]
2. به معنای دویدن و هروله، که به آن «عَدْو» میگویند.
3. به معنای بیعدالتی و ستم در معامله است که به آن «العُدْوَان و العَدْو» میگویند.
به اعتبار آرام و قرار گرفتن به مکان ناآرام «العَدْوَاء» میگویند.[45]
عدوّ کسی که است که در قلبش نسبت به شخصی دشمنی دارد و در ظاهر بر اساس آن دشمنی رفتار مینماید.[46] دایره دشمنی از دایره نفرت کوچکتر است؛ هرکسی که دشمن فردی است از او تنفّر دارد ولی گاهى فرد بدون آنکه با کسی دشمنی داشته باشد، از او نفرت دارد..[47]
تفاوت «عداوت» و «بغض»:
«عداوت» دوری جستن و فرار کردن از یاری شخصی و «بغض» نقیض محبت نمودن و بزرگ شمردن فرد و طلب حقیر شدن و اهانت به اوست.[48]
تفاوت «عداوت» و «مخاصمه»:
«معادات» در مورد حالات قلب است. ممکن است انسان با شخصی مشاجره کند اما در دل با وی دشمنی نداشته باشد یا در دل با او دشمن باشد اما با او جدل ننماید.
«مخاصمه» گفت و گوی همراه با پرخاش و ستیزه است.[49]
نكتهها و پیامها
1. سزاوار است، کارفرما بههنگام عزل کارگزار شایسته از زحمات وی تقدیر و تشکر کرده و دلیل عزلش را برای او بیان کند (نَزَعْتُ يَدَكَ بِلَا ذَمٍّ لَكَ وَ لَا تَثْرِيبٍ عَلَيْكَ... وَ أَحْبَبْتُ أَنْ تَشْهَدَ مَعِي).
2. شایسته است، انسان با گفتار، اعمال و کردارش از امام زمانش حمایت کند (أَسْتَظْهِرُ).
نویسنده
دکتر محمد حسین علی الصغیر
چکیده
کتاب «الإمام علي (علیهالسلام) سيرته وقيادته»، تلاشی جامع برای ارائه تصویری روشن و عمیق از ابعاد مختلف زندگی، شخصیت و رهبری امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است. این اثر با رویکردی علمی و تحلیلی، نه تنها به سیرهی فردی و اجتماعی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میپردازد، بلکه نقش حیاتی ایشان را به عنوان یک رهبر الهی، سیاستمدار کاردان و مرجع فکری در جهان اسلام مورد بررسی قرار میدهد. نویسنده با استناد به منابع معتبر تاریخی و روایی، تلاش کرده است تا آموزهها و رفتارهای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را به عنوان الگویی برای بشریت معاصر ارائه دهد.
در این کتاب، بر ویژگیهای منحصر به فرد امیرالمؤمنین (علیهالسلام) مانند عدالت بیهمتا، دانش وسیع، شجاعت بینظیر، و زهد و تقوای مثالزدنی تأکید میشود. نویسنده به شرح مواضع ایشان در مسائل سیاسی و اجتماعی عصر خود، از جمله نحوه برخورد با خلفای پیشین، موضعگیری در برابر انحرافات، و تلاشهای بیوقفهاش برای حفظ اسلام اصیل و دفاع از حق، میپردازد. این اثر نشان میدهد که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) چگونه با حکمت و تدبیر، در دشوارترین شرایط، اصول و مبانی الهی را پاسداری کرده است.
همچنین، کتاب به دوران خلافت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و چالشهایی که ایشان در این دوره با آنها مواجه بودند، توجه ویژهای دارد. سیاستهای حکومتی او که بر پایه عدالت اجتماعی، مساوات، و احترام به حقوق مردم بنا شده بود، به تفصیل تشریح میگردد. نویسنده نشان میدهد که چگونه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) با وجود درگیریهای داخلی و توطئههای دشمنان، سعی در اجرای آموزههای اسلام ناب و برپایی جامعهای بر اساس تقوا و حق داشت. تبیین میکند که خلافت از نظر امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نه یک مقام دنیوی، بلکه امانتی الهی و مسئولیتی خطیر بود که باید با تمام توان در راه سعادت امت به کار گرفته میشد.
در نهایت، این کتاب به بررسی میراث فکری و معنوی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میپردازد؛ میراثی که شامل خطبهها، نامهها و وصایای اوست و همچنان منبعی غنی برای هدایت بشریت به سوی کمال و سعادت محسوب میشود. «الإمام علي (علیهالسلام) سيرته وقيادته» با ارائه تحلیلی جامع و مستند، به خواننده کمک میکند تا درک عمیقتری از شخصیت بیبدیل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و تأثیرات جاودانهی ایشان بر تاریخ و فرهنگ اسلامی پیدا کند.
هشتگ
#سیره_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #قیادت_علوی #عدالت_امام_علی_علیهالسلام #ولایت_فقیه_امام_علی_علیهالسلام #شیعه_امام_علی_علیهالسلام #امامت_علی_علیهالسلام #حکمت_نهجالبلاغه_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #فضائل_امیرالمؤمنین_علیهالسلام
نویسنده
سید محمد حسینی شیرازی
چکیده
کتاب «من حیات الامام امیرالمؤمنین (علیهالسلام)»، با نگاهی مستند و ارادتمندانه به زندگی، شخصیت و ابعاد معنوی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میپردازد. نویسنده با بهرهگیری از منابع معتبر روایی و تاریخی، ابتدا به شرافت نسب و جایگاه خانوادگی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره میکند، جایگاهی که به واسطه پیوند با رسول خدا (صلاللهعلیهوآله) و خاندان عبدالمطلب از امتیاز ویژهای برخوردار است. به ویژه نقش ابوطالب، پدر بزرگوار آن حضرت، که همواره حامی و یاور پیامبر اسلام (صلاللهعلیهوآله) بود، محوریت یافته است، بهطوریکه کتاب، وفاداری و مجاهدتهای ابوطالب را یکی از ارکان بقای نهضت اسلامی معرفی میکند.
در ادامه، به نورانیت و طهارت وجودی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) پرداخته میشود و با استناد به نقلهای معتبر مانند سخنان سلمان فارسی، چنین بیان شده که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و رسول خدا (صلاللهعلیهوآله) پیش از آفرینش بشر از یک نور مشترک آفریده شدهاند. تولد معجزهآسا و منحصر به فرد امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در خانه کعبه نیز به عنوان نشانهای الهی از عظمت و مقامات معنوی ایشان تبیین شده است. واقعه تولد با ذکر جزئیات، بیانگر تقدس و عظمت مقام مادر ایشان، حضرت فاطمه بنت اسد، و جایگاه الهی خانواده امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.
کتاب به دوران کودکی، نوجوانی و رشد شخصیت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در کنار رسول خدا (صلاللهعلیهوآله) میپردازد و تربیت ویژهای که آن حضرت به دست پیامبر اکرم (صلاللهعلیهوآله) یافت، بهعنوان عامل اصلی در شکلگیری ظرفیت علمی، روحی و اجتماعی ایشان تأکید میشود. نویسنده فعالیتها و ویژگیهای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را در حمایت از پیامبر (صلاللهعلیهوآله)، همراهی در همه وقایع حساس مکه و مدینه و پیشگامی در ایمان، مجاهدت و اخلاق، برجسته ساخته است.
در فصلهای بعدی، فضائل و مناقب اخلاقی، علمی و عبادی امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، همچنین نقش راهبردی ایشان در نهضت توحیدی اسلام، ذکر شده است. ویژگیهایی همچون علم بینظیر، شجاعت، عدالت، زهد، مدارای اجتماعی، دفاع از محرومان، محبت بیریا، اخلاص در عبادت و نقش بیبدیل در تثبیت و گسترش اسلام، بخش مهمی از روایت کتاب را تشکیل میدهد. نویسنده با زبان ساده و متین، این ابعاد را همراه با شواهد تاریخی و نقلی ارائه میدهد تا جایگاه امامت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به صورت علمی و پژوهشی برای مخاطب تبیین شود.
همچنین کتاب به نقش آن حضرت (علیهالسلام) پس از شهادت پیامبر اسلام (صلاللهعلیهوآله) و صبر و استقامت مثالزدنی در قبال حوادث اجتماعی، حفظ وحدت اسلامی و مدیریت جامعه نوزای اسلامی پرداخته است. زندگی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در دوران حکومت، اصلاحات اجتماعی، عدالت گستری، مبارزه با ظلم و فساد و سرانجام شهادت اندوهبار ایشان، تصویر جامعی از سلوک و راه ایشان به دست میدهد.
در نهایت، کتاب «من حیات الامام امیرالمؤمنین (علیهالسلام)» با بیانی وفادار به متون اصیل اسلامی و اعتقادات شیعی، ابعادی از حیات، شخصیت و فضیلتهای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را عرضه میکند که هم برای پژوهشگران و هم برای عموم علاقهمندان به شناخت میراث اهل بیت (علیهمالسلام)، قابل استفاده و آموزنده است.
هشتگ
#زندگی_امیرالمؤمنین_علیهالسلام #ولادت_در_کعبه #فضائل_اهل_بیت_علیهمالسلام #نسب_هاشمی #ابوطالب_و_حمایت_از_اسلام #فاطمه_بنت_اسد #تربیت_در_دامان_پیامبر_صلاللهعلیهوآله #عدالت_و_علم_علوی #امامت_الهی #سیره_اخلاقی_و_سیاسی