سلوني - فارسى
  • صفحه اصلی
  • مقاله ها
  • خطبه ها
  • کتابخانه
  • نامه ها
  • حکمت ها
  • گالری صوتی
  1. صفحه اصلی
  2. کتابخانه
  3. جلاء العیون، تاریخ چهارده معصوم (علیهم‌السلام)
کتابخانه 2026-08-04 38 بیننده

جلاء العیون، تاریخ چهارده معصوم (علیهم‌السلام)

ترجمه‌ها

- ترجمه نهج ‌البلاغه (فقیهی)
نامه‌ای از اميرالمؤمنين (علیه‌السلام) که آن را به يکی از عمال و کارگزاران خود نوشته است.

اميرالمؤمنين (علیه‌السلام) هنگامی اين نامه را به او نوشت که وی را برای دريافت صدقه و زکات فرستاده بود:

«و بدبختی و عذاب شديد برای کسی است که دشمن و طرف دعوی او در نزد خدا فقيران و مسکينان و بينوايان و مستمندانی که ديگران به آنها کمک نمی‌کنند و آنان را از خود می‌رانند و قرض‌داران و ابن السبيل‌ها باشند».

(نهج‌ البلاغه، ترجمه فقیهی، ص257)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
سفارش حضرت (علیه السلام) به یکی از کارگزارانش هنگامی که او را برای گرفتن زکات فرستاد:

«و بدا به حال کسی که شاکیان و دادخواهانش در پیشگاه خداوند، فقیران و بی‌نوایان و سائلان و رانده‌شدگان و ورشکستگان و در راه ‌ماندگان باشند!».

(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، ص 383)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
این نامه را به برخی از ماموران جمع‌آوری زکات نوشتند:

(امام (علیه‌السلام) در این نامه مخنف بن سلیم را از نفاق و بدرفتاری با مردم بر حذر می‌دارد و به او یادآور می‌شود که حق نیازمندان باید به آنها پرداخت شود و خیانت در این امانت از بالاترین خیانت‌هاست).

«بدا به حال کسی که در پیشگاه اللهی، فقراء و مساکین و نیازمندان و محرومان و بدهکاران و در راه ماندگان، دشمن او باشند و از او شکایت کنند».

(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص 546)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از عهد و پيمان‌هاى حضرت (عليه‌السلام) به يكى از كارگردانانش‌

(در پرهيزكارى و مهربانى با رعيت و اداء حقوق زيردستان و مستمندان) هنگامى كه او را براى جمع آورى زكات

فرستاده:

«و بدا به‌حال كسی‌كه دشمن او نزد خدا، درويشان و تهى‌دستان و دريوزه‌گران و بينوايان رانده شده، و وام‌دارانى كه

در غير معصيت وام گرفته‌اند و مسافرين و رهگذران درمانده دور از مال و خانه و اهل بيت باشند!».

(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض‌الاسلام، ج5 ، ص 886)

شروح

- توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
از فرمان‌هاى آن حضرت (عليه‌السلام) به يكى از عاملانش آنگاه كه او را براى جمع‌آورى زكات فرستاده بود:

لزوم پرداخت حق الزحمه مأمور جمع‌آورى زكات

«و بيچاره و نوميد و تهيدست كسى است كه در قيامت نزد پروردگار، فقيران و تهيدستان و نيازمندان و بدهكاران و

در راه‌ماندگان، دشمن او باشند».

(توضيح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، ص28)
- شرح نهج‌البلاغه (ابن میثم)
در اين عهدنامه امام (عليه‌السلام) دستورهايى صادر فرموده که قسمتی از آن درباره مهربانى و احترام نسبت به مردم

و در باره حقوق مستحقان است.



«بؤسا» مصدر و مفعول مطلق است.

گروه‌هايى كه مورد مصرف صدقات هستند هشت گروهند كه در قرآن شمرده شده‌:

«إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ ... وَ ابْنَ السَّبِيلِ»[1]

«فقير» شخص خوددارى است كه عفت خود را حفظ مى‌كند و از كسى سؤال نمى‌كند اما «مسكين» سؤال مى‌كند.[2]

اصمعى گفته: فقير كسى است كه به اندازه خوراكش دارد، اما مسكين هيچ ندارد.

«عاملون» كارگزارانی كه در جمع‌آورى صدقات كوشش دارند و امام مزدكار آنان را به اندازه بقيه گروه‌ها

مى‌پردازد.

«مولفه قلوبهم» عده‌اى از اشراف عرب كه پيغمبر (صلی‌الله علیه‌ وآله) در آغاز اسلام از آنها دلجويى مى‌كرد و سهمى

از زكات به آنان مى‌داد تا در مقابل خويشان خود از پيامبر (صلی‌الله علیه‌ وآله) و اسلام دفاع كنند و در برابر

دشمنان آنها را يارى كنند؛ مثل، عباس بن مرداس، و عيينه بن حصن، و جز اينها و بعدها كه مسلمانان قدرت پيدا

كردند از كمك و يارى آنان بى‌نياز شدند.



«و فى الرقاب» يعنى در آزاد كردن بندگان.

ابن عباس گفته است: منظور بندگان مكاتب مى‌باشند كه سهمى به آنها داده مى‌شود تا به صاحبان خود بدهند و آزاد

شوند.

«الغارمین» قرض داران كسانى هستند كه مديون شده‌اند در حالى كه نه اسراف و ولخرجى داشته و نه مال را در راه

معصيت مصرف كرده‌اند.

و مراد از «فى سبيل اللَّه» جنگاوران و مرزداران مى‌باشد.

«و ابن السبيل» در سفر مانده كه مالى براى مصرف خود ندارد، به او نيز از صدقات داده مى‌شود اگر چه در وطنش

داراى ثروت باشد.

در اين عهدنامه امام (عليه‌السلام) براى كارگزار خود كسانى از مستحقان را كه شفقت و مهربانى درباره آنان را لازم

مى‌داند به يك فرض پنج طايفه و به فرض ديگر چهار گروه ذكر كرده است:

فرض نخست آن است كه سائلان را در مساكين داخل بدانيم، و منظور از دفع شدگان هم عاملان زكات باشند و

قرضدار و ابن السبيل هم كه در آخر ذكر شده است پس پنج گروه مى‌شوند.

اين‌كه امام (عليه‌السلام) از عاملان تعبير به دفع شدگان فرموده به اين دليل است كه دفع مى‌شوند يعنى براى

جمع‌آورى ماليات دور فرستاده مى‌شوند يا به اين علت كه وقتى پيش صاحبان اموال مى‌آيند كه زكات بگيرند

صاحبان اموال آنها را از خود مى‌رانند و دور مى‌كنند.

سبب اين‌كه حضرت (عليه‌السلام) جمع كنندگان زكات را به اين صفت ذلّت و خوارى تعبير فرموده اين است كه

تواضع داشته باشند و نسبت به صاحبان اموال يا مستحقان زكات دلجويى و مهربانى كنند و رياست و تسلط باعث

فخر و تكبرشان نشود.

فرض ديگر كه در سخن امام (عليه‌السلام) چهار طايفه ذكر شده، در صورتى است كه‌ منظور از دفع شدگان نيز

فقراى سؤال كننده باشند به دليل اين كه در هنگام سؤال از مردم مورد طرد و دفع واقع مى‌شوند چنان‌كه يكى از

شارحان نهج البلاغه بيان كرده است.

در هر حال اينكه حضرت (عليه‌السلام) به ذكر همين چند طايفه قناعت كرده و بقيه را ذكر نفرموده است به اين

دليل مى‌باشد كه اينها از بقيه گروه‌ها بيچاره‌تر و ضعيف‌تر هستند.

(ترجمۀ ‌شرح‌ نهج‌البلاغه، ابن‌ميثم، ج4، ص720-722 )

ترجمه واژه‌ها

- بُؤْسَى لِمَنْ
بدا به حال کسی که.[3]


ابْنُ السَّبِيلِ: كسى كه در سفر مانده و خرجى راه او تمام شده باشد و نداند به كجا پناه برد.[7]
- مَدْفُوعُونَ
کسانی که از حق خود محروم‌ شده‌اند.[4]
- غَارِمُونَ
ورشکستگان،[5] بدهكاران.[6]
- ابْنُ السَّبِيلِ
كسى كه در سفر مانده و خرجى راه او تمام شده باشد و نداند به كجا پناه برد.[7]

واکاوی واژه‌ها

- فُقَرَاء (فقر)
«فَقْر» به معنای حاجت است.[8] احتياج را «فقر» نامیدند؛ زیرا به‌منزلۀ شكسته شدن ستون فقرات است.‌[9]

«فقیر» کسی است که از تهیدستی و درماندگی ستون فقراتش شکسته[10]و در زندگی برای او توشۀ مادى می‌رسد.[11]

گاهی «فقر» را به معنای ضعفی که سبب احتیاج می‌شود، معنا کرده‌اند؛[12]از این‌رو «فقر» از جهت‌­ (علم، ادب، اخلاق و...) مراتب متعددی دارد که بالاترین مرتبۀ آن، در سرشت انسان است؛ [13]

«فَقْرُالنفس» به این معنا است که نفسِ‌ضعیف، انسان را به سوی کفران نعمت‌های پروردگار می‌برد و خدا را فراموش می‌کند؛ همچنین او را به سوی نیازمندی و آلودگی می‌خواند و دینش را از بین می‌برد.[14]

«فَقْر» در چهار وجه كاربرد دارد:

· نیازهای ضروری (زایشی و رویشی) برای تمام موجودات لازم است تا وقتی در دنیا هستند.[15]

· فقرى كه از عدم كسب و كار ناشى می‌شود.

· فقر نفسانى و روحى كه همان آزمندى است.[16]

· فقر و نياز به‌سوى خداى تعالى،[17] كه در قرآن مجید آمده: «رَبِّ إِنِّي لِما أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ».[18]

«فُقَرَاء» جمع‌ «فَقِير» است.[19]



تفاوت «فقر» و «حاجت»:

«فقر» مخالف غنی می‌باشد؛ اما «حاجت» به معنای نقص است.[20]



تفاوت «فقر» و «خِلّه»:

«فقر» به معنای از دست رفتن مال است؛ اما «خِلّه» یعنی خللی در مال و زندگی‌ ایجاد شود که می‌بایست برطرف گردد.[21]



تفاوت «فقیر» و «مسکین»:

· «فقیر» خواستۀ خود را مطرح نمی‌کند ولی «مسکین» تقاضای خود را آشکارا بیان می‌کند.

· تنگدستیِ «فقیر» از ظاهرش نمایان نمی‌باشد؛ اما تنگدستیِ «مسکین» از ظاهرش هویدا است.

· «مسکین» نسبت به «فقیر» ضعیف‌تر می‌باشد.

· «مسکین» کسی است که در روبرو شدن، انسان را به رقت قلب و نرمی وامی‌دارد.[22]
- مَسَاكِين (سکن)
«سکن» بر آرامش و بی‌حرکتی دلالت می‌کند.[23] «أَسْكَنَ‌ الفقرُ فلانًا» یعنی فقیری او را از جنب‌وجوش انداخت.‌[24]

«مسکین» به معنای خوار و درمانده است.[25] «مسکین» بر اثر فقر، مرض، فلج یا نقص عضو[26] نمی‌تواند خرج خانواده را تأمين كند[27]و حالش از فقیر بدتر است.[28] «مساکین» جمع «مسکین» است.[29] قرآن كريم فقط در يك جا «مساكين» را در رديف «فقراء» آورده: «إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ‌ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها[30]».[31]



تفاوت «مسکین» و «فقیر»:

· «مسکین» تقاضای خود را آشکارا بیان می‌کند ولی «فقیر» خواستۀ خود را مطرح نمی کند.

· «مسکین» نسبت به «فقیر» ضعیف‌تر می باشد.

· تنگدستیِ «مسکین» از ظاهرش هویدا است؛ اما تنگدستیِ «فقیر» از ظاهرش نمایان نمی‌باشد.

· «مسکین» کسی است که در روبرو شدن، انسان را به رقت قلب و نرمی وامی‌دارد.[32]
- السَّائِلُون (سأل)
«سائِل» یعنی بینوا،[33] سؤال کننده، درخواست کننده.[34] فقيرى كه چيزى مى‌خواهد و تقاضا مى‌كند به «سائل» تعبير مى‌شود.[35] «سَّائِل» اگر بر اسب سوار بود و درخواست کرد نباید او را تکذیب کرد؛ زیرا ممکن است از افراد جنگ یا خانواده‌دار، مقروض و یا ورشکسته باشد که از صدقه سهمی دارد. [36] «السَّائِلُون» جمع «سَّائِل» است.[37]



تفاوت «سائل» و «محروم»:

«سائل» کسی است که درخواست می‌کند؛ اما «محروم» درخواست نمی‌کند.[38]
- مَدْفوعون (دفع)
«دفع» بر خمیدگی چیزی دلالت می‌کند.[39]«دفع» به معنای حمايت نمودن، دادن، كنار زدن‌، است.[40]«دَفَعَهُ» یعنی او را از خود راند و دور كرد.[41] معنای «دفع» با دو حرف جر«عن» و «إلی»:

· وقتی با «عن» متعدى شود به معناى حمايت می‌آيد. [42]«مُدَفَّع» یعنی فقیر، حمایت شده‌ است.[43]

· اگر با «الى» متعدى شود به معناى دادن، می‌باشد.‌ [44]«دَفْعُتُ إلی فلان شیئًا» یعنی چیزی را به شخصی دادم.[45]

«مَدْفُوع» یعنی دور شده، کنارزده شده.[46]
- غَارِمُون (غرم)
«غرم» به ‌معناى لزوم،[47] تعهد به فعل یا ترک کاری که پیش از آن لازم نبوده است.[48]

«غُرْم‌» ضرر و زيانى كه به مال مى‌رسد بدون اينكه شخص خيانت و جنايتى کرده باشد.[49]

«غَریم» به معنای بدهکار[50] و طلبکار است.[51]

«فلان‌ مُغرَمٌ‌» یعنی شخص زير بار سنگين قرض رفته است.[52]

«غَارِم‌» شخصی که ضمانت کسی را به عهده می‌گیرد و کفیل او می‌شود[53] تا قرضش را پرداخت ‌کند.[54]

نکات تدبری

1- هر کس به اندازۀ توانایی‌اش کوشش کند تا فقر دینی از جامعه جمع شود. (الْفُقَرَاء)

2- فقر فرهنگی به عنوان یک عامل بازدارنده، جامعه را به سمت قهقرا و انحطاط می‌کشاند و از دستیابی به اهداف والا و تکاملی باز می‌دارد. (الْفُقَرَاء)

3- پیامبران نیز به خدای متعال نیازمند هستند: «رَبِّ إِنِّي لِما أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ».[55](الْفُقَرَاء)

4- تنگدستی حاکی از سست بودن نظامهای اقتصادی است. (الْفُقَرَاء)

5- در زمان حکومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) هیچ فقیری نیست؛ همانطور که در زمان حکومت حضرت امیر (علیه السلام) نیازمندی نبود. (الْفُقَرَاء)

· در روایتی از امام باقر(علیه السلام) آمده:

«...يُعْطِي النَّاسَ عَطَايَا مَرَّتَيْنِ فِي السَّنَةِ وَ يَرْزُقُهُمْ فِي الشَّهْرِ رِزْقَيْنِ وَ يُسَوِّي بَيْنَ النَّاسِ حَتَّى لَا تَرَى مُحْتَاجاً إِلَى الزَّكَاةِ وَ يَجِي‌ءُ أَصْحَابُ الزَّكَاةِ بِزَكَاتِهِمْ إِلَى الْمَحَاوِيجِ مِنْ شِيعَتِهِ فَلَا يَقْبَلُونَهَا فَيَصُرُّونَهَا وَ يَدُورُونَ فِي دُورِهِمْ فَيَخْرُجُونَ إِلَيْهِمْ فَيَقُولُونَ لَا حَاجَةَ لَنَا فِي دَرَاهِمِكُم‌...؛ حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) سالی دوبار عطایايی به مردم می‌دهد. آن حضرت (علیه السلام) ماهی دوبار حقوق می‌دهد و بین مردم یکسان رفتار کرده به گونه‌ای که فردِ نیازمندِ زکات، در جامعه یافت نمی‌شود. دارندگان زکات، سهم فقیران را نزد آنان می‌آورند ولی آنان نمی‌پذيرند. به ناچار اموال را در کیسه‌های مخصوص پول می‌گذارند و در محله‌ها می‌چرخانند ولی آنان می‌گویند ما را به درهم‌های شما نیازی نیست».[56]

· «مَرَّ شَيْخٌ مَكْفُوفٌ كَبِيرٌ يَسْأَلُ، فَقَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام) مَا هَذَا؟ قَالُوا يَا أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام) نَصْرَانِيٌّ، فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) اسْتَعْمَلْتُمُوهُ حَتَّى إِذَا كَبِرَ وَ عَجَزَ مَنَعْتُمُوهُ أَنْفِقُوا عَلَيْهِ مِنْ بَيْتِ الْمَالِ؛ در زمان امام علی (علیه السلام) پيرمرد فرتوت و نابينايى در حال گدايى بود. امام (علیه السلام) فرموند: اين مرد كيست و چرا گدايى مى‌كند؟

جواب دادند: نصرانى است.

امام (علیه‌السلام) فرمودند: تا آن زمان كه قدرت كار كردن داشت از او كار كشيديد، در حال حاضر كه پير شده و قدرت كار كردن ندارد، از تأمين روزى وى دريغ مى‌ورزيد؟ از بيت المال زندگى او را تأمين کنید».[57]

6- اهمیت قرض دادن در قرآن مجید: (غَارِمُون)

· افزایش مال

«اِنَ الْمُصِّدِقینَ وَ الْمُصَدِّقاتِ وَ اَقْرَضُوا اللّه‌ قَرْضا حَسنا یُضاعَفُ لَهُم»،[58]«مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللّه‌ قَرْضا حَسنا فَیُضاعِفَهُ لَهُ».[59]

· سبب آمرزش گناه

«وَ أَقْرَضْتُمُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا َلأُکَفِّرَنَّ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُم»،[60]«إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا یُضَاعِفْهُ لَکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُم».[61]



· قرض‌الحسنه در ردیف نماز و زکات

«أَقیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ وَ أَقْرِضُوا اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا».[62]

7- قرض دادن برتر از صدقه است. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: «عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ مَكْتُوبٌ الْقَرْضُ‌ بِثَمَانِيَةَ عَشَرَ وَ الصَّدَقَةُ بِعَشَره...؛ بردرب بهشت نوشته شده: قرض الحسنه هيجده حسنه و صدقه ده حسنه دارد».[63](غَارِمُون)



راهکارهایی از نهج‌البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی:
1- حاکمان کشورهای اسلامی و غیراسلامی باید به نیازهای مردم جامعه توجه کنند و راه حل‌های عملی ارائه دهند.

2- نظام‌های اقتصادی بر مبنای دستورات اسلام باشد.

نام نویسنده

سید صادق موسوی

چکیده

موضوعات متنوعی در این جلد سوم کتاب «تمام نهج البلاغه» بحث قرار گرفته‌اند که شامل موارد زیر می‌شود:
فضایل، علم و پیشگویی‌های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام): این بخش به برتری، دانش و پیشگویی‌های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به ویژه پس از جنگ نهروان می‌پردازد.
مباحث کلامی و الهیاتی: موضوعاتی مانند تنزیه خدای متعال از صفات مکانی و زمانی، توکل بر خدا و فضایل رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در این بخش مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
توانایی‌های خاص امیرالمؤمنین(علیه‌السلام): این قسمت به توانایی‌های منحصر به فرد امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در مقابله با منافقان و حفظ امت اسلامی در شرایط سخت می‌پردازد.
منزلت اهل بیت (علیه‌السلام): سخنان امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در مورد دشواری درک دقیق امر اهل بیت (علیهم‌السلام) برای عموم مردم و کسانی که اسرار اهل بیت (علیهم‌السلام) را درک می‌کنند، در این بخش آمده است.
مفهوم هجرت و استضعاف: این بخش به تبیین مفاهیم هجرت و استضعاف می‌پردازد.
ویژگی‌های ناکثین و منافقان: صفات و ویژگی‌های کسانی که پیمان‌شکنی می‌کنند و منافقان در این قسمت توضیح داده شده‌اند.
علم امیرالمؤمنین(علیه‌السلام): این بخش تأکید می‌کند که ام امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) اولین فرد مسلمان بود، ملائکه برای او دعا می‌کردند و جانشین پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) بود. همچنین به دانش عمیق او از تورات، انجیل و قرآن اشاره می‌کند و مردم را به پرسش از او و استفاده از دانشش قبل از وقوع فتنه‌ها ترغیب می‌کند.
صفات الهی: این بخش به توضیحاتی از ام امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در مورد دیدن خدای متعال و عدم امکان درک خدا با چشم می‌پردازد.
قضاء و قدر: مباحثی در مورد توحید، عدل، نشانه‌های ایمان و نفاق و خطرات ورود به مباحث قضاء و قدر در این قسمت آمده است.
استغفار و توبه: مفهوم استغفار، رابطه آن با توبه و شرایط قبول شدن آن توضیح داده شده است.
تفسیر قرآن: این بخش به تفسیر آیاتی از قرآن، مفهوم بیت المعمور و منزلت اهل بیت (علیهم‌السلام) در قرآن می‌پردازد. همچنین به معنی آیه الأعراف، مشکلات درک آیات قرآن و تفاسیر مربوط به خلقت ملائکه و شرایط قبض ارواح اشاره می‌شود.
روایات تاریخی: جزئیاتی درباره ذوالقرنین، داستان اصحاب و آداب و رسوم آن‌ها و دلیل نام‌گذاری ماه‌های فارسی در این قسمت ذکر شده است.
به طور کلی، این جلد از کتاب به مباحث مختلفی از جمله کلام، فقه، تفسیر و تاریخ می‌پردازد و مجموعه ای از سخنان و بیانات امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) را در بر می‌گیرد.

هشتگ

#خداشناسی #صفات_الهی #توحید #عدل #اهل_بیت #فضائل_اهل_بیت #حق_اهل_بیت #تفسیر_قرآن #آیات_قرآن #معانی_قرآن #نکات_اخلاقی #آداب_زندگی #پندها_حکیمانه #سرگذشت_اقوام #تاریخ_انبیاء #زندگی_پس_از_مرگ #قیامت #احکام_فقهی #طهارت #نکاح #طلاق #ارث #عنی_علم #حقیقت_کیمیا

نام نویسنده

علینقی فیض الاسلام اصفهانی

چکیده

کتاب «ترجمه و شرح نهج‌البلاغه» اثر علی‌بن‌فیس‌الاسلام اصفهانی است که بر ترجمه و تبیین خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) متمرکز است. این اثر شامل مقدمه‌ای است که به شناخت جامع از پیامبر اسلام و امام علی می‌پردازد و جایگاه و اهمیت نهج‌البلاغه را توضیح می‌دهد.
مولف در این مقدمه به بررسی زندگی و ویژگی‌های امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، و انگیزه‌های نوشتن این اثر اشاره می‌کند.
کتاب با فهرستی از خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های امام آغاز می‌شود که در آن‌ها مسائل اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و دینی بررسی شده است. هر خطبه یا نامه در قالب موضوعات مهم و کاربردی آمده است، مانند عدالت، توحید، فقر، و مسؤولیت‌های فردی و اجتماعی.
در این اثر، بخش زیادی از مطالب به تحلیل و تفسیر مطالب نهج‌البلاغه اختصاص یافته و سعی در توضیح مفاهیم عمیق و فلسفی آن‌ها شده است. خطبه‌ها و نامه‌ها اینجا نه فقط به عنوان سخنرانی‌های تاریخی، بلکه به عنوان راهنمایی‌های اخلاقی و اجتماعی برای انسان‌ها ارائه شده‌اند.
همچنین، در قسمت‌هایی از متن، خطبه‌هایی که در میان مردم برای یادآوری حقایق و نصیحت‌ها ایراد شده، همراه با شرح و تفسیر آن‌ها آمده است تا فهم عمیق‌تر و بهتر از محتوای آن‌ها حاصل شود.
نمونه‌هایی از این خطبه‌ها شامل خطاب به شام، کوفه، و یاران و دشمنان است که در هر کدام، نکات اخلاقی و سیاسی به گوشه‌هایی از شخصیت و روش امام اشاره دارد.
در انتها، کتاب با ذکر صفات و ویژگی‌های جانشین و شخص امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، و تحلیل رویدادهای پس از شهادت پیامبر و مبارزات و چالش‌های آن زمان، به پایان می‌رسد. این اثر نه تنها مرجعی برای دانشجویان و محققان است، بلکه برای عموم خوانندگان علاقه‌مند به شناخت بیشتر درباره نهج‌البلاغه و سیره امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) مفید و راهگشا است.

هشتگ

#نهج_البلاغه #شرح_فیض_الاسلام #امام_علی #اندیشه_علوی #حکمت_اسلامی #تفسیر_قرآن #سخنان_امام_علی #تاریخ_اسلام #شیعه #تحقیقات_دینی #ادب_فارسی #فرهنگ_اسلامی #نامه_های_امام_علی #کلام_امام_علی #خطبه_نهج_البلاغه #معارف_الهی #سیره_علوی #خطب_نهج_البلاغه #کتاب_مذهبی #کتب_کلاسیک #نهج_البلاغه_پژوهی #اسلام_شناسی #شرح_کتب #آثار_پژوهشی #متون_دینی #علی_نقی_فیض_الاسلام #ترجمه_نهج_البلاغه #تعالیم_امام_علی #نامه_های_علوی #مباحث_اخلاقی #حکمت_ایرانی_اسلامی #نهج_البلاغه_فارسی #معارف_دین #آموزش_نهج_البلاغه #معارف_قرآنی #نهج_البلاغه_تحقیقی #علم_دین #سخنان_حکمت_آمیز #الگوی_انسانیت #حکومت_عدالت #معارف_امامت #کتب_اسلامی #ترجمه_و_شرح #مطالعات_کلامی

نویسنده

مرحوم شیخ محمدمهدی شمس‌الدین

چکیده

کتاب «حركة التأریخ عند أمیرالمؤمنین(علیه‌السلام)؛ دراسة في نهج البلاغة» اثر مرحوم شیخ محمدمهدی شمس‌الدین، به تحلیل نقش و جایگاه تاریخ و نگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به رویدادهای تاریخی در پرتو نهج‌البلاغه می‌پردازد. نویسنده با نگاه علمی تأکید می‌کند که مطالعه تاریخ اگر صرفا به بازگویی حوادث یا فعالیتی ذهنی و تخیلی محدود شود، فاقد ارزش واقعی است و تنها وقتی ارزشمند خواهد بود که به آگاهی‌بخشی، مسئولیت‌پذیری و حرکت انسان منتهی شود.

کتاب بیان می‌کند که شروط صداقت، امانت‌داری و انصاف در روایت تاریخ اهمیت حیاتی دارد، اما حتی کسانی که خود در واقعه‌ای حاضر بوده‌اند، به علت تفاوت در درک، سطح آگاهی و نگاه فردی، گاه نمی‌توانند تصویر کامل و بی‌طرفی از رویداد ارائه دهند. بنابراین، تحریف، تغییر، یا پنهان‌کاری در بسیاری از رخدادهای حساس و سرنوشت‌ساز تاریخ، همواره ممکن و حتی رایج است. ارزش و نقش مطالعه تاریخ، از نگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) چیزی فراتر از تکرار رخدادهاست؛ بلکه تاریخ، مجموعه‌ای از آموزه‌ها، عبرت‌ها و چراغی برای هدایت و بصیرت نسل‌هاست.

در این دیدگاه، بررسی علمی و عمیق گذشته اهمیت دارد، زیرا انسان را به فهم دقیق علل رویدادها، نتایج و تأثیراتشان و شناخت سنت‌های حاکم بر تحولات اجتماعی و انسانی دعوت می‌کند. نویسنده تصریح می‌کند که متون اصیل و منابع وحیانی، مانند نهج‌البلاغه، شایسته‌ترین راه‌های شناخت حقیقت و دوری از تحریف یا مصادره به مطلوب واقعیت هستند. تنها این منابع، تصویری ناب، دقیق و بدون اغراض شخصی از حوادث ارائه می‌دهند و با سیراب شدن از این کانون دانش و معرفت، می‌توان تاریخ را به ابزاری برای رشد اخلاقی و اجتماعی تبدیل کرد.

در نهایت، کتاب بر این نکته تأکید دارد که نگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به تاریخ، نگاهی مسئولانه و متعهد به حقیقت است. با چنین نگاهی، تاریخ از سطح خاطرات و وقایع صرف فراتر می‌رود و به گنجینه‌ای از آموزه‌ها بدل می‌شود که اگر به‌درستی فهمیده و به‌کار گرفته شود، انسان و جامعه را از تکرار اشتباهات و کسالت‌های گذشته باز می‌دارد و به سوی فردایی بهتر راهبری می‌کند. محتوای کتاب، همواره وفادار به متن و معنای اصلی، به دور از شعار، و به صورت روان و منسجم، شناختی عمیق از دیدگاه تاریخی امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه و اهمیت نقش تاریخ در رشد فرد و جامعه را به خواننده منتقل می‌کند.

هشتگ

#حکمت #نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین_علیه‌السلام #تاریخ #تحلیل_تاریخ #درس_آموختنی #واقعیت_تاریخی #صداقت #امانت‌داری #تحریف_تاریخ #آگاهی #مسئولیت #عبرت #دانش #منابع_اصیل #تفکر #حیات #انسان #جامعه #شناخت_حقیقت #رشد_فکری

نویسنده

جرج جرداق مسیحی

چکیده

کتاب «صدای عدالت انسانی» نوشته جرج جرداق و ترجمه سیدهادی خسروشاهی، پژوهشی عمیق درباره زندگی، شخصیت و اندیشه‌های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) است. نویسنده با تکیه بر منابع معتبر تاریخی و بهره‌گیری از آثار اندیشمندان بزرگ، تصویری روشن از جایگاه ممتاز امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به عنوان تجسم عدالت، دانایی و انسانیت ارائه می‌دهد. این اثر بر این نکته تأکید دارد که امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) نه تنها پیشوای دینی مسلمانان، بلکه اسوه‌ای جهانی در قضاوت، اخلاق، سیاست، علم و فضیلت انسانی است.

در سراسر کتاب، امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به عنوان رهبر و حاکمی معرفی می‌شود که عدالت را بنیان همه امور می‌داند و همواره در تمام موقعیت‌های دشوار حیات خویش، پایبندی به حق و حمایت از مظلومان را اصل قرار می‌دهد. جرج جرداق با اشاره به خطبه‌ها و نامه‌های متقن و بی‌مانند امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، توانسته ابعاد مختلف شخصیت ایشان را مثل مهربانی، شجاعت، پارسایی، عقلانیت و بردباری به شکلی زنده و ملموس نشان دهد. همچنین، نویسنده اهمیت جایگاه کلام و سیره امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه را به وضوح بیان کرده و این اثر را گنجینه‌ای جاودان برای شناخت ابعاد عمیق انسانیت و عدالت برشمرده است.

موضوع مهم دیگری که در این کتاب تبیین شده، فرازمانی و فرامکانی بودن پیام عدالت و انسان‌دوستی امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) است؛ این آموزه‌ها برخاسته از دینی الهی و فطرت انسانی است و برای حل مسائل جوامع امروز نیز راهگشاست. کتاب همچنین به نقش امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در اخلاق فردی و اجتماعی، اصلاح امور امت و ایستادگی بر آرمان‌های انسانی، علم‌گرایی، حمایت از مستضعفان و توجه عملی به کرامت انسان‌ها اشاره می‌کند.

نویسنده، جرج جرداق، در فصل‌های گوناگون اثر خود، به ستایش شخصیت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) از زبان متفکران غربی مانند گوته، جواهر لعل نهرو، جرج برنارد شاو و دیگران می‌پردازد و نشان می‌دهد که بزرگی و خرد این امام، الهام‌بخش بسیاری از اندیشمندان جهان بوده است. در حقیقت، عدالت‌محوری، آزادی اندیشه و دفاع از حقوق انسان، بخش جدایی‌ناپذیر از سیره امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) است که امروز هم برای تمامی ملت‌ها و جوامع‌ حق‌طلب و آزاداندیش معنا دارد.

در مجموع، «صدای عدالت انسانی» تلاشی تاثیرگذار برای شناساندن ابعاد ناشناخته و آرمانی زندگی امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) است؛ اثری که خواننده را با ریشه‌های تاریخی و الهی مفاهیمی چون عدالت، آزادی، علم و نوع‌دوستی آشنا می‌کند و نشان می‌دهد که آموزه‌های آن حضرت، تنها متعلق به یک عصر یا یک قوم نیست، بلکه نقطه اتکای همه انسان‌ها در جستجوی عدالت و حقیقت خواهد بود.

هشتگ

#امیرالمؤمنین_علیه‌السلام #عدالت #صدای_عدالت_انسانی #جرج_جرداق #نهج_البلاغه #انسانیت #حقوق_بشر #آزادی #مساوات #سیره_علوی #جامعه_عادلانه #اخلاق #کرامت_انسانی #آزادی_اندیشه #تمدن_اسلامی #تعالیم_امیرالمؤمنین #معنویت #رهبران_الهی #الهام_برای_بشریت #سیاست_اسلامی #دفاع_از_مظلوم #علم_در_اسلام #الگوی_رهبری #تاریخ_اسلام #اصلاح_اجتماعی #کتاب_پژوهشی #پژوهش_انسانی #تألیف_جرج_جرداق

نویسنده

کاظم ارفع

چکیده

کتاب «از منظر نهج البلاغه» تلاش دارد ابعاد مختلف معارف، آموزه‌ها و حکمت‌های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) را با تأکید بر نهج‌البلاغه مورد واکاوی قرار دهد. نویسنده با زبان علمی و مستند، مفاهیم بلند این اثر را به نیازهای معاصر بشر گره می‌زند و نشان می‌دهد چگونه سخنان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) پاسخگوی پرسش‌های بنیادین انسان امروز است؛ از چیستی و فلسفه زندگی گرفته تا ابعاد اجتماعی، اخلاقی و الهی حیات.

در این مجموعه تأکید می‌شود که نگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به خدای متعال، توحید، عدالت، حکمت، عبودیت و رابطه انسان با هستی، نگاه جامعی است که هم فرد و هم جامعه را به تعالی دعوت می‌کند. تفسیر عمیق عدالت الهی و انسانی، اهمیت مسئولیت‌پذیری اجتماعی، معنا و هدف‌داری زندگی، جایگاه عقل و علم، اهمیت پرهیزگاری و اخلاق در مدیریت و سیاست، محورهای اصلی این کتاب را تشکیل می‌دهد. نویسنده با بهره‌گیری از روایات، خطبه‌ها و نامه‌های نهج‌البلاغه، نشان می‌دهد که دغدغه‌های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) همواره تعالی فکری و عملی جامعه است؛ او انسانی می‌خواهد که با عقلانیت، وجدان اخلاقی، عشق به علم و جست‌وجوی عدالت، مسیر رشد و کمال را بپیماید.

نگرش امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به سیاست، حکومت و رهبری نیز مبتنی بر تعالی معنوی، نفی ظلم و فساد، حمایت از محرومان و مسؤولیت‌پذیری در برابر مردم است. او بارها یادآور می‌شود که عدالت پیش‌شرط سلامت جامعه و قرب به خدای متعال است و هر حکومتی که بر غیر عدالت بنا شود، محکوم به فروپاشی است. در این کتاب، فلسفه حوادثی چون سکوت یا مبارزه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، اصولی چون امر به معروف و نهی از منکر، نقش علم و دانش در پیشرفت و رشد فرد و جامعه و رابطه انسان با مقدرات الهی، با دقت تبیین می‌شود.

همچنین به ابعاد شخصیتی و روحی امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) پرداخته می‌شود؛ عبودیت، زهد، شجاعت، حلم و حلم‌ورزی در کنار قاطعیت، درک عمیق از معنویت و پیوند با خدای متعال، همگی ویژگی‌هایی است که نه تنها الگویی برای انسان مؤمن، بلکه دستمایه‌ای برای فهم بهتر جهان و مسؤولیت انسان در مواجهه با آن است.

کتاب با تأکید بر پیوند نیازهای معنوی بشر معاصر با آموزه‌های نهج‌البلاغه، توصیه می‌کند که شناخت واقعی از امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) تنها با عمل به دستورات او و فهم حکمت‌های نهفته در سخنانش ممکن است؛ زیرا او نه تنها امام مسلمانان، بلکه میراث‌دار حکمت و انسانیت برای همه زمان‌هاست. نتیجه نهایی کتاب این است که آموزه‌های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) می‌تواند راهنمای عملی و فکری برای انسان امروز باشد تا به سوی جامعه‌ای توحیدی، عادلانه و سرشار از آگاهی و معنویت حرکت کند.

هشتگ

#نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین #معرفت #حکمت_علوی #عدالت #توحید #آموزه_های_دینی #رهبری_اسلامی #اخلاق #علم_و_عقل #سبک_زندگی_اسلامی #معنویت #جامعه_اسلامی #عدالت_اجتماعی #زهد #مسئولیت_اجتماعی #تعلیم_و_تربیت #اندیشه_اسلامی #پژوهش_دینی #الهیات

نویسنده

ابن ابی الحدید

چکیده

کتاب «شرح نهج البلاغه» ابن ابی الحدید یکی از بزرگ‌ترین و جامع‌ترین آثار تفسیری در تاریخ اسلام است که به صورت کامل و با رویکردی تحقیقی و انتقادی به تبیین خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات حکمت‌آمیز امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در نهج البلاغه می‌پردازد. ابن ابی الحدید، ادیب و متکلم برجسته قرن هفتم هجری، با تسلط بر ادبیات، تاریخ، فلسفه، کلام و فقه، نهج البلاغه را نه فقط در سطح لغوی و بلاغی، بلکه در بستر تاریخی و فکری عصر امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) بررسی کرده است.

او با مراجعه به منابع متعدد از اهل سنت و شیعه، باورها و اختلافات کلامی را بیان و نقد می‌کند و در بسیاری مواقع با انصاف علمی، دیدگاه‌های گوناگون را واکاوی می‌کند. علاوه بر شرح و توضیح آیات و مفاهیم، ابن ابی الحدید به ریشه‌یابی بسیاری از حوادث تاریخی، چگونگی شکل‌گیری فرقه‌ها، تبیین جایگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در تاریخ اسلام، نقد و بررسی طلحه و زبیر، عثمان، معاویه و دیگر شخصیت‌های محوری می‌پردازد و مسائل بنیادین کلامی مانند توحید، عدل، امامت، جبر و اختیار، جایگاه علم، معرفت و اخلاق را به تفصیل تشریح می‌کند.

او نهج البلاغه را حلقه اتصال معارف ناب اسلامی، حکمت و سیاست علوی با دغدغه‌های روزگار می‌داند و همواره تلاش می‌کند آموزه‌های عمیق آن را به زبان ساده برای مخاطب شرح دهد. این اثر فقط یک شرح ساده نیست، بلکه گنجینه‌ای از فرهنگ، معارف و آگاهی تاریخی است که هم در میان محققان شیعه و هم اهل سنت مورد احترام است و هنوز به عنوان اثری بی‌بدیل برای فهم دقیق شخصیت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، جایگاه او در اسلام و آموزه‌های بنیادین نهج البلاغه شناخته می‌شود.

شرح ابن ابی الحدید، علاوه بر آشنایی با نهج البلاغه، دریچه‌ای به شناخت و نقد جامعه اسلامی نخستین، تحولات پس از پیامبر(صلی الله علیه و آله)، و بررسی عمیق ریشه‌های اختلاف امت اسلامی نیز باز می‌کند و همواره یکی از منابع اصلی پژوهش در تاریخ، کلام، سیاست و اخلاق اسلامی است.

هشتگ

#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #ابن_ابی_الحدید #امیرالمؤمنین #کلام_اسلامی #تاریخ_اسلام #فلسفه_اسلامی #امامت #عدالت #حق_طلبی #حکومت_علوی #جامعه_اسلامی #حکمت_اسلامی #مبانی_معرفت #انصاف_علمی #رهبر_الهی #تحولات_سیاسی #انتقاد_خلفا #تفسیر_تاریخی #شخصیت_امیرالمؤمنین #عدالت_اجتماعی #ادبیات_عربی #توحید #انسان_در_اسلام #اخلاق_سیاسی #علم_دینی #روش_تحقیقی #فرهنگ_اسلامی #اندیشه_اسلامی #اختلافات_کلامی

نویسنده

محمد عابدی

چکیده

حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) بانویی شریف، خردمند و برجسته بود که در میان مردم قریش از جایگاه رفیعی برخوردار بود؛ نه تنها از نظر ثروت و شرافت خانوادگی، بلکه به دلیل شخصیت والا و منش انسانی. پس از ازدواج با پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، تمام دارایی و ظرفیت معنوی خود را در راه حمایت از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و پیشرفت اسلام به کار گرفت و نقش مهمی در پایه‌گذاری اولین هسته جامعه اسلامی ایفا کرد.

یکی از مهم‌ترین نکات این کتاب، رابطه محبانه و تربیتی پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) با امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) بود؛ شخصیتی که از کودکی زیر سایه تربیت الهی پیامبر بزرگ شد و در مراحل اولیه دعوت پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، پیش از هرکس دیگر به او ایمان آورد. نقل شده است که امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) نخستین افراد مؤمن به پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بودند و اولین نماز جمعی اسلام در خانه کوچک و صمیمی آن‌ها برپا شد. این جمع سه‌نفره نماد آغاز ایمان راستین و جامعه الهی بود.

اعتبار این جایگاه نه فقط در روایات شیعه، بلکه در منابع معتبر اهل سنت نیز آمده است که امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) نخستین ایمان‌آورنده به پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، و حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) دومین نفر بود. برخی در تاریخ‌نگاری تلاش کرده‌اند جایگاه پیشگامانه حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) را نادیده بگیرند، اما شواهد متقن تاریخی و روایی به روشنی از ایمان عملی و بی‌تردید او سخن می‌گویند.

پس از شدت گرفتن مقاومت و دشمنی قریش، مسلمانان با رهبری حضرت ابوطالب و همراهی امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) به شعب ابی‌طالب پناه بردند. در این دوران دشوار، حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) با بذل مال و جان، استقامت ستایش‌برانگیزی نشان داد و تمام دارایی خود را وقف حمایت از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و یارانش کرد. شدت این رنج‌ها، در نهایت به رحلت غم‌انگیز حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) منتهی شد؛ حادثه‌ای که تأثیر عمیقی بر پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و دختر خردسالش، حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها)، گذاشت.

در ضمن، روایات تاکید دارند که خدیجه(سلام‌الله‌علیها) یکی از چهار زن کامل عالم است؛ همراه آسیه، مریم و فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها). ایمان، فداکاری، وفاداری و عقلانیت او الگویی جاودانه برای زنان و مردان مؤمن تاریخ اسلام باقی مانده است.

جمع‌بندی کتاب روشن می‌سازد که حضرت خدیجه(سلام‌الله‌علیها) صرفاً شریک پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نبود، بلکه نخستین زن مسلمان و اولین شیعه و یاور حقیقی امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) بود. این جایگاه ویژه، نتیجه ایمان استوار، اخلاص بی‌مانند و فداکاری او در راه رسالت و ولایت است که همواره باید الگویی الهام‌بخش برای تمام انسان‌ها دانسته شود.

هشتگ

#حضرت_خدیجه_سلام_الله_علیها #اولین_زن_مسلمان #امیرالمؤمنین_علیه‌السلام #شیعه_اول #حمایت_از_پیامبر #زندگی_خدیجه #ایمان_و_ولایت #منزلت_زن #نقش_زن_در_اسلام #سیرت_نبوی #اهل_بیت_علیهم‌السلام #فاطمه_زهرا_سلام_الله_علیها #محاصره_شعب_ابی_طالب #ایثار #تاریخ_اسلام #عشق_الهی #زن_نمونه #وفات_حضرت_خدیجه #بعثت #اقتصاد_اسلام

نویسنده

الميرزا حبيب الله الخوئي

چکیده

کتاب «منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة» تألیف میرزا حبیب‌الله خویی، باید به چند محور اساسی این اثر ۱۴ جلدی اشاره کرد که حول شرح، تحلیل و تبیین مفاهیم ژرف و عبارات بلندمرتبه نهج البلاغه می‌گردد. مؤلف کتاب با تبحری ویژه و نگاه تفصیلی، سخنان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) را مورد واکاوی قرار داده و با تکیه بر منابع متقن حدیثی، تاریخی، کلامی و ادبی، به شرح دقیق خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار پرداخته است.

در این اثر، علاوه بر تبیین ظواهر الفاظ، به ابعاد مختلف معنایی، فلسفی، کلامی و عرفانی سخنان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) پرداخته شده و تلاش شده از برداشت‌های سطحی پرهیز شود و ژرف‌نگری خاصی در تحلیل مفاهیم صورت گیرد. نویسنده همزمان با شرح عبارات، به اختلاف اقوال در تفاسیر نهج‌البلاغه اشاره کرده و دیدگاه دانشمندان شیعه و اهل سنت را طرح نموده است تا خواننده تصویری جامع و متعالی از جایگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و میراث علمی‌اش به دست آورد.

از ویژگی‌های شاخص این شرح، نقد مستدل دیدگاه‌های مخالف و دفاع از اصالت و حقانیت سخنان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) بر اساس منابع اصیل شیعی است. همچنین، به نکات دقیق بلاغی، واژه‌شناسی، ریشه‌های تاریخی، اسباب صدور خطبه‌ها و نقش اجتماعی و سیاسی آنها توجه ویژه شده است. مسائل کلامی همچون توحید، امامت، عدل، جایگاه اهل‌بیت(علیهم‌السلام)، بررسی مقامات روحی و علمی امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و دفاع از اصول و مبانی شیعه، جزء مباحث کلیدی این شرح محسوب می‌شود.

در بخش‌هایی، تحلیل‌های روانشناختی و اجتماعی درباره مخاطبان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و شرایط اجتماعی دوران آن حضرت ارائه شده و کاربرد آموزه‌های نهج‌البلاغه در زندگی فردی و اجتماعی با زبانی علمی و استنادی ترسیم گردیده است. توضیح لغات دشوار، بیان سیاق و ساختار جملات، نقل احادیث و روایات مرتبط، مقایسه خطبه‌ها و نامه‌ها با سایر منابع تاریخی، و آوردن پاسخ به اشکالات و شبهات مطرح‌شده درباره نهج البلاغه، ساختار اصلی این مجموعه مفصل را تشکیل داده است.

در مجموع، کتاب «منهاج البراعة» نه تنها به شرح الفاظ نهج‌البلاغه می‌پردازد، بلکه تحلیلی عمیق از مفاهیم و پیام‌های جاودانه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) ارائه می‌دهد و تلاش می‌کند جان‌مایه معرفتی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی سخنان ایشان را به صورتی علمی و قابل درک برای پژوهشگر و علاقه‌مند به اندیشه ناب شیعی، بیان کند. این اثر، یکی از جامع‌ترین و معتبرترین شروح نهج‌البلاغه و منبعی وزین برای شناخت ابعاد مختلف شخصیت و آموزه‌های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به شمار می‌آید.

هشتگ

#نهج_البلاغه #تفسیر_نهج_البلاغه #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #فلسفه_شیعه #بلاغت_عربی #تاریخ_اسلام #علم_کلام #تحلیل_سخنان_امیرالمؤمنین #مفاهیم_شعری #پیام_اخلاقی #امامت #عدالت_اجتماعی #توحید #اهل_البیت #اندیشه_شیعه #علمی _ادبیات

نویسنده

علی‌اکبر مهدی‌پور

چکیده

این کتاب با محوریت شخصیت والای حضرت سکینه بنت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، به تبیین جایگاه معنوی، نقش تاریخی و علمی، و ویژگی‌های شخصیتی ایشان در دوره امام حسین(علیه‌السلام) و دوران پس از عاشورا می‌پردازد.

نویسنده با توجهی ویژه به منابع اصیل شیعه و مطالعات تاریخی، تصویر روشنی از محیط خانوادگی، تربیت علمی، و فضای حاکم بر دوران حضرت سکینه ارائه می‌دهد. سکینه بنت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) نه تنها دختر امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و خواهر حضرت سیدالشهدا(علیه‌السلام) است، بلکه از زمره بزرگ‌ترین زنان محدّث، عالم، سخنور و حافظ روایات اهل‌بیت(علیهم‌السلام) به‌شمار می‌رود.

کتاب با گزارش از کودکی حضرت سکینه آغاز کرده و مراحل تربیت او در دامان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) را شرح می‌دهد؛ تأکید نویسنده بر نقش تربیتی اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در پرورش نسلی فرهیخته و آگاه است. حضرت سکینه در زمینه نقل حدیث، تفسیر کلام، مناظرات علمی، و دفاع از حریم اهل‌بیت(علیهم‌السلام) جایگاهی ویژه دارد. نقل روایات معتبر از ایشان، و بهره‌مندی علما، محدثان و اهل دانش از دانش ایشان، وجهه علمی ایشان را برجسته می‌سازد.

بخش برجسته‌ای از کتاب به حضور حضرت سکینه در واقعه عاشورا و پس از آن اختصاص یافته است. او تجسم صبر، روشنگری، استقامت و خطابه در صحنه کربلا و مجلس یزید است. سخنان و مواضع حضرت سکینه در برابر ظلم و دفاع از حق، بخشی مهم از تاریخ عاشورا و پیام‌رسانی آن نهضت بوده است. نویسنده با بررسی متون کهن و شواهد تاریخی، نقش کلیدی حضرت سکینه را در بقای پیام و فرهنگ عاشورا ترسیم می‌کند.

کتاب همچنین به ابعاد شخصیتی حضرت سکینه از منظر فضایل اخلاقی، هوش، ادب، حضور فعال در جامعه و دفاع از جایگاه زن شایسته اشاره می‌کند. روایت‌هایی از صداقت، شجاعت، و دفاع از مظلوم در زندگی ایشان بیان‌گر برجستگی شخصیت علمی و معنوی اوست.

در نهایت، کتاب «از تبار محدثان، سکینه دخت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)» جایگاه ایشان را به عنوان الگویی برای زن شیعی، دانشور و محدث ترسیم کرده و تأثیر تاریخی و نقش بنیادین ایشان در پیوند امانت علمی اهل‌بیت(علیهم‌السلام) و انتقال آن به نسل‌های بعدی را به‌روشنی نشان می‌دهد.

هشتگ

#سکینه_دخت_امیرالمؤمنین #زنان_اهل_بیت #محدثان_شیعه #سیره_حضرت_سکینه #تاریخ_اسلام #نقش_زنان_در_تشیع #حماسه_عاشورا #علم_حدیث #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #زنان_فرهیخته_اسلام #سادات_علوی #زندگی_اهل_بیت

نویسنده

حسین مهدوی پارسا

چکیده

کتاب «نقش بصیرت یاران ائمه علیهم‌السلام در تداوم شیعه (با رویکرد رسانه‌ای)» به قلم حسین مهدوی پارسا، با تمرکز بر اهمیت بصیرت و بینش یاران ائمه در مسیر بقای تشیع، سعی می‌کند روند تاریخی ماندگاری شیعه را بررسی کند و نقش آگاهی و موقعیت‌شناسی پیروان اهل بیت(علیهم‌السلام) را در برابر چالش‌ها و هجمه‌های اجتماعی و سیاسی نشان دهد. نویسنده با تبیین مفهوم بصیرت، ابتدا به این نکته اشاره می‌کند که بصیرت نه فقط در شناخت عادی، بلکه در تشخیص درست مسیر، تحلیل موقعیت‌ها و تمییز حق از باطل جلوه می‌کند.

کتاب تأکید دارد که بصیرت در لغت به معنای بینایی درونی و در اصطلاح دینی، نوعی قدرت تمییز دادن و دیدن حقیقت‌ها پشت پرده مسائل است. آیات قرآنی و روایات اهل بیت(علیهم‌السلام) مرتبه بالایی برای بصیرت قائل شده‌اند و آن را شرط اصلی درک حق و پیروی از راه مستقیم می‌دانند. ضرورت بصیرت هم به صورت فردی و هم به صورت اجتماعی دیده می‌شود؛ چرا که بی‌بصیرتی، جامعه را به انحراف، تحریف حقایق و پذیرش باطل می‌کشاند و در مقابل، بصیرت راه ماندگاری خط اهل بیت را فراهم می‌کند.

در ادامه، راه‌های کسب بصیرت مطرح می‌شود. شناخت حقیقت ولایت و پیروی از ولی زمانه، اندیشه‌ورزی و تحلیل وقایع، درون‌نگری و توجه عمیق به رخدادها، پیروی از عالمان ربانی، رعایت ایمان و تقوا، عبرت‌آموزی از تاریخ و یاد خدا، از جمله اصلی‌ترین راه‌های تقویت بصیرت معرفی شده‌اند. در مقابل، وابستگی به دنیا و اسارت در لذت‌ها و شهوات به عنوان موانعی جدی برای بصیرت و آگاهی در نظر گرفته می‌شوند.

بخش مهمی از اثر به بررسی نمونه‌های عملی نقش بصیرت در یاران امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) (صل‌الله‌علیه‌وآله) و دیگر ائمه پرداخته است. نویسنده با ذکر زندگی و عملکرد افرادی مثل بلال حبشی، مقداد بن عمرو، عمار یاسر، ابوذر غفاری و دیگر یاران وفادار، نشان می‌دهد که چگونه این بزرگان با آگاهی، شجاعت و تحلیل صحیح، چه در دوران سکوت و صبر بر فشارها و چه هنگام ایستادگی، از حریم ولایت و امامت دفاع کرده و مانع خاموش شدن چراغ تشیع شدند. این افراد با تبیین حقیقت ولایت، شجاعت در بیان سخن حق، روشنگری برای مردم و حتی شهادت، از تحریف و تضعیف اصول دینی جلوگیری کردند.

کتاب تأکید می‌کند انتقال تجربه و پیامی که یاران ائمه در دوران مختلف با زبان‌ها و ابزارهای متنوع انجام می‌دادند، دو کارکرد کلیدی داشت: نخست، هدایت جامعه و جلوگیری از شکاف معرفتی و دوم، ایستادگی در برابر جریان رسانه‌ای مخالف و ایجاد روایت درست از حقیقت. به ویژه در دوران خفقان و محدودیت، یاران بصیر با بهره‌گیری از شیوه‌های ارتباطی، عبرت‌آموزی و روشنگری، چراغ هدایت را روشن نگه داشتند و پایه‌گذار استمرار معنایی و اجتماعی مکتب اهل بیت(علیهم‌السلام) شدند.

در جمع‌بندی، کتاب نقش بصیرت یاران ائمه را ستون اصلی تداوم و پویایی تشیع دانسته و این باور را مطرح می‌کند که ماهیت بصیرت، رابطه مستقیم با معرفت، بینش و رفتار دینی دارد، و اگر بصیرت در نسل‌های بعدی باقی بماند، تشیع همواره زنده و پوینده خواهد بود.

هشتگ

#بصیرت_شیعه #یاران_اهل_بیت #امیرالمؤمنین_علیه‌السلام #تاریخ_تشیع #مقاومت_اسلامی #رسانه_در_تاریخ_اسلام #امام_حسن_مجتبی #تحریف_تاریخ #میثم_تمار #عمار_یاسر #بلال_حبشی #نقش_رسانه_دینی #راهنمایی_دینی #تداوم_تشیع

نویسنده

آیت‌الله سید ابوالقاسم خوئی

چکیده

مجموعه‌ی «منهاج‌البراعة فی شرح نهج‌البلاغه» تألیف آیت‌الله سید ابوالقاسم خوئی، از جامع‌ترین و علمی‌ترین شروح نهج‌البلاغه در تاریخ معارف شیعه است. این اثر ارزشمند بر پایه‌ی وفاداری کامل به متن اصلی و احترام به فضای کلام امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) (صل‌الله‌علیه‌وآله) تدوین شده و در بیست‌ویک جلد، شرحی دقیق، روان و ژرف بر خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار نهج‌البلاغه ارائه می‌دهد.

نویسنده در مجلدات آغازین، اهمیت نهج‌البلاغه و ضرورت شرح آن را تبیین می‌کند و سپس با بهره‌گیری از مباحث لغوی، ادبی و بلاغی، ابزار مناسبی برای فهم بهتر سخنان امام فراهم می‌سازد. توجه جدی به صنایع بلاغی، واژه‌شناسی، تشبیه، استعاره و ساختار نحوی، پایه‌ی کار اوست. استاد خوئی در کل اثر همواره به بستر تاریخی صدور هر سخن، زمینه‌های اجتماعی و فلسفی و ارتباط این کلام با قرآن و سنت پیامبر و اهل‌بیت(علیهم‌السلام) توجه ویژه دارد.

با ورود به شرح خطبه‌ها و نامه‌ها، هر فراز با واکاوی دقیق معنا، ترجمه روان و تحلیل کلامی و تاریخی معرفی می‌شود و نه تنها به مباحث اعتقادی و فلسفی بنیادین چون توحید، عدل، جبر و اختیار، امامت، عصمت و قضا و قدر می‌پردازد، بلکه کارکردهای اخلاقی و اجتماعی برای انسان و جامعه معاصر را برجسته می‌سازد. استاد خوئی در بسیاری از بخش‌ها با نقد آرای مفسران پیشین و تأکید بر کاربردپذیری نهج‌البلاغه در زندگی، پیام کلام امام را فراتر از قالب ادبی، به منزله‌ی راهنمایی عملی برای تهذیب فرد و اصلاح جامعه ارائه می‌کند.

در مجلدات پایانی، شرح کلمات قصار و حکمت‌های آخر نهج‌البلاغه با همان دقت و انصاف ادامه می‌یابد و معانی ژرف تربیتی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی آنها تبیین می‌شود. خوئی با استناد به قرآن، روایات و منابع فلسفی و کلامی، پیوند میان حکمت علوی و نیازهای فکری و معنوی عصر جدید را به‌خوبی نمایان ساخته است. سراسر اثر بر تحکیم عقلانیت دینی، مسئولیت اخلاقی، خودسازی، قناعت، صبر، عزت نفس و توجه به عدالت اجتماعی مبتنی است و ادبیات روان، لحن آموزشی و تحقیق محور بودن آن راه را برای پژوهشگران و علاقه‌مندان نهج‌البلاغه هموار می‌کند.

در نهایت، «منهاج‌البراعة» نه فقط یک شرح و تفسیر صرف است، بلکه مرجعی زنده برای تعمیق معرفت دینی، الهام‌بخشی به اندیشه پژوهشی و اخلاق عملی، و پلی میان فهم سنت و نیازهای امروز جامعه اسلامی است؛ اثری بی‌نظیر زیر لوای شخصیت و معارف جاودان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام).

هشتگ

#نهج_البلاغه #شرح_نهج_البلاغه #منهاج_البراعه #سید_ابوالقاسم_خوئی #امیرالمؤمنین_علیه_السلام #حکمت_اسلامی #معرفت_علوی #اخلاق_دینی #کلام_شیعه #فلسفه_اسلامی #تاریخ_اسلام #ادبیات_عربی #پژوهش_شیعی #اصول_اعتقادی #حکومت_علوی #نامه_مالک_اشتر #تحلیل_بلاغی #تحلیل_لغوی #عدالت_اجتماعی #تفسیر_قرآن #روایات_اهل_بیت #مطالعات_دینی #علم_کلام #حکمت_عملی #اخلاق_اجتماعی #تربیت_اسلامی #تحلیل_تاریخی

نویسنده

شیخ کلینی (رحمت‌الله‌علیه)

چکیده

در مجموعه هشت جلدی «الأصول الکافی» تألیف شیخ کلینی (رحمت‌الله‌علیه)، بن‌مایه‌های اعتقادی، اخلاقی و فقهی مکتب تشیع بر محور روایات پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله) و اهل‌بیت معصومین (علیهم‌السلام) گردآوری شده است. این اثر ارزشمند، تصویری جامع و سلسله‌وار از معارف اسلامی ارائه می‌دهد که زوایای مختلف زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی مؤمن را پوشش می‌دهد و همواره وفاداری به وحی و سنت اهل‌بیت (علیهم‌السلام) را اساس قرار می‌دهد.

در آغازین جلد، موضوع اساسی عقل، نقش آن در هدایت انسان، و ارتباط بنیادین آن با ایمان، اخلاق و معنویت تبیین می‌شود و تأکید می‌گردد که فهم و عمل دینی بدون بهره‌مندی از عقل و شناخت عمیق، راهگشا نیست. سپس وارد تقابل ایمان و کفر، نفاق و مراتب واقعی ایمان بر اساس عمل و معرفت می‌شویم؛ با این پیام که دین‌داری بر پایه رابطه قلبی و التزام عملی شکل می‌گیرد و عشق و پیوند با اهل‌بیت (علیهم‌السلام) رکن جدایی‌ناپذیر ایمان واقعی است.

در جلدهای سوم و چهارم، احکام و آموزه‌های عملی دین شامل عبادات، مناسبات خانوادگی، اخلاق اجتماعی، حقوق اقتصادی و آداب معاشرت مورد بحث قرار می‌گیرد. این مطالب نشان می‌دهند که اسلام نه‌تنها به جنبه‌های فردی معنویت، بلکه به نظم‌دهی مناسبات اجتماعی، برقراری عدالت، صلح و پیشرفت اخلاقی جامعه اهتمام جدی دارد.

در میانه و اواخر این مجموعه، به تدریج وارد حوزه قوانین جزایی، دیات، حدود، قصاص و نحوه برخورد شریعت با جرائم و منازعات می‌شویم. در کنار این مباحث، همواره توصیه به رأفت، گذشت، عقلانیت در اجرا و توجه به مقاصد عالیه شریعت دیده می‌شود تا عدالت با لطافت اخلاقی و رعایت مصالح اجتماعی همراه باشد.

در جلدهای پایانی، محور توجه به احکام خانواده، روابط عاطفی و حقوقی اعضای آن، مسائل اقتصادی، وصیت، ارث و معاملات است. درس‌های اخلاقی و تربیتی برجسته‌ای نیز ارائه می‌شود که بر اهمیت تهذیب نفس، تواضع، انصاف، امانت‌داری، توکل، حسن معاشرت و همکاری اجتماعی تأکید دارد. در نهایت، کتاب با بیان مجموعه‌ای از آموزه‌های اخلاقی، توصیه‌های تربیتی، نکات معرفتی و حکمت‌های عملی، سیمای یک انسان مؤمن و جامعه آرمانی شیعی را ترسیم می‌کند.

«الأصول الکافی» افزون بر ارائه احکام و معارف ناب، با پیوند عقل و نقل، و همراه ساختن اخلاق و شریعت، دایرةالمعارفی بی‌بدیل از اسلام اصیل و معارف اهل‌بیت (علیهم‌السلام) را پیش روی شیفتگان حقیقت قرار داده است. مطالعه این اثر، مخاطب را با ابعاد ژرف خردورزی، ایمان، عمل صالح، اخلاص، معنویت و زندگی الهی در افق اندیشه شیعی آشنا می‌سازد و الگویی برای زیست معنوی و مسئولانه در پهنه فرد و جامعه پدید می‌آورد.

هشتگ

#عقل_و_جهل #ایمان_و_کفر #احکام_عبادی #اخلاق_اسلامی #خانواده_در_اسلام #عدالت_اجتماعی #حقوق_انسان #احکام_اقتصادی #حدود_و_دیات #تعلیم_و_تربیت #امانتداری #محبت_اهل_بیت_علیهم‌السلام #تهذیب_نفس #توحید #نبوت #امامت #معاد #حکمت_عملی #روابط_اجتماعی #سبک_زندگی_شیعی

ترجمه‌ها

- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
نامه‌اى است از اميرالمؤمنين (عليه‌السلام) كه آن را در پاسخ معاويه نوشته است:

(و این نامه از نامه‌های خوب و پسندیده است)

«آيا نمى‌بينى «من در اين سخنى كه مى‌گويم قصدم خبر دادن به تو نيست، ليكن دربارۀ نعمت خدا سخن مى‌گويم» (آيا نمى‌بينى) كه گروهى از مهاجرين، در راه خدا به شهادت رسيدند كه هر يك از آنان داراى فضيلتى است تا آن زمان كه شهيد ما به شهادت رسيد، او را سيد الشهدا گفتند[1] و رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) او را به اين امر مخصوص گردانيد كه در نماز بر او، هفتاد تكبير گفت؟»

(نهج البلاغه، ترجمه‌ فقیهی، ص523)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
از یک نامۀ آن حضرت (علیه‌السلام) در پاسخ معاویه و آن از بهترین نامه‌­ها است:



«من نمی خواهم تو را خبر دهم ولی از نعمت خداوند سخن می‌گویم، آیا نمی‌بینی که گروهی از مهاجرین و انصار -که هرکدام را فضلی است- در راه خدای بزرگ شهید شدند؛ اما همین که شهید ما (حمزه عموی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)) به شهادت رسید او را «سیدالشهداء» نامیدند و پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در نماز بر او هفتاد تکبیر گفت (چهارده بار بر او نمازگزارد)!»

(نهج ‌البلاغه، ترجمه‌ حسین استاد ولی، ص386)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
پاسخ به نامۀ معاویه که از بهترین نامه‌های امام (علیه‌السلام) است. این نامه را پس از جنگ جمل نوشته است:

(معاویه به ‌پیشنهاد عمروعاص نامه‌ای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و­آله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیه‌السلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیه‌السلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیه‌السلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیه‌السلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا می‌کند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنی‌هاشم بر بنی‌امیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به ‌تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره می‌کند و می‌فرماید: تو با این سخن مرا به ‌خنده واداشتی چرا که فرزندان عبد‌المطلب هرگز پشت به ‌دشمن نمی‌کنند.)

فضایل بنی‌هاشم

«من نمی‌خواهم (از فضایل بنی‌هاشم) به تو خبر دهم؛ بلکه برای شکر نعمت‌های خدا متذکر می‌شوم که آیا ندیدی جمعی از مهاجر و انصار در راه خدا شهید شدند و هر یک را فضیلتی بود. آنگاه که شهید ما حمزه، به شهادت رسید، او را سید الشهداء خواندند و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در نماز بر پیکر او، به جای پنج تکبیر، هفتاد تکبیر گفت».

(نهج‌ البلاغه ترجمه‌ روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام‌پور، ص552)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از نامه‌هاى آن حضرت (عليه‌السلام) است در پاسخ نامه معاويه:‌

(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به‌ حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى به‌سزا دارد متوجه ساخته، از اين‌رو سيد رضى «عليه‌الرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامه‌ها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است.)

«نه بجهت آگهى دادن به تو (و خودستايى) بلكه براى نعمت خدا (كه به من عطاء فرموده) مى‌گويم: آيا نمى‌بينى (نمى‌دانى) گروهى از مهاجرين و انصار در راه خدا كشته شدند و همه را شرافت و بزرگوارى است تا اين‌كه شهيد ما (حمزه ابن عبد المطلب در جنگ احد) كشته گرديد، گفته شد (در باره او حضرت پيغمبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود): سيد الشهداء يعنى آقا و مهتر كشتگان در راه خدا و رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله هنگام نماز خواندن بر او، او را به گفتن هفتاد اللّه أكبر تخصيص داد؟ (زيرا بعد از اتمام نماز گروه ديگرى از فرشتگان حاضر مى‌شدند پيغمبر اكرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) هم دوباره با ايشان بر او نماز مى‌خواند و اين از خصائص حضرت حمزه (رضى‌الله‌عنه) است)».

(ترجمه ‌و شرح‌ نهج‌ البلاغه، فيض ‌الاسلام، ج5، ص896)

شروح

- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت‌الله شیرازی)
از نامه‌هاى حضرت على (عليه‌السلام) در پاسخ به نامه معاويه:

(سيد رضى مى‌فرمايد: اين نامه از زيباترين نامه‌هاى موجود است.)

برشمردن فضايل خاندان پيامبر (صلى‌الله‌عليه‌و‏آله)

«نمى‌خواهم فخر بفروشم و به تو خبر بدهم، بلكه مى‌خواهم نعمت الهى را، به فرمان حضرتش، بيان كنم كه فرمود: «وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ؛ و از نعمت پروردگار خويش [با مردم] سخن بگوى»[2]. آيا نمى‌بينى كه گروهى از مهاجران در راه خدا در جبهه‌هاى جهاد و جاهاى ديگر شهيد شدند و هر يك از فضيلت و ارزش خاصى برخوردار شدند و آن‌گاه كه شهيد ما حضرت حمزة بن عبدالمطلب عموى پيامبر (صلى‌الله‌عليه‌و‏آله) در جنگ احد به شهادت رسيد، از سوى خداى سبحان به لقب «سيد الشهداء» نايل آمد و اين لقب، به پاس آزمون بزرگ و ايمان قوى و راسخ او بود، و پيامبر (صلى‌الله‌عليه‌و‏آله تنها) براى او در هنگام نماز ميّت هفتاد تكبير گفت، حال آنكه نماز ميّت فقط پنج تكبير دارد».

(ترجمۀ توضيح نهج ‌البلاغه، آیت‌الله سید محمد شیرازی، ج4، ص43)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
(اين نامه گزيده‌اى است از نامه‌اى كه مرحوم سيد رضى در گذشته قسمتی از آن را ذکر کرد و ما در شرح آن، نامه معاویه را که حضرت (علیه‌السلام) این نامه را در پاسخش نوشته، ذکر کردیم.

امام (علیه‌السلام) در اين نامه به‌ هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيح‌ترين نامه‌اى است كه مرحوم سيد، از ميان نامه‌هاى حضرت (علیه‌السلام) انتخاب كرده و نكته‌هايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آن‌ها اشاره مى‌كنيم:)

أَ لَا تَرَى... الْجَنَاحَيْن‌، امام پس از بيان اين كه هر يك از صحابه را فضيلتى ويژه خويش است تا برترى خانوادگى خود را بر ديگران ثابت كند با ذكر برترى ويژه خاندان خود، در زندگانى و مرگ، دليل امتياز ايشان را با بقيه مهاجرين و انصار، خاطر نشان كرده است كه از جمله فضايل خاص آنان، شهادت در آن خانواده مى‌باشد و مقصود از شهيد كه به آن اشاره فرموده، عمويش حمزه بن عبد المطلب-خدا از او خشنود باد- مى‌باشد و به دو دليل، اين شهيد بزرگوار را از ساير شهيدان برتر و بالاتر مى‌داند. اولين دليل اين است كه رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، او را سيد الشهداء (سرور شهيدان) ناميده است و دليل ديگر اين‌كه او را به هفتاد تكبير در چهارده نماز كه بر او خواند اختصاص داد؛ زيرا هر نماز كه با پنج تكبير، مى‌خواند، جمعى ديگر از فرشتگان نازل مى‌شدند و اقتدا مى‌كردند پيامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) باز نماز ديگرى بر او مى‌خواند تا چهارده مرتبه و اين از خصوصيات حمزه و شرافت بنى هاشم در زندگانى و مرگشان مى‌باشد».

(ترجمۀ شرح نهج‌ البلاغه، ابن‌ میثم، ج4، صص756 و 757 )

واژه شناسی

- مُخْبِر
آگاه کننده.[3]
- أُحَدِّث
خبر می‌دهم.[4]
- خَصَّه
او را اختصاص داد. [5]

واژه کاوی

- مُخْبِر (خَبَر)
معرفتی[6] که حاصل از بررسی و آگاهی و دقت[7] در مورد دیگران[8] است و احتمال صدق و کذب در آن وجود دارد را[9]«خَبَر»[10]گویند. در قرآن کریم آمده: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا...؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، اگر فاسقى برايتان خبرى آورد، نيك وارسى كنيد...»[11]در این آیه واژه «خبر» نیامده؛ زیرا که فاسق، برای آوردن روایت، پژوهشِ لازم را نمی‌کند.[12]

«خَبَرْتُ‌ الأمر أَخْبُرُهُ‌» یعنی از روی حقیقت، دیگری را از امری باخبر کردم.[13]

«خِبْرَه» به‌معنی بینش به باطن کارها[14]در ظاهر و باطن است.[15]

«خبیر» اخص از علیم[16]و به‌معنای دانا است.[17] قرآن کریم می‌فرماید: «أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطيفُ الْخَبيرُ؛ آيا كسى كه [همه موجودات را] آفريده است نمى‌داند؟!! و حال آنكه او لطيف و آگاه است‌»؛[18]«خبیر» به‌این معنا است که فقط[19]پروردگار به کنه و حقیقت اشیاء، آگاه است.[20]

در قرآن کریم حضرت ابراهیم (علیه‌وعلی‌نبیناوآله‌السلام) خطاب به بت‌پرستان می‌فرمایند: «إِنْ تَدْعُوهُمْ لا يَسْمَعُوا دُعاءَكُمْ وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا لَكُمْ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُم‌ وَ لا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبيرٍ؛ اگر آن‌ها را بخوانيد، دعاى شما را نمى‌شنوند، و اگر [فرضاً] بشنوند اجابتتان نمى‌كنند، و روز قيامت شركِ شما را انكار مى‌كنند؛ و هيچ كس مانند [خداى] آگاه، تو را [از حقايق] خبردار نمى‌كند»؛[21] یعنی من که آمدم و شما را از حال بت‌ها خبردار کردم به حقیقت گفتم چونکه پروردگار خبیر، من را اطلاع داده است.[22]

«اِخْبار» مصدر «أَخْبَرَ»[23] به‌معنی آگاه ساختن است.[24]



تفاوت «خبر» و «علم»:

«خبر» همان «علم» به حقیقتِ ژرفِ دانسته‌ها است؛ به طوري که «خبر» داشتن از موضوعی، معنایی بیش از «علم» داشتن به آن را دارد؛ اما برخی گفته‌اند که «خبر» در ابتدا به معناي شناخت اغراق آمیز از چیزی بوده است؛ مثل علیم (دانا)، خبیر (آگاه) و...؛ سپس به‌دلیل کثرت استعمال، به‌معنای «علم» به حقیقتِ ژرفِ دانستها تغییر یافته است. [25]
- أُحَدِّث (حدث)
اجمالی:

«مُحَدِّث» یعنی کسی که حدیث روایت می‌کند[26]و به آسانی سخن می‌گوید.[27]



تفصیلی:

«حَدَث» یعنی شیء که نبوده،[28] بر غیرش تقدم پیدا کند[29] و ایجاد شود.[30]

«حَدَث» در صیغۀ «احداث» به نسبت دادن کار به فاعل و صدور آن از او دلالت دارد و در صیغۀ «تحدیث»[31] مصدر «حَدَّثَ»[32] به نسبت دادن عمل به مفعول و جهت وقوع فعل، نظارت دارد.[33] قرآن کریم می‌فرمایند: «وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّث؛ و نعمت هاى پروردگارت را بازگو كن».[34]‌‏

«حدیث» به‌معنای سخن تازه است[35] که در بیداری یا خواب از راه گوش به شخص برسد[36] و به‌این علت که جدید است به آن «حدیث» می‌گویند.[37] قرآن کریم در این مورد می‌فرماید: «يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ‌ أَخْبارَها؛ آن روز است كه زمين، اخبار خود را حکایت می‌کند (حکایت همان گفتار تازه است)[38]» و به‌همین دلیل به قرآن کریم، حدیث گویند.[39] و در اصطلاح به سخنی که از یکی از معصومین (علیهم‌السلام) روایت شود «حدیث» می‌گویند.[40]

تفاوت «حدیث» و «خبر»:‌

«حدیث» حاوی بیانی است که از نفس خود اطلاع دهد بدون این‌که به فرد دیگر نسبت داده شود؛ اما «خبر» در اصل وقتی گفته می‌شود که شامل رویدادی برای دیگران است؛ اما حاوی اتفاقی برای خود می‌تواند باشد و می‌توان آن را به درست و نادرست وصف کرد.

برخی نیز گفته اند که: «حدیث» به سخنی گفته می شود که شامل دو یا چند «خبری» است که به‌هم مرتبط باشند؛ مثلاً: زید را دیدم؛ «خبر» است..

زید را دیدم که می رفت؛ «حدیث» است.

زید و عمرو را دیدم؛ هم «خبر» است و هم «حدیث».[41]
- خَصَّه (خَصَص)
«خَصَّ» یعنی شخص ویژگی خاصی به‌دست آورد که دیگران از داشتن آن، بی‌بهره‌اند.[42]

«خَصَّ فُلاناً بالشي‌ءِ» به معنای اختصاص دادن یا گزینش یک شیئ به شخصی،[43] یا امتیاز دادن به اوست. [44]

«خصوصی» خلاف عمومی است.[45]

«خَصَّ فلاناً بالشَیءِ» و «اِخْتَصَّ فلاناً بالشَیءِ» به یک معناست.[46]

«وَ اللَّهُ‌ يَخْتَصُ‌ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ؛ خدا هركه را خواهد به رحمت خود مخصوص مي‌كند[47]».[48]

چهل و دو مورد از ماده «خَصَّ» در نهج البلاغه به‌کار رفته است.[49]

نکته‌ها و پیام‌ها

1. کافران از نعمت شنوایی برای شنیدن و دیدن آیات الهی بهره نمی‌برند. قرآن کریم در مورد آن‌ها می‌فرماید: «وَ مَثَلُ الَّذينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلاَّ دُعاءً وَ نِداءً صُمٌ‌ بُكْمٌ‌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ؛ و مَثَل [دعوت‌كننده‌] كافران چون مَثَل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم، چيزى‌] نمى‌شنود بانگ مى‌زند. [آرى،] كرند، لالند، كورند. [و] درنمى‌يابند».[50] (أَ لَا تَرَى)

2. یکی از مصادیق شکر نعمت، بازگو کردن آن است. (وَ لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ أُحَدِّثُ)

3. فردی که متذکر نعمات گسترده الهی در سراسر عمر گذشته خویش است، دغدغه ای در مورد آینده ندارد و با کمال امیدواری به آینده می نگرد بر این اساس، در ادعیه پرشور معصومان (علیهم‌السلام) مشاهده می کنیم که آن بزرگواران هرگونه نگرانی در مورد آینده را با نگاه به گذشته سرشار از لطف الهی، از دل می زدایند. برای مثال، ائمّه اطهار (علیهم‌السلام) در مناجات دلنشین «شعبانیه» چنین زمزمه می کنند: «إِلَهِي لَمْ يَزَلْ بِرُّكَ عَلَيَّ أَيَّامَ حَيَاتِي فَلا تَقْطَعْ بِرَّكَ عَنِّي فِي مَمَاتِي إِلَهِي كَيْفَ آيَسُ مِنْ حُسْنِ نَظَرِكَ لِي بَعْدَ مَمَاتِي وَ أَنْتَ لَمْ تُوَلِّنِي [تُولِنِي ] إِلّا الْجَمِيلَ فِي حَيَاتِي»؛ خدایا پیوسته در دوران زندگی، نیکی تو بر من می رسد، پس نیکی ات را در هنگام مرگ از من مگیر. خدایا من چگونه مأیوس شوم از اینکه پس از مرگ مورد حسن نظر تو واقع گردم، در صورتی که در دوران زندگی ام جز به نیکی سرپرستی ام نکردی. (لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ أُحَدِّثُ)

4. علم اهل بیت (علیهم‌السلام) علمی است که خدا به آن‌ها افاضه کرده است و باطل در آن راه ندارد. (بِنِعْمَةِ اللَّهِ)

5. کسی که دارای کرامت نفس است، از عقیده خود در هر جایگاهی که قرار می‌گیرد دست برنمی‌دارد امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در بیان صفات متقین می‌فرمایند: «فَمِنْ عَلَامَةِ أَحَدِهِمْ أَنَّكَ تَرَى لَهُ قُوَّةً فِي دِينٍ؛ در دینداری خود قوی است و دچار ضعف درون نیست»[51]. (لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ أُحَدِّثُ)

6. بعد مدیریت: یک مدیر شایسته باید به مسئولیت خود عمل کند تا رضایت قوم خود را به دست آورد. (لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ أُحَدِّثُ)

7. بعد تربیتی: والدین باید در برابر فرزندانشان، انجام وظیفه کنند تا مانع بسیاری از فسادها در سطح جامعه شوند.

8. از جمله ویژگی‌های جناب حمزه این است:

· خواندن هفتاد تکبیر در نماز برای ایشان بود و این نکته نشانگر مقام والای ایشان درآسمان‌ها و زمین است. (وَ خَصَّهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی‌الله‌علیه‌و­آله) بِسَبْعِينَ تَكْبِيرَةً عِنْدَ صَلَاتِهِ عَلَيْهِ)

· امام صادق (عليه‌السلام) در فضیلت جناب حمزه می‌فرمایند: روز قيامت، خداوند همه خلايق را در صحنه محشر جمع مى کند اولين کسى را که صدا مى زنند نوح است از او سؤال مى شود آيا دعوت الهى را به مردم رساندى؟ عرض مى کند: آرى! به او گفته مى شود: چه کسى بر اين امر گواهى مى دهد؟ مى گويد: محمد بن عبدالله (که شاهد و ناظر همه امت ها بوده است) نوح حرکت مى کند و نزد پيغمبر(صلى‌الله‌عليه‌­آله) مى آيد در حالى که على(عليه‌السلام) با اوست عرض مى کند: خداوند از من سؤال کرده است که ابلاغ دعوت کرده‌ام عرضه داشته‌ام آرى از من سؤال شد چه کسى گواهى مى دهد عرض کردم: محمد (صلى‌الله‌عليه‌­آله). پيغمبر اکرم (صلى‌الله‌عليه‌­آله) مى‌فرمايد: اى جعفر و اى حمزه برويد و (از سوى من) گواهى دهيد که او ابلاغ رسالت کرده است. سپس امام صادق (عليه‌السلام) افزود: جعفر و حمزه (به دستور پيغمبر اسلام (صلى‌الله‌عليه‌­آله)) گواه ابلاغ انبيا هستند. کسى که حاضر بود عرض کرد: پس على(عليه‌السلام) کجا خواهد بود؟ امام (عليه‌السلام) فرمود: او مقامش از اين هم بالاتر است: (هُوَ أَعْظَمُ مَنْزِلَةً مِنْ ذَلِکَ).[52]

· در تفسير امام حسن عسکرى(عليه‌السلام) آمده است: «يَأتى بِالرُّمْحِ الَّذى کانَ يُقاتِلُ حَمْزَةُ أعْداءَ اللهِ فِى الدُّنْيا فَيَناوَلَهُ إيّاهُ وَيَقُولُ: يا عَمَّ رَسُولِ اللهِ ذِدِ الْجَحيمَ عَنْ أوْلِيائِکَ بِرُمْحِکَ; روز قيامت على (عليه السلام) نيزه‌اى را که حمزه با آن، با دشمنان خدا در دنيا جهاد مى‌کرد، به دست حمزه مى‌دهد و مى‌گويد: اى عموى رسول خدا (صلى‌الله‌عليه‌­آله) دوزخ را با اين نيزه از دوستانت دور کن».[53]

راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی

· ارتباط و هماهنگی خاصی بین کلام امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و قرآن کریم وجود دارد که این اشارات قرآنی در قسمت‌های مختلف نهج‌البلاغه دیده می‌شود. در این قسمتِ نامه، حضرت (علیه‌السلام) می‌فرمایند: وَ لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ أُحَدِّثُ...؛ ، این کلام حضرت (علیه‌السلام) هماهنگ با این آیه قرآن است که می‌فرماید: «وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّث‌».[54]

· انسان در هر جایگاهی که قرار دارد خود را به‌گونه‌ای با آیات قرآن پیوند دهد تا علاوه بر فهم بهتر قرآن، عمل به فرمایشات الهی برای او میسر گردد. (أَ لَا تَرَى غَيْرَ مُخْبِرٍ لَكَ وَ لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ أُحَدِّثُ)

· والدین با آموزش قرآن به فرزندان از سنین کودکی، می‌توانند عمل به دستورات را درونشان نهادینه کنند. (أَ لَا تَرَى غَيْرَ مُخْبِرٍ لَكَ وَ لَكِنْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ أُحَدِّثُ)

نویسنده

آیت‌الله العظمی ناصر مکارم شیرازی

چکیده

کتاب «زهرا (سلام‌الله‌علیها) برترین بانوی جهان»، پژوهشی تحلیلی درباره شخصیت و جایگاه حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) است. نویسنده با دقت به شرایط اجتماعی زنان در دوره جاهلیت آغاز می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه اسلام با اصلاح فرهنگ رایج، ارزش و مقام زن را احیا کرده و برای او حقوق و کرامتی هم‌پایه مردان قرار داده است. حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) به‌عنوان برترین بانوی عالم معرفی می‌شود؛ مقام ایشان نه تنها به سبب نسبت خانوادگی با پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله) بلکه به‌دلیل کمالات معنوی و فضائل اخلاقی والای ایشان است.

در بخش‌هایی از کتاب روایت‌هایی از پیامبر اسلام (صل‌الله‌علیه‌وآله) نقل می‌شود که حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) را «پاره تن»، «نور چشم»، «ثمره قلب» و «حوریه به صورت انسان» معرفی کرده است. نویسنده وقایع ولادت حضرت را با نقل کرامات و امدادهای الهی، از جمله حضور ارواح زنان بزرگ الهی در هنگام تولد و اختتام عصر ابتر خواندن پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله)، شرح می‌دهد و سوره کوثر را به عنوان بشارت‌دهنده این موهبت بزرگ تفسیر می‌کند. القاب و نام‌های حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) مانند فاطمه، زهرا، صدیقه، طاهره و... هرکدام با استناد به روایات، معنای ویژه‌ای دارند و نشانه مقام معنوی و هدایت‌گری ایشان برای شیعیان است.

در ادامه، کتاب به روابط عاطفی ویژه پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) با حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) می‌پردازد و نشان می‌دهد احترام و محبتی که پیامبر به دخترش داشت، نه‌تنها از روی عاطفه پدر و فرزندی بلکه برای تثبیت منزلت زن و الگوسازی برای مسلمانان بود. رفتار پیامبر در تکریم حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها)، نقطه عطفی برای احیای شخصیت زن در آن دوران ظلمت و جهل معرفی می‌شود. نقل احادیثی همچون «هرکس فاطمه را بیازارد مرا آزرده و هرکس او را خوشحال کند مرا خوشحال کرده است»، جایگاه خاص ایشان را نزد پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله) و خداوند نشان می‌دهد و تاکید می‌کند که خاندان رسالت از نسل حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) استمرار یافته است.

یکی از نقاط عطف کتاب، تبیین نقش حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) در بحران‌های پس از رحلت پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) و دفاع جانانه از ولایت امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) است. خطبه‌های تاریخی و احتجاج‌های ایشان، نشانه‌ای از علم، تدبیر و شجاعت در دفاع از اصول دین و حقوق اهل‌بیت (علیهم‌السلام) بود. نویسنده فضائل خاص حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) را از منظر آیات قرآن و روایات نبوی بررسی و بر مخاطب بودن ایشان در آیات تطهیر، مباهله و مودت اهل‌بیت تأکید می‌کند. ایشان، الگویی کامل برای بندگی، حیا، عفاف، تربیت خانوادگی و حضور اجتماعی و همچنین نمونه‌ای کامل برای زنان و مردان مؤمن معرفی می‌شود.

نتیجه‌گیری کتاب بر این محور استوار است که حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) راهنمایی برای همه اعصار و سرمشق دفاع از حقیقت است، و آثار وجودی و سیره ایشان سرچشمه نور، هدایت و برکت برای امت اسلامی بوده و خواهد بود. اثر به‌شیوه‌ای پژوهشی و با زبان روان، ابعاد مختلف شخصیت حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) را تحلیل و مخاطب را به اندیشه و تعمق در حیات و پیام تاریخی و معنوی ایشان فرامی‌خواند.

هشتگ

#حضرت_زهرا_سلام_الله_علیها #ولادت_فاطمه_زهرا_سلام_الله_علیها #فضائل_حضرت_زهرا_سلام_الله_علیها #کوثر_در_قرآن #احادیث_پیامبر_درباره_فاطمه_زهرا_سلام_الله_علیها #القاب_حضرت_زهرا_سلام_الله_علیها #سیره_حضرت_زهرا_سلام_الله_علیها #شان_زن_در_اسلام #حقوق_زنان_در_اسلام #حمایت_از_ولایت_امیرالمؤمنین_علیه_السلام #خطبه_حضرت_زهرا_سلام_الله_علیها #مظلومیت_فاطمه_زهرا_سلام_الله_علیها #اهل_بیت_علیهم_السلام #تاریخ_اسلام

نویسنده

سید جعفر مرتضی حسینی عاملی

چکیده

کتاب «رنج‌های حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها)»، با رویکردی پژوهشی و تاریخی به جایگاه، فضایل، و مصائب حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) در بستر حوادث صدر اسلام می‌پردازد. نویسنده در ابتدا به تبیین مقام معنوی و عصمت حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) اشاره می‌کند و با تطبیق شخصیت ایشان با زنان بزرگ تاریخ همچون مریم (سلام‌الله‌علیها) و آسیه، بر برتری و سروری حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) بین زنان عالم تأکید دارد. او عصمت و پاکی حضرت را نه فقط حاصل شرایط خانوادگی و محیطی، بلکه نتیجه اراده و انتخاب آگاهانه ایشان در برابر امتحانات الهی معرفی می‌کند.

در بخش مهمی از کتاب، ابعاد اجتماعی-سیاسی زندگی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) تحلیل می‌شود؛ شرکت فعالانه ایشان در دفاع از حق و حریم امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، سخنرانی‌ها و افشاگری‌ها درباره تحریف مسیر امامت و ظلم‌های پس از رحلت پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله) از جمله محورهای مهم این تحقیق است. به ویژه در روایت هجوم به خانه حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها)، مصیبت‌ها و جراحاتی که بر ایشان وارد شد و شهادت مظلومانه‌اش، با مراجعه گسترده به متون معتبر شیعه و برخی منابع اهل سنت، به صورت تفصیلی و مستند تبیین می‌شود.

کتاب به موضوع مصحف حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) و محتوای آن نیز می‌پردازد و شبهات موجود درباره آن را براساس مباحث نقل‌شده میان علمای شیعه و نیز بررسی روایت‌ها، بررسی می‌کند. نویسنده همچنین احتجاج‌های حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) به ویژه خطبه فدکیه و نقش آن در اثبات حقانیت اهل بیت (علیهم‌السلام) و روشنگری امت را به تصویر می‌کشد و این بخش را یکی از کلیدی‌ترین نقاط تاریخ اسلام می‌داند.

از سوی دیگر، ویژگی‌های اخلاقی و انسانی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) مانند ایثار، شجاعت، مهربانی، حمایت از پدر بزرگوارش (صل‌الله‌علیه‌وآله)، و تربیت حسنین (علیهماالسلام) و زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) از زوایای مختلف ترسیم شده است. نویسنده با تبیین منزلت حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) نزد پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله)، مهاجر و انصار، و همچنین بررسی واکنش‌ها و رفتارهای شخصیت‌های برجسته، کوشیده است تصویری جامع و واقع‌گرایانه از این بانوی بزرگوار ارائه دهد.

در ادامه، نحوه مواجهه مخالفان و پاسخ به شبهات و انکار‌ها درباره مصائب حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) و نیز ابعاد فقهی و تاریخی موضوع با استناد به آثار معتبر علمای شیعه و اهل سنت، رویکردی مستدل و انتقادی دارد. بحث فدک و ابعاد سیاسی و اجتماعی این واقعه، تعامل حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) با مردم و مقابله با شرایط سخت اجتماعی، و نقش ایشان به عنوان اسوه‌ای برای زنان و مردان مسلمان، از دیگر مباحث محوری کتاب است.

در مجموع، این اثر با بیانی علمی و با تکیه بر اسناد متقن، سعی دارد مظلومیت تاریخی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) و اثرات عمیق آن را بر اندیشه و تاریخ اسلام تبیین کند و ضمن روشن ساختن زوایای کمتر دیده‌شده حیات نورانی ایشان، مخاطب را با اهمیت دفاع از حقیقت و ایستادگی در برابر ظلم و تحریف آشنا سازد.

هشتگ

#حضرت_زهرا_سلام‌الله‌علیها #رنج_های_زهرا_سلام‌الله‌علیها #مظلومیت_زهرا_سلام‌الله‌علیها #فدک #دفاع_از_ولایت #امیرالمؤمنین_علیه‌السلام #خطبه_فدکیه #عصمت_زهرا_سلام‌الله‌علیها #تاریخ_اسلام #حمله_به_خانه_زهرا #حقوق_اهل_بیت_علیهم‌السلام #مصائب_حضرت_زهرا #اندیشه_اهل_بیت #حیات_معنوی #زن_در_اسلام #شهادت_زهرا_سلام‌الله‌علیها #امت_اسلامی #مصحف_فاطمه_سلام‌الله‌علیها #اسوه_ایستادگی #تحریف_تاریخی

نویسنده

شهید حاج سید ابوالحسن شمس آبادی (قدس سره)

چکیده

کتاب «اهمیت عزاداری بر امام حسین (علیه‌السلام)» یکی از آثار تأثیرگذار درباره جایگاه و آثار معنوی و اجتماعی عزاداری امام حسین (علیه‌السلام) است که به صورتی علمی و روشمند، فلسفه و ضرورت این سنت ماندگار را تبیین می‌کند. نویسنده با اشاره به نقش محوری عزاداری در حفظ هویت تشیع و دیانت مسلمانان، تأکید می‌کند که عزاداری نه تنها نشانه احساسات عادی یا واکنشی فردی به رخدادهای تلخ نیست، بلکه جلوه‌ای از درک عمیق نسبت به حقیقت و یکی از راه‌های پیوند قلبی با آرمان‌های اهل بیت (علیهم‌السلام) به شمار می‌آید. او با مخاطب قرار دادن شبهات و انتقادهایی که گاهی نسبت به عزاداری و مظاهر آن بیان می‌شود – مانند بی‌ثمر دانستن گریه یا دعوت به حذف مناسبت‌های سوگواری دینی – توضیح می‌دهد که گریه و سوگواری در فرهنگ قرآن و سنت پیامبر اسلام (صل‌الله‌علیه‌وآله) امری پسندیده و ارزشمند است؛ نشانه رقت قلب و محبت نسبت به مسیر حق و اهل بیت (علیهم‌السلام) است و بر خلاف پندار برخی، بی‌تفاوتی و خشکی عاطفه نشانه قساوت قلب و دوری از معنویت است.
نویسنده با ذکر شواهد قرآنی، اشک ریختن مؤمنان را هنگام شنیدن آیات الهی و یا مصائب اهل حق، دلیل فطری بودن اشک و گریه بر مظلومیت می‌داند و آن را نه‌تنها نشانه ضعف، که علامت معرفت و دلدادگی به حقیقت معرفی می‌کند. او نتایج تربیتی عزاداری را برجسته می‌سازد و این مراسم را در احیای نهضت عاشورا، زنده‌نگه‌داشتن پیام توحید و عدل و حمایت از مظلوم در طول تاریخ مهم ارزیابی می‌کند. عزاداری به باور نویسنده تنها محدود به یک عمل احساسی و فردی نیست و آثار اجتماعی و حتی سیاسی گسترده‌ای در جامعه مسلمانان داشته است؛ مجالس سوگواری باعث پیوستگی نسل‌ها به فرهنگ شهادت و مبارزه با ظلم و تداوم روحیه ایثار در پیروان اهل بیت (علیهم‌السلام) شده و پایه‌ای برای مقاومت اسلامی و آگاهی‌بخشی عمومی در برابر ظلم و تحریف است.
در بخش‌هایی از کتاب، به نقش عملکرد دشمنان اهل بیت (علیهم‌السلام) در تضعیف عزاداری اشاره شده و آمده است که تلاش برای خاموش کردن این چراغ مقدس همیشه از سوی جبهه باطل وجود داشته، اما عنایت الهی و عشق مردم نسبت به اهل بیت (علیهم‌السلام) اجازه خاموشی آن را نداده است. همچنین مصائب پس از عاشورا، اسارت اهل بیت (علیهم‌السلام)، خطبه‌های امام سجاد (علیه‌السلام) و حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها) به عنوان عوامل تبیین پیام عاشورا و تداوم نهضت حسینی مورد توجه قرار گرفته است.
نویسنده نتیجه می‌گیرد که برپایی عزاداری بر امام حسین (علیه‌السلام) رمز بقای اسلام حقیقی و اصلی‌ترین زبان انتقال پیام عاشورا به همه زمان‌ها و نسل‌ها است؛ بی‌توجهی به این سنت الهی نه تنها به فراموشی اهداف قیام امام حسین (علیه‌السلام) می‌انجامد، بلکه جامعه را در معرض انحراف از اصول توحید، عدالت و آزادگی قرار می‌دهد. در مقابل، اهتمام و پایداری بر عزاداری و سوگواری، نه تنها عامل تقویت ایمان و معرفت شیعیان است، بلکه بزرگ‌ترین پاسخ عملی به دشمنان اهل بیت (علیهم‌السلام) و تضمین جاودانگی فرهنگ عاشورا در تاریخ اسلام به شمار می‌رود.

هشتگ

#عزاداری_امام_حسین_علیه‌السلام #فلسفه_عزاداری #تأثیر_اجتماعی_عزاداری #گریه_بر_مصیبت #فرهنگ_شیعه #پیام_عاشورا #مبارزه_با_ظلم #حفظ_دیانت

ترجمه‌ها

- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
و این نامه از نامه‌های خوب و پسندیده است:

«و من با سپاهی انبوه، از مهاجرين و انصار و تابعين[1] ايشان که به‌خوبی از آنان پيروی کرده‌اند شتابان به‌سوی تو خواهم آمد، سپاهی که انبوهی ايشان، بسيار و غبارشان بلند و پراکنده است (کنايه از بسياری سپاه) گروهی‌که جامه مرگ را بر تن کرده‌اند (از مرگ نمی‌هراسند) و دوست‌ترين ملاقات برای آنان ملاقات پروردگارشان است، همانا فرزندان مجاهدين بدر، و شمشيرهای بنی هاشم همراه ايشان هستند، که جای لبۀ تيز آن شمشيرها را در تن برادرت و دايی و جدت و افراد خانواده‌ات شناخته‌ای،[2] «وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيد»[3] (و آن کيفر يا عذاب، از ستمگران، دور نيست».

(نهج البلاغه، ترجمه‌ فقیهی، ص527)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
(نامه‌ای از حضرت (علیه‌السلام) در پاسخ معاویه و آن از بهترین نامه‌ها است:

«و من با لشکری انبوه از مهاجرین و انصار و کسانی که به‌نیکی پیرو آنانند به‌سویت خواهم شتافت، سپاهی که سخت می‌تازند وگرد و غبارشان به آسمان بلند است و جامگان مرگ (و شهادت) به‌تن دارند؛ بهترین دیدار برایشان دیدار پروردگارشان است و فرزندان جنگجویان بدر و شمشیرهای بنی‌هاشم به‌همراه آن‌ها است، که جای تیغ‌ها و سرنیزه‌های آنان را بر پیکر برادر و دایی و جد و خاندانت می‌شناسی (و چنین فرجامی از ستمکاران به‌دور نیست)».[4]

(نهج ‌البلاغه، ترجمه‌ حسین استاد ولی، ص389)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
(پاسخ به نامۀ معاویه که از بهترین نامه‌های امام (علیه‌السلام) است. این نامه را پس از جنگ جمل نوشته است:

(معاویه به ‌پیشنهاد عمروعاص نامه‌ای به مولا نوشت و با بیان فضایل یاران پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و­آله) و تعریف و تمجید فراوان از خلفای سه گانه و متهم ساختن حضرت (علیه‌السلام) به حسادت در مورد ایشان، سعی در تحریک حضرت (علیه‌السلام) نمود تا جواب تند حضرت (علیه‌السلام) را ضمیمۀ پیراهن عثمان نماید؛ اما امام (علیه‌السلام) در جواب معاویه ادعای دروغین معاویه را افشا می‌کند که ساکت باش و از فضایل ما نگو که ما به فضایل خاندان خود آگاهتریم. در ادامه با شمردن فضایلی از خاندان خود دلیل برتری خاندان بنی‌هاشم بر بنی‌امیه را برشمرده و نقش معاویه در قتل عثمان را برای همگان روشن ساخته است و در نهایت به ‌تهدید معاویه در مورد جنگ اشاره می‌کند و می‌فرماید: تو با این سخن مرا به ‌خنده واداشتی چرا که فرزندان عبد‌المطلب هرگز پشت به ‌دشمن نمی‌کنند.)

پاسخ به‌تهدیدنظامی معاویه

«من با سپاهی بزرگ از مهاجر و انصار و تابعین به‌سرعت به‌سوی تو می‌آیم، لشکری که جمعشان به‌هم‌ فشرده است و غبار گام‌هایشان فضا را تیره‌و­تار می‌کند. کسانی‌که لباس شهادت پوشیده، عاشق ملاقات خدایشان هستند. آن‌ها را لشکری از فرزندان بدر و شمشیرهای بنی‌هاشم همراهی می‌کند که خوب می‌دانی که لبۀ تیز آن، بر پیکر برادر و دایی و جد و خاندانت چه کرد (وان عذاب از ستمگران چندان دور نیست)».

(نهج‌ البلاغه ترجمه‌ روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام‌پور، ص557)
- ترجمه نهج البلاغه (فيض الإسلام)
از نامه‌هاى آن حضرت (عليه‌السلام) است در پاسخ نامه معاويه:‌

(كه در آن دعاوى نادرست و سخنان بيهوده او را گوشزد نموده و پیروان خود را به‌ حقایقى كه در مقام احتجاج، اهميتى به‌سزا دارد متوجه ساخته، از اين‌رو سيد رضى «عليه‌الرحمه» فرموده:) و آن از نيكو نامه‌ها است (با اينكه هر نامه و هر سخنى از آن بزرگوار در جاى خود، در منتهى درجه نيكویى است.)

«و من شتابنده‌ام به‌سوى تو در بين لشگر بسيار، از مهاجرين و انصار و پيروانى كه به‌نيكویى پيرونده‌اند كه بسيار است جمعيت ايشان، پراكنده است گرد و غبارشان، دربركرده‌اند پيراهن مرگ را، بهترين ديدارهاى ايشان ديدار پروردگارشان است و آنان را فرزندان كساني‌كه در جنگ بدر حاضر بودند و شمشيرهاى بنى‌هاشم همراه است كه تو خود مى‌شناسى تيزي‌هاى آن شمشيرها را كه به‌كار رفت در برادرت (حنظلة ابن ابى سفيان) و دایيت (وليد ابن عتبه) وجدت (عتبة ابن ربيعة پدر هند مادر معاويه كه هر سه در جنگ بدر كشته شدند) و خويشانت (در قرآن كريم، س11، ى 83 در بارۀ قوم لوط مى‌فرمايد: «وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ» يعنى) و آن عذاب و سختى‌

از ستمكاران دور نخواهد بود (شايسته است ستمكاران به‌چنين سختي‌ها گرفتار باشند)‌».

(ترجمه ‌و شرح‌ نهج‌ البلاغه، فيض ‌الاسلام، ج5، صص 903 و 904)

شروح

- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت‌الله شیرازی)
(سيد رضى مى‌فرمايد: اين نامه از زيباترين نامه‌هاى موجود است.)

ويژگى‌هاى ارتش امام على (عليه‌السلام)

«و من با لشكرى از مهاجران و انصار، يعنى اصحاب پيامبر (صلى‌الله‌عليه‌و‏آله) و تابعانشان كه پيامبر را درك نكرده‌اند، ولى تابع مهاجران و انصارند به‌سوى تو شتابان خواهم آمد؛ لشكرى كه سخت و انبوه بر تو يورش خواهند آورد، غبار آن‌ها وقت حركت، نمايان و به هوا برخاسته است، تن‌پوش مرگ به تن كرده‌اند. كنايه از آن است كه آماده مرگ‌اند و روشن است كه افراد آماده مرگ، سخت مى‌جنگند. بهترين ديدارها در نظر آنان ديدار با پروردگارشان مى‌باشد؛ يعنى مرگ را دوست دارند؛ زيرا مى‌دانند كه مرگشان، آن‌ها را به پاداش بزرگ پروردگار مى‌رساند و فرزندان رزمندگان بدر، يعنى بزرگ‌زادگان و بزرگواران و شمشيرهاى هاشمى آنان

را همراهى مى‌كند، شمشيرهايى كه در هنگام رويارويى با دشمن سخت برّان است.

اى معاويه، تو زخم‌ها و ضربه‌هاى اين شمشيرهاى هاشمى را در برادرت (حنظله) و دايى‌ات (وليد) و پدربزرگ مادرى‌ات (عتبه) و خانواده‌ات، كه به‌وسيلۀ همان شمشيرها در جنگ با پيامبر (صلى‌الله‌عليه‌و‏آله) كشته شدند ديده‌اى و برّندگى آن‌ها را مى‌دانى. روشن است كه آنان در غزوه‌هاى مختلف پيامبر (صلى‌الله‌عليه‌و‏آله) به دست اميرالمؤمنين (عليه‌السلام) كشته شدند. و بدان‌كه البته اين شمشيرها از ستمگران دور نيست، يعنى براى كشتن معاويه به او سخت نزديكند، چنان‌كه پيش‌تر خويشان او را كشتند».

(ترجمۀ توضيح نهج ‌البلاغه، آیت‌الله سید محمد شیرازی، ج4، ص55)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
(اين نامه گزيده‌اى است از نامه‌اى كه مرحوم سيد رضى در گذشته قسمتی از آن را ذکر کرد و ما در شرح آن، نامه معاویه را که حضرت (علیه‌السلام) این نامه را در پاسخش نوشته، ذکر کردیم.

امام (علیه‌السلام) در اين نامه به‌ هر قسمتى از نامه معاويه، يك فصل پاسخ داده است و اين نامه فصيح‌ترين نامه‌اى است كه مرحوم سيد، از ميان نامه‌هاى حضرت (علیه‌السلام) انتخاب كرده و نكته‌هايى چند در آن وجود دارد كه در ذيل به آن‌ها اشاره مى‌كنيم:)

«لشكرى كه با حمله شديد خود و بر افروختن گرد و غبار اركان دشمن را به‌لرزه درمى‌آورد، درحالى‌كه پيراهن مرگ را به تن كرده‌اند، دو كلمه شديدا و متسربلين حال هستند و سربال مفعول به، براى متسربلين مى‌باشد، و جامه مرگ ممكن است كنايه از زره جنگى باشد، يا از آن گروه كه به ملاقات مرگ مى‌روند و در گرداب‌هايش شنا مى‌كنند و يا لباس‌ها و كفش‌ها، و اوضاع و احوالى كه خود را آماده قتل با آن كرده‌اند و از جمله صفات اين لشكر آن است كه محبوب‌ترين ديدار براى آنان ديدار پروردگارشان است چون به حقانيت دين خود يقين كامل، و به وعده راستين الهى اطمينان تامّ دارند.

منظور از ذريه بدريه‌اى كه همراه لشكريان آن حضرت (علیه‌السلام) مى‌باشند فرزندان آن گروه از مسلمانان هستند كه در جنگ بدر با پيامبر (صلى‌الله‌عليه‌و‏آله) بوده‌اند و در قبل يادآور شده‌ايم كه مقصود از برادر و دايى معاويه كه در جنگ بدر كشته شدند به ترتيب: حنظلة بن ابى سفيان و وليد بن عتبه مى‌باشند، و جدّ او هم كه كشته شد عتبه بن ربيعه است كه پدر هند، مادر معاويه مى‌باشد يعنى عتبه جد مادرى معاويه مى‌باشد و در آخر نامه به آيه شريفه قرآن استشهاد مى‌فرمايد: «مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ» و ظالمين در اين آيه را كنايه از معاويه و يارانش آورده است.

تمام اوصافى كه حضرت (علیه‌السلام) براى لشكر خود و آنچه همراه آن است بيان فرموده از قبيل فرزندان اهل بدر و شمشيرهاى منسوب به بنى‌هاشم و يادآورى اشخاصى كه از خويشان معاويه با اين شمشيرها كشته شدند و اين‌كه هرچه بر سر آنان آمده بر سر معاويه نيز خواهد آمد اين‌ها از بليغ‌ترين و رساترين امورى است كه يك گوينده ماهر، به‌منظور ايجاد هراس و وحشت در طرف مقابل مى‌تواند استفاده كند».

(ترجمۀ شرح نهج‌ البلاغه، ابن‌ میثم، ج4، صص768 و 769)
- شرح سلونی
«وَ أَنَا مُرْقِلٌ نَحْوَكَ فِي جَحْفَلٍ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ وَ التَّابِعِينَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ شَدِيدٍ زِحَامُهُمْ سَاطِعٍ قَتَامُهُمْ مُتَسَرْبِلِينَ سَرَابِيلَ الْمَوْتِ أَحَبُّ اللِّقَاءِ إِلَيْهِمْ لِقَاءُ رَبِّهِمْ وَ قَدْ صَحِبَتْهُمْ ذُرِّيَّةٌ بَدْرِيَّةٌ وَ سُيُوفٌ هَاشِمِيَّةٌ قَدْ عَرَفْتَ مَوَاقِعَ نِصَالِهَا فِي أَخِيكَ وَ خَالِكَ وَ جَدِّكَ وَ أَهْلِكَ "وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيد"؛ و من به‌سرعت با سپاهی از مهاجرین و انصار و پیروان آن‌ها، به‌سمتت می‌آیم؛ گروهی‌که به‌علت تعداد زیادشان در وقت جنگ، گردوغبارشان به‌هوا بلند است، لباسِ مرگ بر‌تن کردند و مطلوب‌ترین چیز در نزد آن‌ها، دیدار پروردگارشان است. افرادی از نسل جنگ بدر آن‌ها را همراهی می‌کنند که شمشیرهای هاشمی دارند و تو تیزی این شمشیرها را در برادرت و دایی‌ات و جدّت و خانواده‌ات شناخته‌ای و آن شمشیرها از ستمکاران، به‌دور نیست.

اگر سپاهی فاقد تجربۀ کافی باشد، فرماندۀ آنان از نتیجۀ کارشان، آگاه نیست؛ اما اگر سپاهی باتجربه باشد، فرماندۀ می‌داند که آنان پیروز نبردند. یاران حضرت یا از مهاجر و انصارند که همواره در جنگ‌ها همراه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) بودند یا از پیروان آن‌ها هستند. در هر دو حالت حضرت (علیه‌السلام) از پیروزی یاران خود در میدان جنگ، آگاه است.

«شَدِيدٍ زِحَامُهُمْ» به معنای گروهی است ‌که تعدادشان زیاد است. «زِحام» از ریشۀ «زَحَم» است و به معنای فشار آوردن به دیگران، برای پیوستن به آنان است. «زحام» مصدر باب مفاعله و به ‌معنای ایجاد مزاحمت است. این بخش از سخن، به ویژگی دیگری از یاران راستین امام (علیه‌السلام) اشاره دارد. آنان افرادی هستند که در شهادت، بر یکدیگر سبقت می‌گیرند. از مرگ هراسی ندارند و از ضربه خوردن نمی‌گریزند. تعداد آنان به قدری زیاد است که اگر کسی بخواهد به‌آن‌ها بپیوندد، باید به سختی، در بین آن‌ها قرار گیرد.

از این عبارت نکتۀ دیگر هم می‌تواند برداشت کرد که یاران، نه تنها در راحتی با امام خویش همراهند؛ بلکه در تنگناها هم امام خود را فراموش نکرده و به ایشان می‌پیوندند.

«سَاطِعٍ قَتَامُهُمْ» به معنای گروهی‌ است که به‌علت تعداد زیادشان در زمان جنگ، گرد وغبار آن‌ها به‌هوا بلند است. «قَـتام» از ریشۀ «قتم» به‌­معنای گردوغبارِ جنگ است. شایان ذکر است که یاران حضرت (علیه‌السلام)، با ایمان محکم و راسخ، گام بر زمین می‌کوبند و چنان در میدان نبرد، گردوغبار بپا می‌کنند که ترس و وحشت را به دل دشمنان می‌افکنند.

مُتَسَرْبِلِينَ سَرَابِيلَ الْمَوْتِ أَحَبُّ اللِّقَاءِ إِلَيْهِمْ لِقَاءُ رَبِّهِمْ؛ ، لباسِ مرگ بر‌تن کردند و مطلوب‌ترین چیز در نزد آن‌ها، دیدار پروردگارشان است. «مُتَسَرْبِل» از ریشۀ «سَرْبِل»؛ به‌معنای لباس است و «تسرُبل‌» به‌معنای پوشیدن لباس. «مُتَسَرْبِل» اسم فاعل و به ‌معنای شخصی است که لباسی را به‌تن می‌کند. ممکن است علت تشبیه لباسِ یاران به لباسِ مرگ این باشد که:

· وقتی کسی لباسِ شهادت به‌تن می‌کند از دوستان خود دِل می‌کَند و آماده است که تا حدّ شهادت، بجنگد.

· وقتی کسی لباس مرگ بپوشد، حاضر است سراسرِ وجود خود را فدا کند و از خوردن تیرهای پیاپی بر سَر و صورت خود هراسی ندارد‌.

حضرت (علیه‌السلام) در این قسمت نامه، با بیان اوصاف و ویژگی‌های یاران خود، از فنون جنگی استفاده کرده و بدین ترتیب در دل معاویه ترس و وحشت می‌افکند‌.

«وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيد»؛ و آن شمشیرها از ستمکاران، به‌دور نیست. «ظالمین» اسم فاعل از ریشۀ «ظلم» به‌معنای کسی است که ظلم می‌کند. عبارت حضرت (علیه‌السلام) به‌این‌معناست که شمشیرهای هاشمی به زورگویانی همچون معاویه نزدیک است.

واژه شناسی

- مُرْقِل
شتابان.[5]
- جَحْفَل
لشکر عظیم.[6]
- زِحَام
ازدحام، انبوهی جمعیت.[7]
- سَاطِع
پراکنده.[8]
- قَتَام
گرد‌و­غبار.[9]
- مُتَسَرْبِل
لباس پوشیده.[10](مُتَسَرْبِلِينَ سَرَابِيلَ الْمَوْت: پوشندگان لباسِ مرگ) [11]
- صَحِبَتْهُمْ
آن‌ها را همراهی کرد.[12]
- ذُرِّيَّةٌ بَدْرِيَّة
جنگجویان بدری.[13]
- مَوَاقِعَ نِصَالِهَا
جای زخم آن شمشیرها.[14]

واژه کاوی

- زِحَام (زحم)
«زَحَم» به‌این معناست که شخص بخواهد با فشار بر اطرافیان[15]در جایِ شلوغ، [16]به آن‌ها بپیوندد.[17]«زحام» مصدر باب مفاعله، به‌معنای ایجاد مزاحمت است.[18]

سه مورد از ماده «زحم» در نهج البلاغه به‌کار رفته است.[19]

نکته‌ها و پیام‌ها

1. لازمۀ شتافتن در راه یاران امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) برخورداری از دو ویژگی است: بصیرتی ژرف و استواری درهدف.

2. آنچه ضامن سعادت فرد است، پیروی از اهل بیت (علیهم‌السلام) است؛ صِرف دیدار، شرط سعادت نیست. (التَّابِعِينَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ)

3. احسان مفهومی فراتر از عدالت است؛ به‌این معناست که شخص بیشتر از آنچه به‌عهده اوست، نیکی کند. در این‌جا پیروانِ مهاجر و انصار، متصف به‌این صفت شدند. (التَّابِعِينَ لَهُمْ بِإِحْسَان)

4. نقش هدایتگیری امام زمان در عصر غیبت، هنوز باقی است و با پیروی از ایشان می‌توانیم از بهترین یارانشان قرار گیریم. (التَّابِعِينَ)

5. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) بنابر روایتی، برادران خویش را افرادی معرفی می‌کنند که اگرچه از فیض دیدار ایشان محرومند، اما از امام خود تبعیت می‌کنند. (التَّابِعِينَ لَهُمْ بِإِحْسَان)

6. یاران حضرت (علیه‌السلام) حتی در شرایط سخت، باز هم بر راه حق استوار بودند. (زِحَامُهُمْ)

7. سزاوار است مؤمن خود را به‌گونه‌ای بپرورد که در هیچ شرایطی در یاری امام زمانش کوتاهی نکند. (سَرَابِيلَ الْمَوْتِ)

8. در صورتی شهادت، دوست داشتنی است که شخص خود را از تعلقات و وابستگی های دنیا رهانده باشد. (أَحَبُّ اللِّقَاءِ إِلَيْهِمْ لِقَاءُ رَبِّهِمْ)

9. ستمکار در دنیا و آخرت نتیجۀ عمل خود را می‌بیند. (وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيد)

نویسنده

علامه عبدالحسین امینی

چکیده

کتاب «پیامبر خدا (صلی‌الله‌عليه‌وآله) در سوگ حسین (علیه‌السلام)» پژوهشی است مستند و موشکافانه درباره اندوه و سوگواری پیامبر اکرم (صلی‌الله‌عليه‌وآله) بر شهادت امام حسین (علیه‌السلام). این اثر بخشی از گفتارها و مناظرات علامه امینی است که با تکیه بر روایات معتبر و منابع تاریخی به تبیین جایگاه ویژه احساسی و عاطفی پیامبر اسلام (صلی‌الله‌عليه‌وآله) نسبت به فرزند بزرگوارش در واقعه عاشورا پرداخته است.

کتاب با ذکر علم و اطلاع پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله) از آینده پرافتخار خاندان رسالت آغاز می‌شود، نشان می‌دهد که حضرت از ابتدا به سرنوشت مصلح بزرگ راه هدایت بشریت آگاه بود و سوگواری خالصانه ایشان از لحظه تولد امام حسین (علیه‌السلام) مشهود است. پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله) حتی در روزهای کودکی امام حسین (علیه‌السلام) حضور داشت و همراه با اهل بیت، در مراسم سوگواری پیشاپیش تشییع و تعظیم این شخصیت بزرگ معنوی کوشا بود.

از نکات برجسته کتاب، شرح دقیق و مستند سوگواری پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله) در باخبر شدن از شهادت امام حسین (علیه‌السلام) است. این سوگواری، نه تنها نشان از احساس پدری بلکه بیانگر عمق فاجعه‌ای است که به اسلام و امت وارد آمد. کتاب از منابع مختلفی مانند نقل‌های منزل‌های مختلف پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله)، گفت‌وگوهای نزدیکان، نقل خواب‌ها و گزارش‌هایی از خبر شهادت خبر می‌دهد و همه را در کنار هم نشان می‌دهد که چگونه پیامبر، دایه، زینب کبری (سلام‌الله علیها) و دیگر اعضای خانواده و یاران، عزای حسین (علیه‌السلام) را برگزار می‌کردند.

در کنار این سوگواری‌های انسانی، کتاب به خشم الهی نسبت به این جنایت بزرگ اشاره می‌کند که در روایات پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله) و اهل بیت (علیهم‌السلام) بازتاب یافته است. همچنین جایگاه سوگواری‌های خاندان اهل بیت (علیهم‌السلام) و یاران را توصیف می‌کند و به نقش معنوی این عزا در آماده‌سازی زمینه ظهور حضرت مهدی (عجّل‌الله تعالی فرجه الشریف) و پیوند آن با بشارت‌های نجات اشاره دارد.

کتاب به روشنی می‌نمایاند که سوگواری پیامبر خدا (صلی‌الله‌عليه‌وآله) بر حسین بن علی (علیه‌السلام)، سنگ بنایی برای تداوم عاشورا و احیای فرهنگ خودشناسی، مقاومت و شهادت است که از دل آن اسلام راستین حفظ می‌شود. این متن با زبانی ساده، روان و مستند، برای عموم خوانندگان علاقه‌مند به تاریخ اسلام و اهل‌بیت (علیهم‌السلام) قابل فهم و بهره‌مند شدن است و نقش عاطفی و اعتقادی پیامبر را در واقعه کربلا به روشنی معرفی می‌کند.

خلاصه اینکه، این کتاب تصویری عمیق و درخشان از پیامبر اسلام (صلی‌الله‌عليه‌وآله) به عنوان پدری داغدار ولی استوار ارائه می‌دهد که فقدان فرزند بزرگش را نه فقط به عنوان یک مصیبت خانوادگی، بلکه به مثابه فاجعه‌ای الهی و بنیادین برای امت اسلامی می‌بیند و سوگواری پیامبر اوج وفاداری، عشق و حق‌شناسی است که تا به امروز مایه افتخار شیعه و مومنان است.

هشتگ

#پیامبر_خدا_در_سوگ_حسین_علیه_السلام #عزاداری_پیامبر_صلوات_الله_علیه #عزای_حسین_علیه_السلام_در_سیره_نبوی #سوگواری_خاندان_رسالت #علم_پیامبر_به_شهادت_حسین_علیه_السلام #بشارت_مهدی_عجل_الله_تعالی_فرجه_الشریف_و_عزاداری_حسینی #کربلا_در_کلام_پیامبر_صلوات_الله_علیه #علامه_امینی_و_عاشورا #واقعه_کربلا_از_دیدگاه_پیامبر_صلوات_الله_علیه #حسین_علیه_السلام_وارث_انبیاء #عاشورا_حماسه_ای_ازلی_ابدی #پیامبر_صلوات_الله_علیه_و_امام_حسین_علیه_السلام

نویسنده

قلم ناصرالدین انصاری قمی

چکیده

کتاب «کتابشناسی امام باقر (علیه‌السلام)» اثری پژوهشی و مستند درباره منابع مکتوب و پژوهشی مرتبط با شخصیت، سیره، اخلاق، و جایگاه علمی امام محمد باقر (علیه‌السلام) است. در این اثر، نویسنده کوشش دارد با جمع‌آوری و طبقه‌بندی دقیق کتاب‌ها، مقالات، رساله‌ها و منابع خطی و چاپی ـ چه به زبان فارسی و چه عربی ـ تصویری روشن و نظام‌مند از میراث علمی و تاریخی باقی‌مانده درباره آن حضرت (علیه‌السلام) ارائه دهد تا پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه امام‌شناسی بتوانند آسان‌تر به منابع اصلی یا پژوهش‌های جدید دسترسی پیدا کنند.

در ابتدای کتاب، ضمن معرفی اجمالی شخصیت، دوران، و شاخصه‌های ممتاز زندگانی امام باقر (علیه‌السلام)، به بیان جایگاه امام (علیه‌السلام) در میان اهل بیت (علیهم‌السلام) و برجستگی‌های علمی، تفسیری، حدیثی و اخلاقی ایشان پرداخته می‌شود. نویسنده با اشاره‌ای روشن، شرایط تاریخی، فضای سیاسی و اجتماعی زمان امام (علیه‌السلام) را بازگو می‌کند و تأثیر آن بر گستره فعالیت‌های علمی ایشان را تبیین می‌کند.

بخش محوری کتاب به فهرست و معرفی منابع اختصاص یافته است که آثار مختلف درباره امام باقر (علیه‌السلام) را در دو دسته مهم آثار چاپی و آثار خطی تقسیم می‌کند. در زیرمجموعه آثار چاپی، کتاب‌ها و پژوهش‌هایی که در حوزه زندگینامه، سیره، کلمات، سخنان، تعالیم فقهی و تفسیری، ویژگی‌های اخلاقی، مناظرات و مجادلات علمی حضرت (علیه‌السلام) تألیف شده‌اند، به دقت و با ذکر مشخصات کتابشناختی آمده‌اند. آثار خطی نیز که اغلب در کتابخانه‌ها یا مراکز علمی نگهداری می‌شوند و برخی از آن‌ها هنوز به چاپ نرسیده‌اند، معرفی شده‌اند تا فرصت تکمیل تحقیقات و بهره‌برداری پژوهشی را برای محققان فراهم کند.

نویسنده توجه ویژه‌ای به آثار برجسته‌ای چون کتاب‌های رجال، تراجم، تاریخ‌نگاری اسلامی و مجموعه‌های روایی داشته است که در آن‌ها نام، زندگی‌نامه و احادیث منسوب به امام باقر (علیه‌السلام) آمده است و هم‌چنین کتاب‌هایی را که به‌صورت مستقیم به بررسی مناظرات، مناقب و مقامات حضرت (علیه‌السلام) می‌پردازند، برجسته ساخته است. در این میان، به ترجمه‌های فارسی و منابع مرتبط با امام باقر (علیه‌السلام) به تفصیل اشاره شده تا جامعه پژوهشی فارسی‌زبان نیز از میراث معارفی ایشان بهره‌مند شود.

کتاب حاضر با ذکر منابع و آثار مختلف، هم به شیوه طبقه‌بندی دقیق و ارجاع‌دهی علمی وفادار مانده و هم با بیانی ساده، روان و نظام‌مند به معرفی جامع میراث علمی و تاریخی امام باقر (علیه‌السلام) پرداخته است. از نکات ارزشمند این اثر می‌توان به توجه به زوایای نسبتاً مغفول زندگی امام (علیه‌السلام)، معرفی منابع کمتر شناخته شده، و بیان جایگاه پژوهشی امام باقر (علیه‌السلام) در تمدن شیعی و اسلامی اشاره کرد.

این کتابشناسی کمک می‌کند تا پژوهشگران و دانشجویان حوزه معارف اسلامی، به‌خصوص امام‌شناسان، سرنخ ارزشمندی برای پژوهش و دسترسی به منابع اصلی و دسته‌اول درباره امام باقر (علیه‌السلام) داشته باشند و با استفاده از این سیر مطالعاتی، به منظومه‌ای فراگیر از مطالعات و آثار مرتبط با آن پیشوای عظیم دست یابند. ادبیات اثر پایبند به امانت‌داری علمی و ذکر دقیق و کامل عناوین است و از تحریف معنایی یا افراط و تفریط در بیان ویژگی‌های امام باقر (علیه‌السلام) پرهیز شده است.

هشتگ

#امام_محمد_باقر_علیه‌السلام #کتابشناسی_شیعه #منابع_پژوهشی #آثار_چاپی #آثار_خطی #سیره_امام_باقر_علیه‌السلام #میراث_علمی #مطالعات_اسلامی

نویسنده

شیخ صدوق

چکیده

کتاب «عیون اخبار الرضا (علیه‌السلام)» یکی از جامع‌ترین منابع درباره زندگی، شخصیت، جایگاه علمی و معنوی، و آموزه‌های حضرت امام رضا (علیه‌السلام) است. این کتاب با بهره‌گیری از روایات، مناظرات، نامه‌ها و سخنان، سیمای روشنی از امام هشتم شیعیان (علیه‌السلام) ارائه می‌دهد و به جنبه‌های مختلف حیات ایشان می‌پردازد.

آغاز کتاب با توضیح لقب «رضا» و نسب، ولادت، و ویژگی‌های مادر حضرت رضا (علیه‌السلام) همراه است و سپس به نصوص واضح بر امامت ایشان، وصیت‌نامه امام کاظم (علیه‌السلام) و نصوص دوازده امام (علیهم‌السلام) می‌پردازد؛ نشان می‌دهد که امامت امام رضا (علیه‌السلام) نه تنها با نص الهی و وصیت، بلکه با شواهد تاریخی، الهی و عقلی همراه است. بخش مهمی از کتاب، وقایع دوران امام کاظم (علیه‌السلام) و شهادت مظلومانه ایشان در زمان هارون الرشید را روایت می‌کند و نقش امام رضا (علیه‌السلام) در عرصه امامت پس از پدر را برجسته می‌سازد.

در فصل‌های بعدی، مباحث عمیق کلامی و اعتقادی همچون توحید، نبوت، معاد و تبیین جایگاه و ویژگی‌های امام توسط حضرت رضا (علیه‌السلام) بیان شده است. امام رضا (علیه‌السلام) در مناظره‌های علمی با علمای ادیان و مذاهب مختلف دربار مأمون عباسی، با تکیه بر عقل، نقل و کلام وحیانی، به دفاع از اصول دین پرداخته و با شیوه‌ای استدلالی، حقانیت اسلام و مکتب اهل بیت (علیهم‌السلام) را اثبات می‌نماید. بحث درباره عصمت پیامبران (علیهم‌السلام) و فرق عترت با امت و مسائل دیگر با محوریت امام رضا (علیه‌السلام) و پاسخ‌گویی ایشان به سوالات گروه‌های دگراندیش از بخش‌های مهم کتاب است.

کتاب به بیان ویژگی‌های امام، شرایط امامت، فضائل و نشانه‌های امام، و تفاوت‌های میان امام معصوم (علیه‌السلام) با دیگران می‌پردازد و بر نقش هدایت‌گری و مقام واسطه‌ی فیض الاهی امام تاکید دارد. از سوی دیگر، آموزه‌های اخلاقی و معرفتی حضرت رضا (علیه‌السلام) درباره ایمان، ارزش عمل، صداقت، گفتگو با مخالفان، فضائل اهل بیت (علیهم‌السلام)، نقد رفتارهای نادرست، و تبیین معیارهای ایمان واقعی، برجسته شده است.

بخش قابل توجهی از کتاب به فرآیند ولیعهدی امام رضا (علیه‌السلام) در عصر مأمون اختصاص یافته و به دلایل و زمینه‌های تاریخی و سیاسی آن پرداخته است. چگونگی رفتار مأمون، مواجهه امام رضا (علیه‌السلام) با تهدیدها، تلاش مخالفان برای تضعیف ایشان و واکنش‌های علمی و معنوی امام مطرح می‌شود. داستان ورود امام رضا (علیه‌السلام) به نیشابور و ذکر حدیث مشهور سلسله الذهب نیز جایگاه مهمی دارد و محوریت توحید و ولایت اهل بیت (علیهم‌السلام) در آن به روشنی بیان می‌شود.

سرانجام، شهادت مظلومانه امام رضا (علیه‌السلام) با توطئه مأمون، وصف حالات و کرامات ایشان در لحظات پایانی زندگی، و مرثیه‌ها و گزارش‌هایی درباره محل دفن و زیارت مرقد نورانی حضرت در کتاب بیان گردیده است. فضیلت زیارت حضرت رضا (علیه‌السلام) و حضرت فاطمه معصومه (سلام‌الله‌علیها) و تأثیر معنوی این زیارات نیز مورد تأکید قرار گرفته است. در پایان، به کرامات، معجزات و اجابت دعا در کنار مرقد مطهر امام رضا (علیه‌السلام) اشاره می‌شود.

این کتاب منبعی غنی برای شناخت شخصیت جامع امام رضا (علیه‌السلام)، عقاید شیعه، اصول دین، تاریخ تشیع، جایگاه علمی و معنوی امامان (علیهم‌السلام) و نقش آنان در عرصه اجتماع و فرهنگ است، و برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به مباحث دینی و تاریخی، چراغ راهی معتبر خواهد بود.

هشتگ

#امام_رضا_علیه‌السلام #امامت_شیعه #مکتب_اهل_بیت_علیهم‌السلام #مناظرات_علمی #ولایتعهدی_امام_رضا_علیه‌السلام #کلام_اسلامی #فضائل_امام_رضا_علیه‌السلام #احادیث_رضوی #کرامات_امام_رضا_علیه‌السلام #شهادت_امام_رضا_علیه‌السلام #حدیث_سلسله_الذهب #زیارت_امام_رضا_علیه‌السلام #معارف_الهی #اخلاق_اسلامی #برکات_اهل_بیت_علیهم‌السلام

ترجمه‌ها

- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
بخشی از نامه‌ای است از اميرالمؤمنين (علیه‌السلام) به عمروبن العاص:

«پس همانا تو، دين خود را پيروی از دنيای مردی قرار دادی که گمراهی او آشکار و پردۀ او دريده است، (مقصود معاويه است) کسی که مردمان بزرگوار و گرامی را در مجلس خود، زشت و خوار می‌گرداند و افراد حليم و بردبار را، در اثر معاشرت با خود، نادان و سفيه می سازد.

[زيرا هر كس هر اندازه موصوف به بزرگوارى و بردبارى و خردمندى بود، در اثر رفتن به مجلس معاويه و معاشرت با او، مورد اتّهام قرار مى‌گرفت و از قدر او كاسته مى‌شد]

پس تو، به دنبال چنين کسی رفتی و همچون سگی که به دنبال شير می‌رود و به چنگال‌های او پناه می‌برد و منتظر می‌ماند که شير چيزی از پيش ماندۀ خود را به طرف او بيفکند، تو پيش ماندۀ معاويه را طلب کردی، بنابراين تو، دنيا و آخرت خود را از ميان بردی، در حالی که اگر راه حق را در پيش می‌گرفتی، آنچه را می‌خواستی به دست می‌آوردی.

[تا آنجا كه براى عمرو عاص امكان داشت از راه حرام و با ستمگرى، مال گرد آورد؛ امّا خود از آن برخوردار نشد حتى پس از مرگش وارثان او از تصرّف در مال او خود دارى كردند، و معاويه آن را متصرّف شد]».

(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص556)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
بخشی از نامۀ آن حضرت (علیه‌السلام) به عمرو بن عاص:

«تو دینت را پیرو دنیای مردی قرار داده‌ای که گمراهیش آشکار و پرده‌اش دریده است، کریمان را در مجلس خود خوار می‌کند، و بردباران را با آمیزش خود از کوره به‌در می‌برد و به سبکسری وامی‌دارد با این همه از او پیروی کرده‌ای و چشم به بخشش او دوخته‌ای، مانند سگی که از پی شیر می‌رود، در سایۀ چنگال او پناه می‌گیرد، و منتظر آن که نیم خورده‌اش را به نزد او افکنند می‌نشیند. با این وصف دنیا و آخرتت را بر باد داده ای! و اگر به حق چنگ می‌زدی به خواسته‌ات می‌رسیدی».

(نهج البلاغه، ترجمه حسین استاد ولی، صص411 و 412)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
نامه به عمروعاص در سال39 هجری پس از جنگ صفین:

(که امام (علیه‌السلام) او را به جهت سرسپردگی‌اش در برابر معاویه ملامت کرده و معاویه را با اوصافی که شایستۀ او است، توصیف می‌کند.)

«تو دین خود را برای دنیای کسی خرج کردی که گمراهی‌اش روشن، و پرده‌دری‌اش آشکار است. شخصیت افراد محترم را در مجلسش تحقیر و هر عاقلی را در معاشرت سفیه قلمداد می‌کند. تو در پی او می‌روی و چونان کفتار به دنبال پس ماندۀ شکار شیر هستی که به بخشش او چشم دوخته‌ای که بازمانده‌های شکارش را به سوی تو اندازد. تو با این کار، دنیا و آخرت خود را بر باد دادی درحالی‌که اگر به حق روی می‌آوردی، به خاسته‌های خود می‌رسیدی».

(نهج البلاغه ترجمه روان با شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص590)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
از نامه‌هاى آن حضرت (عليه‌السّلام) است به عمرو بن عاص (كه بر اثر گمراهى و پيروى از معاويه او را سرزنش فرموده):

«پس (از درود بر هدايت يافتگان رستگار شده، بدان كه) تو دين خود را تابع دنياى كسى (معاويه) قرار دادى كه گمراهى او آشكار است، پرده او دريده (گفته‌اند: معاويه هر گونه كار غير مشروع و زشتى مرتكب مى‌شد: شراب مى‌نوشيده، جامه حرير مى‌پوشيده، ظروف طلا و نقره بكار مى‌برده، ولى از خوف عمر در زمان خلافت او بسيارى از آنها را در پنهانى مى‌نمود، و در عهد عثمان پروايى نداشت، و چون بر دعوى خلافت تصميم گرفت بعضى را آشكار و بعضى را پنهان مى‌نمود) در مجلس خود شخص بزرگوار را عيب دار و سر افكنده مى‌نمايد، و با آميزش خويش دانا را نادان مى‌گرداند (هر كه با او نشيند اگر پاكست ناپاك و اگر بزرگوار است ننگين گردد، و اگر با عقل و دانا است بى‌خرد و نادان ميشود، يا آنكه در مجلس خود از بزرگوار خرده گرفته و دانا را نادان مى‌پندارد، و ابن ابى الحديد در اينجا مى‌نويسد: معاويه در مجلس خود به بنى هاشم ناسزا مى‌گفت) پس از پى چنين كسى رفتى، و بخشش او را خواستى مانند پيروى سگ از شير كه (بطمع خوردن لقمه) به چنگالهايش نگريسته انتظار دارد كه از پس مانده شكارش به سويش افكند، پس دنيا و آخرت خويش را به باد دادى (در دنيا خود را ننگين و در آخرت بعذاب الهىّ گرفتار نمودى)! و اگر بحقّ چنگ مى‌زدى (رو بما مى‌آوردى) آنچه (از دنيا و آخرت) مى‌خواستى مى‌يافتى».

(ترجمه و شرح نهج البلاغه، فيض الإسلام، ج‌5، ص954)

شروح

- ترجمۀ توضیح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
از نامه‌هاى آن حضرت (عليه‌السلام) به عمرو بن عاص:

بازشناساندن عمرو عاص

«تو اى عمرو عاص، دين خود را پيرو دنياى معاويه قرار دادى؛ همو كه گمراهى‌اش آشكار است و اين را هر كسى در مى‌يابد، او همواره راه به بيراهه مى‌پويد. و پرده او دريده شده است، چون بر روى خود حيا و پرده‌اى نگذاشته تا اهداف و اغراض او معلوم نباشند، بلكه بر همگان روشن است كه طالب رياست و جوياى فسق و تبهكارى است. ارجمندان را در مجلس خود خوار و بى‌مقدار مى‌كند. حق نيز همين است كه در مجلس فاسقان و فاجران به انسان‌هاى محترم توهين مى‌شود. و بردباران در نشست‌وبرخاست با او خوار مى‌شوند بنابراين از دستورات چنين كسى پيروى نموده‌اى و از او درخواست مال و مقام كرده‌اى، چونان سگى كه در پى شيرى به راه افتاده تا از باقيمانده شكار آن بخورد. يعنى مانند سگى كه به چنگال‌هاى شير پناه مى‌برد و هميشه منتظر مى‌ماند تا طعمه‌اى شكار كند و از باقيمانده آن چيزى نزد سگ بيفكند.

بدين‌ترتيب دنيا و آخرت خود را تباه كرده‌اى. آخرت كه واضح است و تباهى دنيايت از آن‌روست كه تبعيت از معاويه سختى‌ها و دشنام‌ها در پى دارد و مايه تباهى است.

و بدان كه اگر به حق رو آورده بودى مى‌توانستى آنچه در دستگاه معاويه مى‌جستى بيابى، و حتى بيشتر و بالاتر از آن را؛ زيرا پيروى از حق، سعادت دنيا و آخرت را در پى دارد».

(ترجمۀ توضيح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، صص140 و 141)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
«بنا به روايتى، اين نامه بيش از اين آمده است، و آغاز آن چنين است: «از بندۀ خدا على، امير مؤمنان، به ناخلف فرزند ناخلف، عمرو بن عاص، دشنام‌گوى حضرت محمّد و خاندان او (علیهم‌السلام)، هم در زمان جاهليّت و هم در اسلام، درود بر پيروان هدايت، امّا بعد، تو مردانگى خود را به خاطر مردى تبهكار پرده دريده از دست دادى، مردى كه در محفلش به شخص بزرگوار توهين مى‌كند و در اثر معاشرتش، شخص بردبار را به نادانى مى‌كشد، پس قلب تو پيرو قلب او گشته است چنان كه باطن و سرشت تو هم سرشت اوست. در نتيجه ديندارى، امانتدارى، دنيا و آخرتت را به باد داد و خداوند از باطن تو آگاه است. پس تو هم چون گرگى كه به دنبال شير حركت مى‌كند، به هنگام تاريكى شب از او مى‌خواهد پايمالش نكند. تو چگونه از دست مقدّرات خلاص مى‌شوى، در صورتى كه اگر در پى حق بودى، به آنچه آرزو داشتى مى‌رسيدى، و حقّ خود، راهنماى كسى است كه به آن پايبند باشد. و اگر خداوند مرا بر تو و پسر [هند] جگر خوار پيروز گرداند، شما را به كسانى ملحق سازم كه خداوند آن‌ها را در حال جهل و گمراهى قريش در زمان پيامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) هلاك كرد، و اگر شما مرا مغلوب ساختيد و يا پس از من مانديد، خداوند شما را كفايت كند، و انتقام و كيفر خاصّ او شما را بس است».

نامه بر محور سرزنش عمرو، به سبب پيروى او از معاويّه در راه باطل و متنفّر ساختن او از آن حالتى كه دارد و مورد تهديد قرار دادن آنان به خاطر اين كار است. معناى قرار دادن عمرو، دين خود را تابع دنياى معاويّه آن است كه وى دين خود را در راه رضاى معاويّه هر طور كه او در راه رسيدن به دنيايش بخواهد، صرف مى‌كند، همان‌طور که قبلا اشاره کردیم او به طمع ریاست مصر در مصاف با حضرت علی (علیه‌السلام) دین فروشی کرد. آن گاه امام (علیه‌السلام)، معاويّه را به داشتن چهار صفت و با اظهار نهايت بيزارى از او، نكوهش كرده است:

يكى آن كه: گمراهى آشكار و انحراف معاويّه از راه خدا واضح‌تر از آن است كه نيازى به توضيح داشته باشد.

دوم: پرده دريده بودن معاويه، اين مطلب مشهور است كه معاويّه خود پردۀ دين خدا را دريده و نسبت به دين خدا بى‌اعتنا و بى‌بند و بار بود، شب‌نشينى و همنشينانى در بيهودگى و هرزه‌گرى و باده گسارى و آوازه خوانى داشت، البتّه در زمان عمر، از ترس او، اين كارها را پنهان مى‌داشت، تنها جامۀ ابريشمى و حرير مى‌پوشيد و از ظروف طلا و نقره استفاده مى‌كرد، امّا در زمان عثمان، بى‌شرمى را به نهايت رساند، موقعى كه در برابر حضرت على (علیه‌السلام) قيام كرد به خاطر احتياج به گمراه سازى و فريب مردم به وسيلۀ تظاهر به ديندارى، ابهّت و وقارى تصنّعا به خود گرفت.

سوم: در مجلس خود شخص بزرگوار را به زشتى و پستى مى‌كشاند، توضيح اين كه، كريم كسى است كه خويشتندار باشد و خود را از پستی‌هايى كه باعث بى‌آبرويى است بركنار دارد، در صورتى كه مجلس معاويّه پر از افراد بنى اميّه و آكنده از زشتی‌هاى آن‌ها بود، و همنشينى هر شخص بزرگوار با آن‌ها باعث ارتباط آن نيک‌نام با آن‌ها و اختلاطش بدان‌ها بود، و اين خود سبب پستى و بدنامى او مى‌شد.

چهارم: معاويه در مصاحبت‌ها، هر شخص بردبار را به گمراهى مى‌كشانيد، توضيح آن كه رسم او و همۀ بنى اميه ناسزا گويى به بنى هاشم و تهمت زدن بدان‌ها و نام بردن از اسلام، و نيش زدن به آن بود، هر چند كه در ظاهر خودشان را وابسته به اسلام مى‌دانستند، امّا اين خود از جمله چيزهايى بود كه انسان بردبار را ناراحت مى‌كرد و انديشۀ او را به هنگام آميزش با آنان و شنيدن سخنان آن‌ها، متزلزل مى‌گرداند و به تيرگى و بى‌خردى مى‌كشاند. اين سخن امام، كه عمرو عاص از روش معاويّه پيروى مى‌كند، كنايه از متابعت او از كارهاى معاويّه است. و عبارت: وَ طَلَبْتَ فَضْلَهُ؛ در پى بخشش او بودى، اشاره دارد به هدف عمرو عاص از پيروى معاويّه، امام (علیه‌السلام) پيروى او از معاويّه را تشبيه به پيروى سگ از شير كرده است تا او را تحقير كند و از عملش متنّفر سازد و به وجه شبه در عبارت: يَلُوذُ... فَرِيسَتِهِ؛ چشم طمع دارد... طعمه‌اش، اشاره كرده و منظورش اين است كه پيروى عمرو عاص از معاويّه از روى پستى و بى‌ارزشى و دون همّتى و به خاطر آن است كه طمع دارد معاويّه از پس‌ماندۀ مالش چيزى به او ببخشد. و اين چشم‌داشت از وى مثل پيروى سگ از شير است، و اين تشبيه نهايت نفرت و زشتى كار را به عمرو - اگر او شخصيتى داشت! - مى‌رساند. آن گاه عمرو را از پيامدهاى اين پيروى آگاه ساخته با اين عبارت: دنيا و آخرتت را به باد دادى، مقصود امام (علیه‌السلام) از دنياى عمرو، آن چيزهايی‌است كه به وسيلۀ آن‌ها مى‌توانست به زندگى خود ادامه دهد از قبيل روزى و بخشش حلال به نحوى كه با آرامش خاطر، به دور از جنگ‌هايى كه در صفين با آن‌ها مواجه شد و بدون ترس و بيم‌هايى كه در نتيجۀ همراهى با معاويّه دچار آن‌ها شد، از آن‌ها بهره‌مند شود، و همين‌ها حقيقت دنيايى‌اند؛ زيرا هدف از دنيا كاميابى و بهره‌بردارى است و عمرو به هيچ كدام از اين‌ها دست نيافت، و امّا به باد رفتن آخرتش كه روشن و آشكار است. مقصود از اين سخن امام (علیه‌السلام): وَ لَوْ بِالْحَقِّ أَخَذْتَ... ؛ اگر به حق چنگ مى‌زدى...، جذب عمرو عاص به جانب حق و تشويق اوست در ياد آورى آنچه لازمۀ حق است و دست يافتن وى به خواسته‌هاى خود از دنيا و آخرت بديهى است كه اگر عمرو عاص همراه حق بود به دنياى خود به طور كامل و به درجات عالى آخرت مى‌رسيد».

(ترجمۀ‌شرح‌نهج‌البلاغه، ابن‌ميثم با اندکی تغییر، ج5، صص139-141)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
از نامۀ آن حضرت است به عمرو عاص[1]

در اين نامه كه چنين آغاز مى‌شود: «فَإِنَّكَ قَدْ جَعَلْتَ دِينَكَ تَبَعاً لِدُنْيَا امْرِئٍ ظَاهِرٍ غَيُّهُ»، «همانا كه تو دين خود را پيرو دنياى مردى قرار دادى كه گمراهيش آشكار است...» ابن ابى الحديد پيش از آنكه كلمات و جملات را شرح دهد چنين مى‌گويد: آنچه كه على [عليه‌السّلام] در بارۀ معاويه و عمرو عاص فرموده است، عين حق و حقيقت است و بغض و خشم على [عليه‌السّلام] نسبت به آن دو موجب نشده است كه در نكوهش آنان مبالغه كند، آن چنان كه ديگر سخن آوران به هنگام هيجان و خشم مبالغه مى‌كنند و هر چه مى‌خواهند به زبان مى‌آورند. در نظر هيچ يک از خردمندان با انصاف در اين موضوع ترديد نيست كه عمرو عاص دين خود را پيرو دنياى معاويه قرار داده است و عمرو با معاويه بيعت نكرد مگر طبق قرارى كه با تضمين نهاده بود و معاويه تعهد قطعى كرده بود كه حكومت مصر را در آينده به او خواهد سپرد. وانگهى اموال فراوان و زمينهاى حاصلخيز بسيار در حال به او واگذار كند و به دو پسر و غلامان عمرو عاص چندان بدهد كه چشم ايشان را پر كند.

اما سخن على [عليه‌السّلام] در بارۀ معاويه كه فرموده است: «گمراهى او آشكار است»، هيچ شكى در آشكار بودن ستمگرى و گمراهى او نيست و هر ستمگرى گمراه است. و اينكه فرموده است: «پرده دريده است»، همچنين بوده است كه او بسيار سبكى مى‌كرده و همنشينان ياوه‌گو و افسانه سرا داشته است و معاويه هيچ گاه موقر نبوده است و قانون رياست را رعايت نمى‌كرده است».

(جلوۀ تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج7، صص61 و 62)
- شرح سلونی
چهار ویژگی ناپسند معاویه

«فَإِنَّكَ قَدْ جَعَلْتَ دِينَكَ تَبَعاً لِدُنْيَا امْرِئٍ ظَاهِرٍ غَيُّهُ مَهْتُوكٍ سِتْرُهُ يَشِينُ الْكَرِيمَ بِمَجْلِسِهِ وَ يُسَفِّهُ الْحَلِيمَ بِخِلْطَتِه»

معاویه و عمروعاص با یکدیگر هم پیمان شدند تا عمرو، معاویه را در رسیدن به اهدافش یاری کند و در مقابل معاویه حکومت مصر را به او واگذارد. هنگامی که امام (علیه‌السلام) از این پیمان آگاه شدند، این نامۀ توبیخی را برای عمرو نوشتند.[2]

برخی صفات معاویۀ ستمگر که برای آبادی دنیای خود دین مردم را می‌خرید:

الف) ظَاهِرٍ غَيُّهُ: گمراهی[3] و لجاجت در نادانی و فساد[4] معاویه آشکار بود به‌گونه‌ای که هر عاقلی به ستمگری و باطل بودن او حکم می‌کرد؛ زیرا او جنایات زیادی مرتکب شد:

· بر خلیفۀ رسول خدا، امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) شورید؛

· خونریزی کرد؛

· اموال را به غارت برد؛

· تلاش کرد با زور بر امت اسلام چیره شود.[5]

ب) مَهْتُوكٍ سِتْرُهُ: او حرمت دین و قوانین الهی را نگه نمی‌داشت.[6]

معاویه پرده‌دری‌ها و جنایات بی‌شماری مرتکب شد، اما هیچ کدام از جنایاتش بزرگتر از جنگ با خلیفه رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نبود.

جنایات معاویه از زبان بانوی شجاع

معاویه در سالی به حج رفت و چون آوازۀ بانوی دوستدار امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، «دارمیه حجونیه»[7] به گوشش رسیده بود، شخصی را به دنبال او فرستاد. معاویه از او پرسید: آیا می‌دانی چرا تو را احضار کردم؟ گفت: نه، نمی‌دانم. معاویه گفت: برای اینکه از تو بپرسم چرا علی را دوست داری و با من دشمنی می‌کنی؟ گفت: مرا از این کار معاف کن. معاویه گفت: نمی‌شود! گفت: حال که مرا از گفتن معاف نمی‌کنی، بدان که علی (علیه‌السلام) را دوست دارم به دلیل عدالتش در میان مردم و تقسیم بیت المال به طور مساوی بین ایشان و با تو دشمنی می‌کنم به دلیل جنگیدن با کسی که از تو سزاوارتر به حکومت بود و دنبال کردن چیزی (حکومت) که حق تو نیست.

علی (علیه‌السلام) را دوست دارم به خاطر پیمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای او به ولایت روز غدیر خم، محبت وی به نیازمندان و بزرگداشت او نسبت به اهل دین و با تو دشمن هستم به خاطر خونریزی و اختلاف انداختن بین امت.[8]

ج) يَشِينُ الْكَرِيمَ بِمَجْلِسِهِ: او در مجالسش به بنی هاشم ناسزا می‌گفت،[9] بر آنان عیب می‌نهاد[10] و در مورد اسلام بدگویی می‌کرد[11] و دشنام به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) را سنت قرار داد.[12] اگر شخص بزرگواری همنشین او می‌شد به ننگ بنی‌امیه دامنگیر می‌شد؛ چراکه همنشینی با او شرافت و کرامت انسان را از بین می‌بُرد.[13]

د) وَ يُسَفِّهُ الْحَلِيمَ بِخِلْطَتِه: فرد بردبار، با وقار[14] و عاقل در معاشرت با معاویه[15] به سبب نادانی او سفیه می‌شد؛ چراکه او به بزرگان اهانت می‌کرد.[16]



چگونگی پیروی عمروعاص از معاویه

«فَاتَّبَعْتَ أَثَرَهُ وَ طَلَبْتَ فَضْلَهُ اتِّبَاعَ الْكَلْبِ لِلضِّرْغَامِ»

عمروعاص به طمع رسیدن به پست و مقامی بالاتر، کورکورانه از معاویه پیروی می‌کرد، این پیروی بی‌حد و مرز اخلاقی و دینی ویژگی شرافتمندان نیست؛ از این رو در این نامه به سگ، نماد حیوان پست، تشبیه و بدین سبب تحقیر شده است تا پلیدی‌اش آشکار گردد.

در این فراز معاویه به شیر و عمروبن‌عاص به سگ تشبیه شده است؛ در میان حیوانات سگ از شیر پست‌تر است؛ زیرا شیر برای خودش شکار می‌کند؛ اما سگ از شکار ناتوان است و ته‌ماندۀ شکار شیر را می‌خورد.[17] عمرو از معاویه پست‌تر است؛ چرا که عمروعاص بزرگترین سرمایه‌اش یعنی دین خویش را برای آبادی دنیای معاویه تباه کرد.

طمع، سبب گمراهی

وقتی خبر [کشته شدن دو تن از شجاعان لشکر شام] به معاویه رسید گفت: «لعنت بر لجاجت که مایه زحمت است. هرگاه سرسختی به خرج دادم بیچاره شدم.» عمرو بن عاص گفت: «آن دو بیچاره بودند نه تو!» معاویه گفت: «ساکت باش که این مسئله به تو مربوط نیست.» عمرو بن عاص گفت: «اگر به من مربوط نیست خدا آن دو را بیامرزد و گمان نمی‌کنم بیامرزد!» معاویه گفت: «اینکه بیشتر مایۀ زیان تو است.» عمرو بن عاص گفت: «این را می‌دانم و اگر برای حکومت مصر نبود، از این وضع نجات می‌یافتم؛ زیرا می‌دانم که علی بن ابی طالب بر حق است و من بر باطلم.» معاویه گفت: «به خدا (علاقه) به حکومت مصر تو را کور کرده، اگر مصر نبود بصیرت داشتی.»[18]



نابودی هر دو سرا

«فَأَذْهَبْتَ دُنْيَاكَ وَ آخِرَتَكَ»

شخص در صورتی احساس آرامش را تجربه می‌کند که بداند پروردگارش از شیوۀ زندگی‌اش خشنود است و در سرای آخرت بهتر از این دنیا برایش آماده کرده است؛ اما شخصی که روزهای عمر خود را در مسیر نافرمانی پروردگار تباه می‌کند اگر با دیدۀ خرد بنگرد سرانجام نگون بار خویش و عقوبت پروردگارش را می‌بیند و از لحظات سروربخش دنیا نیز چنان که باید احساس سرور نمی‌کند و این یکی از مصادیق تباهی دنیا است. عمرو بن عاص به گمراهی خویش آگاه بود و می‌دانست با پایان عمر خوشی‌هایش پایان می‌یابد؛ از این رو آرامش خاطر نداشت و به همراه آخرت، دنیایش را نیز به تباهی کشاند!

پیمان معاویه و عمروعاص مبنی بر همکاری مداوم بود[19] بدین ترتیب که اگر عمروعاص از فرمان معاویه سرپیچی می‌کرد حکومت مصر را از دست می‌داد و این پیمان سبب تشویش خاطر وی بود.



از راه حلال هم می‌توان به آرزوها رسید!

«وَ لَوْ بِالْحَقِّ أَخَذْتَ أَدْرَكْتَ مَا طَلَبْت»

اگر از یاری باطل علیه حق کناره می‌گرفتی، از بیت المال به اندازۀ کفایتت به تو روزی می‌رسید.[20] چه بسا حضرت (علیه‌السلام) به این مطلب اشاره می‌فرمایند که تو خواستار عزت و جایگاه بودی، اگر از خدا پروا می‌کردی و حق را یاری کرده، به آن عمل می‌نمودی به عزت و مقام دست می‌یافتی![21]

در نقل‌های تاریخی آمده است: امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) برای عمروبن‌عاص چنین پیامی فرستادند:

«إنّ أفضَلَ الناسِ عندَ اللّهِ مَن كانَ العَمَلُ بالحَقِّ أحَبَّ إلَيهِ وإن نَقَصَهُ و كَرَثَهُ مِن الباطِلِ و إن حَسُنَ اِلَیْهِ؛ همانا برترين مردم نزد خدا، كسى است كه عمل به حق را از عمل به باطل بيشتر دوست داشته باشد، اگر چه حق براى او كمبود و اندوه به بار آورد و باطل به او خوبی کند».

در ادامه فرمودند: ای عمرو! به خدا سوگند تو می‌دانی جایگاه حق کجا است خود را به نادانی نزن. اگر از روی طمع به اندک چیزی دست‌یابی دشمن خدا و اولیائش خواهی بود. به خدا سوگند خدا به تو عقل نداده است «لَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا؛ و حمایت گر خائنان مباش».[22] و پشتیبان ستمگران مباش. من می‌دانم که تو روزی پشیمان خواهی شد و آن روز مرگ تو است که آروز می‌کنی ای کاش علیه مسلمانی، پشتیبانی ستمگر را نمی‌کردی و ای کاش برای حکم باطل دادن رشوه‌ای نمی‌گرفتی!

وقتی پیام را به او رساندند، گفت: من چه زمانی از علی مشورتی پذیرفتم یا به نظر او تکیه کردم؟[23]

واژه شناسی

- جَعَلْتَ
قرار دادی.[24]
- تَبَع
پیرو.[25]
- غَيّ
گمراهی.[26]
- مَهْتُوك
دریده شده.[27]
- سِتْر
پرده.[28]
- يَشِينُ
خوار می‌کند.[29]
- الْكَرِيم
بزرگوار.[30]
- يُسَفِّهُ
نادان فرض می‌کند.[31]
- الْحَلِيم
بردبار.[32]
- خلطة
نشست و برخاست.[33]
- بِخِلْطَتِه
با مجالستش.[34]
- اتَّبَعْتَ
پیروی کردی.[35]
- أَثَر
نشانه.[36]
- طَلَبْتَ
خواستی.[37]
- فَضْل
زیادت.[38]
- الْكَلْب
سگ.[39]
- ضِرْغَام
شیر.[40]
- يَلُوذُ
پناه می‌برد.[41]
- مَخَالِب
چنگال‌ها.[42]
- يَنْتَظِرُ
توقع دارد.[43]
- مَا يُلْقَى إِلَيْهِ
آنچه به سوی او افکنده می‌شود.[44]
- فَضْل
باقی‌مانده.[45]
- فَرِيسَة
شکار،[46] حيوانى كه صيد شده است.[47]
- أَدْرَكْتَ
به دست آوردی.[48]

واژه کاوی

- غَيّ (غوی)
یکی از معانی «غیّ» گمراهی[49] و لجاجت در نادانی و فساد[50] است، همچنین به‌معنای ناامیدی،[51] وارد شدن در باطل[52] و قدم گذاشتن در راه هلاکت است.[53]

انسان گاهی در حالی که نادان است به عقیدۀ فاسدی باورمند می‌شود به این نادانی «غیّ» گفته می‌شود.[54]

«غَوَى‌، یَغوِی» مشتق از «غَيَایة» است؛ «غَيَایة» به معنی غبار، نادانى، شرک و فسق است که انسان را فرا می‌گیرد و می‌پوشاند و شخص به سبب آن، گویا راه حق را نمی‌بیند.[55]

غوی به صورت فعل لازم به معنای گمراه شدن، زیان دیدن یا نابود شدن است و در صورت متعدی بودن و ذکر مفعول به، به معنای گمراه کردن است؛ مثلاً «غَوَى الرَّجُلَ» یعنی شخصی، کسی را گمراه کرد.[56]

واژۀ «غیّ» از اضداد است[57] هم به معنای گمراهی است و هم به معنای رشد.

مواردی از «غیّ» و «غوایة» در نهج البلاغه به کار رفته است. [58]

تفاوت میان «غیّ» و «ضلال»:

1. «غیّ» به‌معنای فساد و «ضلال» به‌معنای نابودی است.

2. «غیّ» جز در مورد گمراه شدن از دین کاربرد ندارد ولی «ضلال» در مورد گم کردن راه نیز استفاده می‌شود.

3. استفادۀ کلمه «ضلال» در مورد گمراه شدن از دین رساتر از به‌کار بردن واژۀ «غیّ» است.[59]

تفاوت «غیّ» و «فساد»:

واژۀ «غیّ» فقط در مورد چیزهایی که قبیح[60] و ناپسند هستند، به‌کار می‌رود؛ اما «فساد» در چیزی که از حالت طبیعی‌اش دگرگون شده، کاربرد دارد؛ مثلاً در مورد مواد غدایی که فاسد شده است. کاربرد واژۀ «غیّ» در مورد انسان، به معنای آن است که مذهب و اعتقاد وی نادرست است؛ اما اگر واژۀ «فساد» در مورد انسان به‌کار رود به‌معنای گنهکار بودن وی است.[61]

«ظَاهِرٍ غَيُّهُ»: گاه انسان از افرادی پیروی می‌کند که از گمراهی آنان ناآگاه است؛ اما عمروعاص به دنبال شخصی بود که ضلالت و گمراهی مذهب وی کاملا آشکار بود.
- يَشِينُ (شین)
«شَيْن» به‌معنای زشتی،[62] بی‌اعتبار کردن و خوار کردن[63] است.

«شَانَهُ» یعنی شخصی بر دیگری عیب نهاد[64] و او را زشت گردانید.[65]

«مَشَايِن» به‌معنای عیب‌ها و زشتی‌ها است.[66]

این واژه فقط همین یکبار در نهج البلاغه آمده[67] و به معنای عیب نهادن[68] بر بزرگواران است.
- يُسَفِّهُ (سفه)
«سَفَه» در معنای نادانی،[69] کم خردی[70] و کاستی در عقل[71] به‌کار می‌رود.

«سَفَه» و «سَفاهَت» خلاف بردباری است.[72]

«سَفَّهَهُ» یعنی شخصی، دیگری را نادان فرض نمود.[73] «سَفَّهْتُهُ» یعنی من به شخصی نسبت نادانی دادم یا به او گفتم که نادان است.[74]

از «سَفه» سیزده مورد در نهج البلاغه آمده است.[75]

«يُسَفِّهُ الْحَلِيمَ بِخِلْطَتِه» یعنی فرد بردبار و رزین وقتی با معاویه معاشرت می‌کرد به رفتارهایی دست می‌زد که نشان دهندۀ سفاهت و نادانی بود.[76]
- الْحَلِيم (حلم)
«حِلْم» یعنی فرد هنگام رودررو شدن با ناملایمات زندگی[77] با اینکه قدرت بر انتقام[78] و رفتار ناشایست دارد احساسات خود را کنترل و مهار[79] کند و عقلش را حاکم خویشتن قرار دهد که این ویژگی، صفت فرد حکیم[80] است.

تفاوت «حلم» و «صبر»:

«صبر» نگهداری نفس از بی‌تابی در برابر مشکلات است؛ اما «حلم» نگهداری نفس از پریشان‌حالی در برابر خشمی که بر او عارض شده، می‌باشد.[81]

«حَلِيم» در اینجا یعنی فرد بردبار، با وقار و سنگین.[82]
- أَثَر
به هنگام عبور شخص از یک مکان، اگر جای قدم‌های او بر زمین بماند، پس از گذشت زمان به آن رد باقی مانده «أثَر» گفته می‌شود،[83] همچنین به پیامدهای شيء،[84] به شرطی که با آن در ارتباط باشد،[85] «أثَر» گفته می‌شود. اگر فاصلۀ زمانی، مکانی یا عقلی بین شیء و پیامد آن بیش از حد باشد دیگر «اثر» نامیده نمی‌شود.

«أَثَرُ الرَّجُل» یعنی جای پای شخص در زمین. [86] «آثَارُ الأعمال» یعنی آنچه از اعمال باقی می‌ماند.[87]

تفاوت «اثر» و «علامت»:

«علامت» قبل از شيء است و «اثر» بعد از آن؛ برای مثـال بـاد «علامت» و نشانۀ باران است و سیل احتمالی «اثر» باران.[88]

خدای متعال می‌فرماید:

«قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ؛ مى‌گويند: پدرانمان را بر آيينى يافتيم و ما از پى آن‌ها مى‌رويم».[89] یعنی طبق سیرۀ دینی آن‌ها رفتار می‌کنیم.[90]

همچنین می‌فرماید:

«نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى‌ وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ؛ آرى! ماييم كه مردگان را زنده مى‌سازيم و آنچه را از پيش فرستاده‌اند، با آثار [و اعمال‌]شان درج مى‌كنيم‌».[91] مراد كارها و سنّت‌هایى است كه از انسان‌ها باقى مى‌ماند.[92]
- يَلُوذُ (لوذ)
«لَوْذ» یعنی شخصی از ترس دیده شدن، به وسیلۀ چیزی خودش را پنهان کند[93] و به آن پناهنده شود و با آن قدرت بگیرد.[94] این واژه معنای دیگری نیز دارد: انسان برای اینکه به مقصودی دست‌یابد به سوی شیئی حرکت کند و به آن ملحق شود.[95]

«لَاذَ بِهِ‌» یعنی شخصی از ترس یا طمع به چیزی پناهنده شد.[96]

سه مورد از «لوذ» در نهج البلاغه آمده است.[97]

خدای متعال می‌فرماید:

«قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ‌ لِواذاً؛ خدا مى‌داند چه كسانى از شما در پناه ديگرى خود را پنهان مى‌سازند و آهسته آهسته بيرون مى‌روند».[98]

وقتی یکی از منافقان می‌خواست از مجلس رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) خارج شود[99] خودش را پشت سر شخص دیگری که اجازۀ خروج و ترک مجلس داشت[100] پنهان می‌کرد و برمی‌خاست.[101]

به نظر می‌رسد «یَلُوذُ» در این فراز پناهنده شدن از روی طمع است.

نکته‌ها و پیام‌ها

1_ زیان دیده‌ترین شخص، کسی است که در دینش پیروی دنیای فرد گمراهی باشد. (قَدْ جَعَلْتَ دِينَكَ تَبَعاً لِدُنْيَا امْرِئٍ...)

2_ اگر گمراهی سردمداری آشکار باشد، تنها افرادی که عالمانه و عامدانه چشم خود را بر حقیقت می‌بندند از او پیروی می‌کنند. (ظَاهِرٍ غَيُّهُ)

3_ انسان آزاده در خلوت نیز بر بزرگواران عیب نمی‌گذارد و ایشان را خوار نمی‌کند چه برسد به آنکه بخواهد آشکارا در مجلس خود چنین کند. (يَشِينُ الْكَرِيمَ بِمَجْلِسِهِ)

4_ امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) برای زیر سوال بردن معاویه (لعنه الله) به چهار ویژگی شخصیتی و رفتاری وی اشاره می‌کنند که نه تنها وحی بلکه عقل نیز پیروی از چنین الگویی را نمی‌پسندد:

1) او در نادانی و فساد لجاجت می‌ورزد[102] (ظَاهِرٍ غَيُّهُ).

2) پردۀ حیایش دریده است (مَهْتُوكٍ سِتْرُهُ).

3) بر بزرگواران عیب می‌گذارد (يَشِينُ الْكَرِيمَ بِمَجْلِسِهِ).

4) در نشست وبرخاست با بردباران، آنان را نادان می‌نماید (يُسَفِّهُ الْحَلِيمَ بِخِلْطَتِه).

5_ عمروعاص از معاویه پیروی کرد تا از حیله‌گری‌های او بهره‌ای به‌دست آورد. (فَاتَّبَعْتَ أَثَرَهُ وَ طَلَبْتَ فَضْلَهُ اتِّبَاعَ الْكَلْبِ لِلضِّرْغَامِ)

6_ مَثَل پیروی از شخص گنهکار برای به‌دست آوردن دنیا مَثَل پیروی سگ از شیر است تا از باقی ماندۀ شکارش بهره‌ای ببرد. (وَ يَنْتَظِرُ مَا يُلْقَى إِلَيْهِ مِنْ فَضْلِ فَرِيسَتِهِ)

7_ پیروی از دنیای دیگران، هم دنیای انسان را به تباهی می‌دهد و هم آخرت او را. (فَأَذْهَبْتَ دُنْيَاكَ وَ آخِرَتَكَ)

8_ آنچه که انسان از راه حرام می‌جوید اگر از مسیر حلال بطلبد نیز به‌دست می‌آورد. (وَ لَوْ بِالْحَقِّ أَخَذْتَ أَدْرَكْتَ مَا طَلَبْت)

راهکارهایی از نهج البلاغه برای بهبود زندگی اجتماعی

1_ کسی که این چهار ویژگی را داشته باشد از نظر عقلی شایسته نیست که الگو قرار بگیرد.

2_ اگر مؤمن باور کند که از راه حلال نیز به خواسته‌هایش می‌رسد دیگر به حرام چشم طمع نمی‌دوزد. (وَ لَوْ بِالْحَقِّ أَخَذْتَ أَدْرَكْتَ مَا طَلَبْت)

پرسش و پاسخ

1_ امیرالمؤمینن (علیه‌السلام) به عمروعاص می‌فرمایند: تو دینت را پیروی دنیای معاویه ساخته‌ای! چرا نفرمودند دینت را پیروی دین معاویه نموده‌ای؟ (قَدْ جَعَلْتَ دِينَكَ تَبَعاً لِدُنْيَا امْرِئٍ...)

زیرا معاویه أصلاً دین نداشت عمروعاص دنبال دین معاویه نبود دنبال دنیایش بود.

2_ عمروعاص چه شیوه‌ای در زندگی‌اش در پیش گرفته بود و چه رفتارهایی از خود نشان می‌داد که حضرت (علیه‌السلام) به او فرمودند: تو دینت را پیروی دنیای معاویه ساخته‌ای! (قَدْ جَعَلْتَ دِينَكَ تَبَعاً لِدُنْيَا امْرِئٍ...)

عمروعاص برای رسیدن به حکومت به امام زمانش، امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) پشت کرد.

3_ چرا حضرت (علیه‌السلام) به عمروعاص می‌فرمایند تو با پیروی از معاویه دنیا و آخرت خود را به باد دادی! از دست دادن آخرت که روشن است، اما دنیایش را چرا از دست داده است؟ (فَأَذْهَبْتَ دُنْيَاكَ وَ آخِرَتَكَ)

شاید به دلیل آنکه عملکردش سبب بدنام شدنش در تاریخ گردید، همچنین او همواره پریشان خاطر بود که مبادا حکومت مصر را از دست بدهد!

نویسنده

علامه سید عبدالرزاق موسوی مقرّم

چکیده

کتاب «مقتل الحسین (علیه‌السلام)» از برجسته‌ترین منابع تحلیلی و مستند درباره قیام عاشورا و شهادت امام حسین (علیه‌السلام) است. نویسنده با نگاهی واقع‌بینانه و متکی بر منابع معتبر، چرایی و چگونگی این نهضت بزرگ را از آغاز تا پایان واکاوی کرده است. متن کتاب با توصیف اوضاع عمومی جهان اسلام پس از شهادت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و امام حسن مجتبی (علیه‌السلام) آغاز می‌شود و به شرایط بغرنج سیاسی و اجتماعی زمان امام حسین (علیه‌السلام) در مواجهه با سلطه یزید می‌پردازد. موقعیت امام حسین (علیه‌السلام) در مدینه، دعوت کوفیان، ترک وطن و حرکت به سوی کربلا، همه به صورت جزئی، مستند و با بازتاب احساسات معنوی امام (علیه‌السلام) و همراهانش توضیح داده شده است.

در متن کتاب، سختی سفر، مقابله با سپاهیان بنی‌امیه، همراهی خانواده و یاران و تلاش‌های امام (علیه‌السلام) در اتمام حجت با دشمنان، در قالب نقل و تحلیل وقایع تاریخی گزارش شده است. نویسنده به روابط انسانی و محتوای گفت‌وگوها و نامه‌نگاری‌های امام حسین (علیه‌السلام) و بزرگان کوفه، مدینه و مکه توجه بسیاری دارد و اهمیت تصمیمات امام (علیه‌السلام) را در حفظ دین و سنت رسول خدا (صل‌الله‌علیه‌وآله) برجسته می‌سازد. در لحظات اوج روایت، کتاب وارد وقایع روز عاشورا می‌شود؛ جایی که فداکاری، وفاداری و ایثار خاندان و یاران امام حسین (علیه‌السلام) به زیباترین وجه بیان شده و نحوه شهادت امام (علیه‌السلام) و افراد برجسته‌ای چون حضرت عباس (علیه‌السلام)، علی اکبر (علیه‌السلام)، علی اصغر (علیه‌السلام) و سایر شهدا، با رعایت امانت تاریخی و نقل بی‌پیرایه گزارش می‌شود.

مصائب وارده بر اهل بیت (علیهم‌السلام) پس از شهادت امام حسین (علیه‌السلام)، رفتار دشمنان با پیکر شهدا و اسارت اهل بیت (علیهم‌السلام)، بخش مهم دیگری از کتاب است و نویسنده با روایتی مؤثر، ابعاد روحی و معنوی این فجایع را بدون اغراق و با احترام خاطرنشان می‌کند. بخش پایانی اثر، به پیامدها و آثار جاودانه عاشورا بر امت اسلامی می‌پردازد و یادآور می‌شود که حرکت امام حسین (علیه‌السلام) نقطه عطفی بی‌بدیل در حفاظت اسلام راستین و تبلور آموزه‌های اهل بیت (علیهم‌السلام) بوده است.

در مجموع، کتاب «مقتل الحسین (علیه‌السلام)» با قلمی شیوا، روان و پژوهشی، روایت قیام عاشورا را به عنوان یک حرکت آگاهانه، ایثارگرانه و اصلاحی در تاریخ اسلام تبیین می‌کند؛ اثری که برای پژوهشگران، علاقه‌مندان و اندیشمندان حوزه تاریخ و معارف شیعه، مرجعی آموزنده و فاخر با نگاهی متعهد به حقیقت عاشورا و شخصیت والای امام حسین (علیه‌السلام) به شمار می‌رود.

هشتگ

#کوفه #مدینه #مکه #یاران_امام_حسین_علیه‌السلام #حضرت_عباس_علیه‌السلام #روز_عاشورا #مصائب_اهل_بیت_علیهم‌السلام #پیام_عاشورا #آزادی #ایثار #اصلاح_امت #قیام_علیه_ظلم #حق_طلبی #دین_اصیل #حوادث_کربلا #اسارت_اهل_بیت_علیهم‌السلام #ویژگی_اخلاقی_امام_حسین_علیه‌السلام #بصیرت #امتحان_بزرگ #پیامدهای_تاریخی_عاشورا

نویسنده

استاد حسین انصاریان

چکیده

کتاب «علی (علیه‌السلام) مصداق پاکی‌ها» تلاشی است برای شناخت عمیق‌تر مقام معنوی و جایگاه انسانی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در نگاه اسلام. کتاب با زبانی شیوا و در قالب سخنرانی‌های پژوهشی به این موضوع می‌پردازد که چرا امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به عنوان نماد پاکی، عصمت، عدالت و حقیقت در زندگی فردی و اجتماعی شناخته می‌شود و چگونه این ویژگی‌ها باید الگویی برای مسلمانان و جامعه انسانی باشند.

در سراسر کتاب، جایگاه بی‌نظیر و ممتاز امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در اخلاق، رفتار و نگاه به هستی برجسته شده است. نویسنده با اشاره به عصمت و طهارت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، تأکید می‌کند که ایشان حتی در سخت‌ترین شرایط و در میان طوفان‌های اجتماعی هرگز از مسیر پاکی و صداقت جدا نشدند و همیشه با فطرت الهی زندگی کردند. هیچ انحرافی در دل و قلب و اندیشه و رفتار ایشان راه نیافت، و بر همین اساس بود که وجودشان برای دیگران تجسم کامل پاکی بود. این نگرش سبب شد که هیچ‌گاه دنیا و تعلقات مادی بر وجود ایشان غالب نشود و نگاه‌شان به زندگی همواره معنوی و دور از دلبستگی‌های فانی باشد.

کتاب با استفاده از شواهد قرآنی و احادیث، به تحلیل این حقیقت می‌پردازد که نگرش امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) نسبت به خدای متعال، دقیق‌ترین و پاک‌ترین بینش ممکن بود. ایشان اعتقاد داشت که خدای متعال هرگز به بندگان خود هیچ ظلمی نمی‌کند و آنچه بر سر انسان‌ها می‌آید، نتیجه اعمال و انتخاب‌های خود آن‌هاست. تمام کمبودها و نارسایی‌ها باید در رفتارهای فرد و جامعه جست‌وجو شود و عامل آن نه افعال خدای متعال، بلکه بی‌عدالتی یا بی‌توجهی انسان است. راه علاج مشکلات، عدل و بازگشت به پاکی است و تا زمانی که این اصل در جامعه حاکم نشود، آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی ادامه دارد. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) انسان‌ها را به عادل شدن و پرهیز از ظلم فرا می‌خواند تا ریشه مشکلات و رنج‌ها را بخشکانند و به سعادت حقیقی دست یابند.

در ادامه، کتاب به تبیین معنای عدالت الهی در آخرت می‌پردازد و بیان می‌کند که در قیامت، خدای متعال همه انسان‌ها را با دقیق‌ترین معیار عدل داوری می‌کند و هیچ ظلم و ناعدالتی‌ای حتی به اندازه نخ باریک هسته خرما رخ نمی‌دهد. این عدالت کامل باعث می‌شود که انسان هرگز نسبت به خدای متعال احساس دلخوری و گلایه نداشته باشد، بلکه همواره سرشار از عشق و اطمینان نسبت به پروردگار خود باقی بماند. چنین نگاهی رابطه‌ای سرشار از آرامش، امید و اعتماد متقابل میان انسان و خدای متعال رقم می‌زند و بندگان را در مسیر تعالی معنوی پیش می‌برد.

در نگاه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به انسان، کرامت و بزرگواری جایگاه ویژه‌ای دارد. ایشان حتی با گناهکاران و مخالفان نیز با رأفت و گذشت رفتار می‌کردند و توصیه‌شان به یاران این بود که از هیچ انسانی ناامید نشوند و همواره زمینه هدایت و بازگشت را برای خطاکاران فراهم سازند. احترام و مقام بالای انسان نزد امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) چنان بود که دشمنان و حتی مخالفان سرسخت نیز مورد عطوفت و دعوت ایشان به سوی اصلاح و پاکی قرار می‌گرفتند.

در مجموع، کتاب با استناد به منابع اصیل شیعه و روایاتی از قرآن و نهج‌البلاغه، چهره‌ای جامع و انسانی از امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) ارائه می‌دهد؛ چهره‌ای که سرشار از پاکی، عدل، زهد، مهربانی و گذشت بود و همگان را به اقتدا به این منش بزرگوارانه و زندگی براساس حقیقت و توحید دعوت می‌کند. بی‌آنکه گرفتار افراط یا غلو شود، پیام اصلی کتاب تقویت انگیزه در مخاطبان برای زیست پاک و پیروی از سیره عملی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است تا هم فرد و هم جامعه به تعالی معنوی و اخلاقی دست یابند.

هشتگ

#امیرالمؤمنین_علیه‌السلام #عصمت_و_پاکی #عدالت_الهی #معرفت_الهی #انسان_و_کرامت #سیره_علوی #محبت_به_خلق #مهربانی_و_گذشت #هدایت_انسان #الگوی_زندگی #قرآن_و_نهج‌البلاغه #پژوهش_اسلامی

نویسنده

سید صادق موسوی

چکیده

آیا می‌دانستید که نهج‌البلاغه، این اثر جاودان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، تنها بخشی از دریای بیکران کلام ایشان است؟ 'تمام نهج البلاغه'، گامی است برای گردآوری و ارائه بخش های دیگری از این میراث گرانبها.
این مجموعه، نه تنها شامل خطبه ها، نامه ها و کلمات قصار مشهور امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است، بلکه حاوی اضافات و مستدرکاتی است که توسط شریف رضی گردآوری شده و در طول تاریخ از دیدگان بسیاری پنهان مانده است.
در این کتاب، با موضوعاتی عمیق و متنوع از جمله توحید، آفرینش، پیامبری، امامت، تقوا، دنیا، معاد و فضائل اهل بیت (علیه‌السلام) روبرو خواهید شد.
'تمام نهج البلاغه' دعوتی است به سفری در دنیای اندیشه و کلام امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، سفری که با دیدگاه های روشنگرانه معاصران، غنایی دوچندان یافته است. این کتاب، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، اندیشمندان و هر کسی است که به دنبال حکمت و حقیقت است."
این متن به عنوان نمایه‌ای تفصیلی یا فهرست محتوای کتاب "تمام نهج‌البلاغه" ظاهر می‌شود، مجموعه‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) این شامل بخش‌هایی مانند مقدمه‌ها، نقدها و تعاریف، و همچنین ارجاعات به افراد و دانشمندانی است که در تدوین این اثر مشارکت داشته‌اند. سند به اهمیت آموزه‌های امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و ارتباط آنها با تفکر اسلامی تأکید دارد و موضوعاتی مانند یگانگی الهی، اخلاق و ماهیت انسان را برجسته می‌کند. به طور کلی، این متن به عنوان یک راهنمای جامع برای محتوا و ساختار کتاب خدمت می‌کند و اهمیت علمی آن در ادبیات اسلامی را منعکس می‌سازد.
متن درباره "نهج‌البلاغه" بحث می‌کند، مجموعه‌ای مهم از خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان منتسب به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) که توسط شریف رضی جمع‌آوری شده است. این اثر به عنوان منبع هدایت عمیق برای مسائل روحی و دنیوی و دومین اهمیت پس از قرآن تاکید می‌شود. متن بر نیاز به تحقیقات بیشتر برای بازیابی قطعات گم‌شده سخنان امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و اهمیت آموزه‌های او در جامعه معاصر، به‌ویژه در مواجهه با چالش‌های مدرن، تاکید می‌کند. همچنین مشارکت‌های دانشمندان در حفظ و تفسیر این متن اسلامی ضروری را به رسمیت می‌شناسد.
این متن درباره اهمیت کتاب "نهج‌البلاغه" که توسط شریف رضی گردآوری شده است، صحبت می‌کند و تلاش‌های علمایی مانند سید صادق موسوی را در تحقیق و هماهنگی این اثر ادبی و دینی برجسته می‌کند. این کتاب به عنوان مرجعی مهم در فصاحت و بلاغت در نظر گرفته می‌شود و شامل گفته‌های امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است، که آن را به منبعی غنی برای دانش اسلامی تبدیل می‌کند. تاکید می‌کند که این اثر تلاش علمی بزرگ را نمایان می‌سازد، که به حفظ میراث اسلامی و تعمیق درک ارزش‌های دین و اخلاق کمک می‌کند.
نویسنده درباره اهمیت کار سید صادق موسوی در تحقیق کتاب "تمام نهج‌البلاغه" صحبت می‌کند و به تلاش‌های بزرگ او در جمع‌آوری و اصلاح متون اشاره می‌کند، که باعث تقویت دانش در این اثر مهم ادبی شده است. نویسنده چالش‌هایی که موسوی در این پروژه مواجه شد را برجسته می‌کند و عمیقاً از تلاش‌های او تقدیر می‌کند، تاکید می‌کند که این اثر یک دستاورد بزرگ در حوزه مطالعات اسلامی است. همچنین به اهمیت کتاب در توضیح اندیشه‌های امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) اشاره می‌کند و آن را مرجعی مهم برای نسل‌های آینده می‌دانند.
این متن درباره مفهوم تعادل و تعامل در وجود انسانی و ساختارهای اجتماعی صحبت می‌کند و تاکید می‌کند که حقوق و مسئولیت‌ها به هم متصل هستند. اشاره می‌کند که افراد و جوامع باید برای حفظ هماهنگی و عدالت، به‌طور مساوی بدهند و دریافت کنند. نویسنده به فلسفه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) اشاره می‌کند و پیشنهاد می‌دهد که کامیابی واقعی از انجام مسئولیت‌ها ناشی می‌شود و هر عدم تعادل به فساد اجتماعی منجر می‌شود. متن برای جامعه‌ای عادلانه با احترام متقابل و مسئولیت‌پذیری تبلیغ می‌کند، که در آن رهبران مسئولیت رفاه جوامع خود را بر عهده دارند. همچنین تلاش‌های دانشمندان در حفظ و انتشار این خرد از طریق آثار مانند "نهج‌البلاغه" را به رسمیت می‌شناسد.

هشتگ

#توحید#معرفت_الله#قدرت_خدا#نعمات_الهی#تقوا#عمل_صالح#فضائل_اخلاقی#تزکیه_نفس#تواضع#زهد#ایثار#حلم#صبر#احسان#عدل#انصاف#حکمت#شکرگزاری #آخرت #فضائل_النبی#معجزات_النبوی #اول_مسلم#مقام_نبی#وحدت#پرهیز_از_تفرقه #نصیحت#مشورت#پرهیز_از_غفلت #مبارزه_با_نفس #محبت_به_دیگران #پرهیز_از_کبر#دوری_از_حسد#خلقت_طاووس #خلقت_خفاش #آفرینش_مورچه #آفرینش_ملخ #خطبه_قاصعه #داستان_آدم#داستان_فرعون#بیت_الله_الحرام#علائم_مومن #علائم_منافق #معنی_اسلام #معنی_ایمان

ترجمه‌ها

- ترجمه نهج البلاغه (فقیهی)
«هر گاه کسى به تو سلام کرد تو پاسخى بهتر به او بده[13] و چون دستى براى يارى به سوى تو دراز شد، پس تو با چيزى بيشتر و بهتر با آن برابرى کن و با همه اينها فضيلت با آغازکننده است».

(نهج البلاغه، ترجمه فقیهی، ص664)
- ترجمه نهج البلاغه (استاد ولی)
«هرگاه تو را درودی گفتند، در پاسخ آن درودی بهتر بگو. و هرگاه دست احسانی به سوی تو دراز شد، آن را به احسانی بیشتر پاداش ده، با این حال فضیلت از آنِ کسی است که سلام و احسان را آغاز کرده است».

(نهج‌البلاغه، ترجمه حسین‌استاد ولی، ص479)
- ترجمه نهج البلاغه (بهرام پور)
«چون تورا درود و سلام گفتند، بهتر از آن‌را پاسخ‌ده و چون به تو هدیه دادند، بیشتر از آن‌را ببخش. به هرحال، پاداش بیشتر، برای آغاز کننده‌است».

(نهج البلاغه ترجمه روان‌با‌شرح واژگان، ابوالفضل بهرام پور، ص688)
- ترجمه نهج البلاغه (فیض الاسلام)
در عوض دادن به كار نيك‌:

«هرگاه كسى به تو درود فرستد تو (در پاسخ) بهتر از آن درود بفرست، و هرگاه دستى باحسان و نيكى سوى تو دراز شد آنرا به افزون بر آن پاداش ده (نيكى را به نيكى بهترى تلافى كن) و گرچه فضيلت براى كسى است كه در ابتدا نيكى كرده (اين فرمايش در همه نسخ نهج البلاغه نيست و چون روش ما تنظيم نسخه كامله آنست لذا آنرا از نسخه ابن ابى الحديد و يك نسخه خطّى قديم نقل نموديم)».

(ترجمه‌وشرح‌نهج‌البلاغه، فيض‌الاسلام، ج6، ص1114)

شروح

- ترجمۀ توضيح نهج البلاغه (آیت الله شیرازی)
«چون گرامى‌ات دارند و ارجت نهند، مثلاً به تو سلام كنند و يا هديه‌اى دهند، به گونه‌اى شايسته‌تر و بهتر، آن را پاسخ بده، و وقتى كه به تو احسانى مى‌كنند به گونه‌اى جبران كن كه از آن بالاتر باشد، و در عين حال، فضل و برترى از آنِ آغازكننده است، چون آغازگر مانند پاسخگو نيست، هرچند پاسخگو بالاتر از آن را جبران كند. پس آغازگر به بدى هم ستمگرتر است، چنان كه آغازگرِ به احسان گرامى‌تر از پاسخگوىِ به آن است».

(ترجمۀ توضیح نهج البلاغه، آیت الله سید محمد شیرازی، ج4، صص370و371)
- شرح نهج البلاغه (ابن میثم)
(ترجمه‌شرح‌نهج‌البلاغه، ‌ابن‌ميثم، ج‌5، ص)
- شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید)
«چون تو را تحيت و درودى گويند به از آن پاسخ گوى، و چون دستى به تو نعمتى ارزانى داشت با نعمتى فزون‌تر آن را جبران كن و با اين همه فضيلت براى آغازگر است». جمله نخست مقتبس از قرآن عزيز است و جمله دوم متضمن معنى مشهورى است و مقصود از جمله سوم تحريض به كرم و بزرگوارى و تشويق به كار پسنديده است.

مدائنى نقل مى‌كند كه در خراسان مردى همراه مردم به حضور اسد بن عبد الله قشيرى آمد و گفت: خداوند كارهاى امير را قرين به صلاح دارد، مرا بر تو حق نعمتى است. اسد گفت: نعمت تو چيست گفت: فلان روز ركابت را گرفتم سوار شدى، گفت: راست مى‌گويى نياز تو چيست گفت: مرا به حكومت ابيورد بگمار. گفت: به چه سبب‌گفت: براى آنكه صد هزار درهم به چنگ آورم. اسد گفت: هم اكنون فرمان مى‌دهيم كه صد هزار درهم را به تو بدهند و بدين گونه تو را به آنچه دوست مى‌دارى رسانده ايم و آن دوست خود را هم بر حكومتش باقى گذاشته‌ايم. آن مرد گفت: خداى كار امير را قرين صلاح دارد، خواسته مرا آن چنان كه بايد بر نياوردى. اسد گفت: براى چه، من آنچه را كه آرزو داشتى به تو دادم. گفت: پس اميرى و محبت امر و نهى كردن كجا مى‌رود. اسد گفت: تو را حاكم ابيورد قرار مى‌دهم و پولى را هم كه براى تو فرمان دادم، در اختيارت مى‌گذارم و اگر هم تو را از حكومت ابيورد بر كنار سازم، از محاسبه معاف خواهم داشت. گفت: به چه سبب مرا بر كنار سازى كه بر كنارى يا به سبب ناتوانى است يا به سبب خيانت و من از آن دو برى هستم، اسد گفت: تا هنگامى كه خراسان در اختيار ما باشد تو امير ابيورد خواهى بود. و آن شخص تا هنگامى كه اسد از حكومت خراسان بر كنار شد، همچنان حاكم ابيورد بود.

مدائنى مى‌گويد: مردى پيش نصر بن سيار آمد و قرابت خود را با او متذكر شد نصر پرسيد: قرابت تو چيست گفت: فلان بانو، من و تو را زاييده است. نصر گفت: قرابتى با رخنه و گسسته است، آن مرد گفت: در اين صورت چون مشك فرسوده و پاره‌اى است كه اگر آن را رقعه زنند از آن استفاده مى‌شود. نصر گفت: نيازت چيست گفت: صد ماده شتر باردار و صد ماده بز همراه بزغاله‌هايش. نصر گفت: صد بز آماده است، آن را بگير، اما در مورد ماده شترها فرمان مى‌دهيم بهاى آن را به تو بپردازند.

شعبى مى‌گويد: در مجلس زياد بن ابيه حضور داشتم، مردى هم حضور داشت كه گفت: اى امير مرا بر تو حرمتى است، اجازه مى‌دهى بگويم گفت: بگو. آن مرد به زياد گفت: تو را در حالى كه پسر بچه‌اى بودى و دو زلف داشتى در طائف ديدم كه گروهى از پسر بچه‌ها تو را احاطه كرده بودند و تو يكى از آنان را با لگد و ديگرى را با سر از خود مى‌راندى و ديگرى را با دندانهايت گاز مى‌گرفتى، آنها گاهى از تو كناره مى‌گرفتند و گاه فرصت پيدا مى‌كردند و تو را مى‌زدند، تا آنكه شمارشان بيشتر شد و از تو نيرومندتر شدند. من خود را رساندم و در حالى كه سلامت بودى از ميان ايشان بيرون كشيدم و حال آنكه آنان همگى زخمى بودند. زياد پرسيد: راست مى‌گويى تو همان مردى گفت: آرى من همانم. زياد گفت: نياز تو چيست گفت: اينكه از گدايى بى نياز شوم. زياد به غلام خود گفت: اى غلام هر سيمينه و زرينه‌اى كه پيش توست به او بده و چون نگريست در آن روز پنجاه و چهار هزار درهم گرفته بود كه آن مرد همه را گرفت و رفت. پس از اين موضوع به آن مرد گفتند: آيا به راستى زياد را در كودكى به آن حال ديده‌اى گفت: آرى به خدا سوگند او را در حالى ديدم كه فقط دو پسر بچه كه چون دو بزغاله بودند، اطراف او را گرفته بودند و اگر من به يارى او نمى‌شتافتم، گمان مى‌كنم همان دو او را كشته بودند.

مردى پيش معاويه كه در جلسه بارعام خود بود آمد و گفت: اى امير المؤمنين مرا بر تو حق و حرمتى است. گفت: چيست گفت: روز جنگ صفين كه اسبت را آورده بودند كه از آوردگاه بگريزى و عراقيان هم نشانه‌هاى پيروزى را ديده بودند، من خود را به تو نزديك ساختم و گفتم به خدا سوگند اگر هند دختر عتبه- مادر معاويه- به جاى تو بود، نمى‌گريخت و فقط مرگ با كرامت يا زندگى ستوده را مى‌پذيرفت، تو كجا مى‌گريزى و حال آنكه عرب لگام كارها و رهبرى خود را به تو سپرده است و تو به من گفتى: اى بى مادر آرام سخن بگو. ولى پايدارى كردى و در آن حال نگهبانان ويژه تو و خودت به جنبش آمديد و به شعرى تمثل جستى كه اين بيت آن را حفظ كردم (هر چه دلم نيرومندتر و استوارتر مى‌شد، مى‌گفتم بر جاى باش تا ستوده باشى يا از زندگى آسوده شوى) معاويه گفت: راست گفتى، هم اكنون هم دوست مى‌دارم آرام و آهسته سخن بگويى. سپس معاويه به غلام خود گفت: پنجاه هزار درهم به اين مرد بده و خطاب به او گفت: اگر ادب بيشترى مى‌داشتى، ما هم بر نيكويى نسبت به تو مى‌افزوديم.

(جلوه‌تاريخ‌درشرح‌نهج‌البلاغه، ‌ابن‌ابى‌الحديد، ج7، صص279و281)
- شرح سلونی
امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند:«‏إِذَا حُيِّيتَ بِتَحِيَّةٍ فَحَيِّ بِأَحْسَنَ مِنْهَا وَ إِذَا أُسْدِيَتْ إِلَيْكَ يَدٌ فَكَافِئْهَا بِمَا يُرْبِي عَلَيْهَا وَ الْفَضْلُ مَعَ ذَلِكَ لِلْبَادِئ‏؛ چون تو را ستودند، بهتر از آنان ستايش كن و چون به تو احسان كردند، بيشتر از آن ببخش. به هر حال پاداش بيشتر از آن آغاز كننده است»‏‏.

محبت، قدردانی و احترام متقابل، از ارکان مهم روابط انسانی هستند. این ارزش‌های مهم، نه تنها همدلی را در جامعه افزایش می‌دهند، بلکه سبب رشد و شکوفایی فرد می‌شود.

اسلام، تأکید ویژه‌ای بر اخلاق نیکو و روابطی دارد که بر پایه‌ی احترام و محبت بنا شده است همان‌طور که خدای متعال در قرآن کریم می‌فرماید:«وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها إِنَّ اللهَ‌ كانَ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ حَسيباً؛[2]هرگاه به شما تحيّتى گويند، پاسخ آن‌ها را بهتر از آن بدهيد يا به‌ همان‌گونه پاسخ بدهيد، خدای متعال حساب همه چيز را دارد».

«تحیت» به معنای کلام نیکویی است که افراد در هنگام دیدار به یکدیگر می‌گویند. هنگامی که فردی با لطفی هرچند اندک، قلب دیگری را گرم می‌کند، شایسته است که فرد مقابل با کلامی دلنشین و رفتاری پسندیده، پاسخی مناسب و حتی فراتر از آن محبت به او نشان دهد. این عمل، نمایان‌گر قدرشناسی و ادب آن شخص است. این نوع رفتار، جلوه‌ای از سخاوت اخلاقی است و موجب افزایش محبت و استحکام پیوندهای انسانی می‌گردد. در سیرۀ رسول الله (صلی‌الله‌علیه وآله) آمده است که روزی فردی نزد رسول خدا (صلی‌الله‌علیه وآله) رفت و گفت: «السَّلَامُ عَلَیْکَ»، رسول الله (صلی‌الله‌علیه وآله) فرمودند: «عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَهْ اللَّهِ» فرد دیگری آمد و گفت: «السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَهْ اللَّهِ» پیامبر (صلی‌الله‌علیه وآله) جواب داد: «عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَهْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ»، شخص دیگری وارد شد و گفت:«السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَهْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ»، پیامبر (صلی‌الله‌علیه وآله) جواب داد: «وَ عَلَیْکَ». از پیامبر (صلی‌الله‌علیه وآله) سؤال شد چرا هرچه نفر اوّل و دوّم گفتند، شما در جواب سلام آن‌ها چیزی بر آن افزودید و جواب دادید ولی برای جواب شخص سوّم چیزی نیافزودید، پیامبر (صلی‌الله‌علیه وآله) فرمودند: «زیرا او دیگر در آداب سلام، چیزی برای من باقی نگذاشت که اضافه کنم پس مثل کلام خودش را بر او برگرداندم».[3]

در روایت دیگر امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند:«مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَهِیَ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهْ اللَّهِ فَهِیَ عِشْرُونَ حَسَنَهْ وَ مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَهِیَ ثَلَاثُونَ حَسَنَه؛ هرکس السَّلَامُ عَلَیْکُم بگوید، ده حسنه دارد و هرکس السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ بگوید، برای او بیست حسنه و هرکس السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکَاتُه بگوید، برای او سی حسنه می‌نویسند».[4]

ارتباطات انسانی با تبادل تحیّت عمق و معنا می‌یابد. اگر کسی به شما درود یا سلامی می‌گوید، پاسخ دادن به شیوه‌ای نیکوتر و کامل‌تر، نه تنها نشان از احترام و قدردانی دارد، بلکه پاداشی معنوی را نیز به همراه خواهد داشت. فضیلت و برتری در این میان، از آنِ کسی است که آغازگر نیکی بوده است؛ زیرا او بدون هیچ چشم‌داشتی، گام در مسیر احسان نهاده است. این آموزه الهی، انسان‌ها را به تعمیق روابط، تکریم متقابل و ایجاد فرهنگی محبت و مهربانی فرا می‌خواند.

امروزه بسیاری از افراد درگیر دغدغه‌های روزمرۀ خود هستند و از اهمیت پاسخگویی به لطف‌های دیگران غافل می‌شوند. اما حقیقت آن است که در دنیای امروز، جبران نیکی‌ها، عمق روابط انسانی را افزایش دهد. این حس قدرشناسی، در بلندمدت به ایجاد فضایی مثبت و سازنده در جامعه ایجاد می‌کند.

واژه شناسی

- حُيِّيتَ
درود داده شدی.[5]
- حَيِّ
تحیت بده.[6]
- أُسْدِيَتْ
عطا گردید.[7]
- فَكَافِئْهَا
مقابله کن.[8]
- يُرْبِي
می‌افزاید.[9]
- لْبَادِئ
شروع کننده.[10]

واژه کاوی

- تَحِيَّةٍ(حی)
«حی» به معنای زنده کردن است.[11]

تفاوت «سلام» و «تحیه»:

«تحیت» مفهومی گسترده تر از «سلام» را دارد. عبارت‌هایی مانند: «حياك الله و لقيت الخير؛ خدا تو را زنده نگه دارد و خیر ببینی» نمونه‌هایی از «تحیت» است.[12] در فارسی، سخنان نیکویی مثل صبح بخیر یا عاقبت‌تان بخیر از تحیت‌ها است که هنگام دیدار به یکدیگر به هم می‌گویند.[13] سزاوار است پاسخ «تحیت» همانند آن نیکو باشد؛ چنان که در قرآن کریم به آن اشاره شده است:«وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا؛[14]و چون به شما درود گفته شد، شما به بهتر از آن درود گوييد يا همان را در پاسخ‌ برگردانيد». اما «سلام» کلامی است که این واژه در آن به کار رفته باشد مانند سلام علیکم. اگر «سلام» در معنای دیگری استفاده شود، مفهوم سلامتی را می‌رساند؛ چنان‌که در آیه «لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ؛[15] براى آنان، نزد پروردگارشان سراى عافيت است»، این معنا مورد نظر است.

«سلام» از نام‌های خدای متعال است و «تحیت» علاوه بر احترام، معنای پادشاهی را نیز می‌رساند.[16]

نویسنده

علامه محمدباقر مجلسی

چکیده

کتاب «جلاء العیون» اثر گران‌سنگ علامه محمدباقر مجلسی، یکی از جامع‌ترین و معتبرترین منابع به زبان فارسی در شرح زندگانی، فضایل و مصایب چهارده معصوم (علیهم‌السلام) است. این اثر با تمرکز ویژه بر وقایع جان‌سوز تاریخ اهل‌بیت (علیهم‌السلام)، به عنوان منبعی کلیدی برای پژوهشگران و ارادتمندان آستان ولایت شناخته می‌شود .
جایگاه سوگواری و پاداش گریه بر اهل‌بیت (علیهم‌السلام) علامه مجلسی در مقدمه کتاب جلاء العیون، با استناد به روایات معتبر، بر ارزش والای معنوی گریه و عزاداری در مصایب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) تأکید می‌کند. او بر اساس احادیث، پاداش هم‌جواری با معصومین در قیامت را برای کسانی که در سوگ ایشان گریان باشند، برمی‌شمارد. این بخش از کتاب، مبنای کلامی و عاطفی فصول بعدی را که به شرح مظلومیت‌های خاندان نبوت می‌پردازد، شکل می‌دهد.
سیره نبوی؛ از ولادت تا وقایع پس از رحلت نویسنده در آغاز، به تفصیل به تبیین نسب شریف پیامبر اسلام (صل‌الله‌علیه‌وآله) و کیفیت خلقت نوری ایشان می‌پردازد که قرن‌ها پیش از خلقت آدم (علی‌نبیناوآله) وجود داشته است. علامه در جلاء العیون، معجزات هنگام ولادت و دوران کودکی حضرت را به تصویر می‌کشد. در ادامه، وقایع اواخر عمر پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله)، به‌ویژه واقعۀ قلم و دوات و ممانعت برخی از اصحاب از کتابت وصیت حضرت، به عنوان ریشه بسیاری از اختلافات بعدی در امت اسلام تحلیل می‌شود. نویسنده همچنین بر مظلومیت خاندان پیامبر در مراسم تغسیل و تدفین ایشان تمرکز می‌کند.
حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها)؛ الگوی تراز اول زنان عالم بخش مهمی از کتاب جلاء العیون به زندگانی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) اختصاص دارد. علامه مجلسی از ولادت آسمانی ایشان، اسامی الهی، و ازدواج با امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) سخن می‌گوید. وی در این فصل، بر ابعاد اخلاقی و عبادی زندگی ایشان تأکید ورزیده و سپس با زبانی گدازنده، به حوادث هجوم به خانه وحی، سلب حق مالکیت کدف و در نهایت شهادت مظلومانه ایشان می‌پردازد .
ولایت و شهادت از امام علی (علیه‌السلام) تا امام حسن مجتبی (علیه‌السلام) کتاب در ادامه، تاریخ زندگانی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) را از بدو تولد در کعبه تا لحظه شهادت در محراب کوفه روایت می‌کند. نویسنده با ذکر جزییات دقیق از فتنه خوارج و نقش ابن‌ملجم، سیمایی از مظلومیت امام در دوران خلافت را ارائه می‌دهد. در بخش امام حسن (علیه‌السلام)، علامه مجلسی به بررسی زمینه‌های صلح با معاویه، بی‌وفایی کوفیان و مسمومیت و شهادت غریبانه ایشان پرداخته و تهمت‌های دشمنان به آن حضرت را پاسخ می‌دهد.
نهضت کربلا و حماسه عاشورا محوری‌ترین بخش کتاب «جلاء العیون»، مقتل امام حسین (علیه‌السلام) است. علامه مجلسی با دقتی ستودنی، از خروج امام از مدینه، وقایع مسیر کربلا، و جزییات نبرد روز عاشورا گزارش می‌دهد. او نه تنها به ذکر وقایع جنگی، بلکه به ابعاد عرفانی و کرامات امام و یارانش، و حوادث شگفت‌انگیز پس از شهادت (مانند گریه موجودات بر امام) می‌پردازد. همچنین، خطبه‌های افشاگرانه حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها) و امام سجاد (علیه‌السلام) در کوفه و شام به عنوان مکمل نهضت عاشورا در این اثر جای گرفته است.
تداوم امامت و غیبت کبری فصول پایانی کتاب جلاء العیون به تاریخ زندگی سایر ائمه (علیهم‌السلام)، از امام سجاد (علیه‌السلام) تا امام عسکری (علیه‌السلام) اختصاص یافته است. علامه مجلسی در این بخش‌ها، به تبیین نحوه مبارزه علمی و فرهنگی هر امام با خلفای جور زمانه خود می‌پردازد. کتاب با ذکر ولادت حضرت مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه)، پنهان ماندن ایشان از انظار و وعدۀ نهایی برای خون‌خواهی مظلومان تاریخ به پایان می‌رسد.
جمع‌بندی کتاب «جلاء العیون»، تنها یک اثر تاریخی نیست، بلکه آینه‌ای از باورهای عمیق شیعه در خصوص جایگاه قدسی اهل‌بیت (علیه‌السلام) و ضرورت پیوند عاطفی و معرفتی با ایشان است. نویسنده با تلفیق روایت‌های تاریخی و احادیث اخلاقی، اثری پدید آورده که قرن‌هاست به عنوان منبع اصلی مجالس سوگواری و مطالعات دینی فارسی‌زبانان مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مطالعه این کتاب برای هر پژوهشگری که به دنبال درک عمیق‌تر از ریشه‌های تاریخی مظلومیت خاندان پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) و سیره عملی آنان در برابر بیدادگری است، ضرورتی ناگزیر محسوب می‌شود. علامه مجلسی در جلاء العیون موفق شده است میان دقت در نقل روایت و تأثیرگذاری بر عواطف خواننده، پیوندی استوار برقرار کند.

هشتگ

#جلاء_العیون #علامه_مجلسی #چهارده_معصوم #اهل_بیت #تاریخ_اسلام #سیره_معصومین #مقتل #مقتل_سیدالشهدا #عاشورا #کربلا #حضرت_زهرا #امیرالمومنین #امام_حسین #امام_زمان #تاریخ_شیعه #فضائل_اهل_بیت #مصائب_اهل_بیت #کتب_حدیثی

نویسنده

آیت‌الله سید احمد المستنبط

چکیده

معرفی کوتاه کتاب
کتاب القطرة من بحار مناقب النبي و العترة علیهم السلام، اثری ارزشمند که با هدف گردآوری قطره‌ای از اقیانوس بی‌کران فضائل چهارده معصوم (علیهم‌السلام) تدوین شده است. این مجموعه دو جلدی با تکیه بر منابع معتبر روایی، به‌ویژه کتاب بحار الانوار، به تبیین جایگاه قدسی و مناقب معنوی پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله) و خاندان پاک ایشان می‌پردازد .
ضرورت شناخت اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و آثار آن
نویسنده در مقدمه کتاب، معرفت به مقام پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله) و اهل‌بیت (علیهم‌السلام) را کلید درک حقایق هستی و شرط قبولی اعمال می‌داند. سید احمد المستنبط بر این باور است که کمال ایمان در گرو شناخت ولایت و قدرت‌های معنوی است که خدای متعال به این خاندان عطا کرده است. بر اساس روایات مندرج در کتاب، خلقت جهان و دوام زمین به وجود حجت‌های الهی وابسته است و ایشان واسطه فیض الهی بر تمامی مخلوقات هستند .
جایگاه وجودی و ولایت تکوینی
یکی از محورهای اصلی کتاب، بحث ولایت تکوینی و تصرف معصومین (علیهم‌السلام) در ملکوت آسمان‌ها و زمین است. مؤلف با نقل روایات گوناگون نشان می‌دهد که علم اهل‌بیت (علیهم‌السلام) نسبت به پیامبران پیشین وسیع‌تر بوده و آنچه انبیا از کرامات و معجزات داشته‌اند، به‌صورت کامل‌تر در اختیار نبی مکرم اسلام (صل‌الله‌علیه‌وآله) و ائمه اطهار (علیهم‌السلام) قرار دارد. این فضائل نه از روی غلو، بلکه ناشی از مقام بندگی و تقرب مطلق ایشان به درگاه الهی توصیف شده است.
فضائل و مناقب پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله)
بخش‌های آغازین کتاب به ذکر روایات مربوط به خلقت نوری پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) و معجزات دوران ولادت و رسالت ایشان اختصاص دارد. نویسنده با بازخوانی حوادثی همچون معراج، به تبیین برتری مقام پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) بر تمامی فرشتگان و پیامبران الهی می‌پردازد و ایشان را غایت خلقت معرفی می‌کند .
مناقب امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)
حجم قابل‌توجهی از هر دو جلد کتاب به فضائل اختصاصی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌پردازد. سید احمد المستنبط روایاتی را نقل می‌کند که در آن‌ها پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) به توصیف مقام علمی، شجاعت و جایگاه منحصر‌به‌فرد حضرت(علیه‌السلام) در روز قیامت پرداخته‌اند. همچنین، شأن نزول آیات متعددی از قرآن کریم در حق امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و کرامات ایشان در برخورد با مخالفان و موافقان از دیگر مباحث مهم این بخش است .
آثار محبت و دشمنی با اهل‌بیت (علیهم‌السلام)
کتاب به تفصیل آثار دنیوی و اخروی محبت به ساحت مقدس عترت را بررسی کرده است. بر اساس دیدگاه نویسنده که برگرفته از نصوص روایی است، محبت به اهل‌بیت (علیهم‌السلام) موجب آمرزش گناهان و ایمنی از عذاب الهی می‌گردد، در حالی که بغض و کینه نسبت به آنان نشانه‌ای از نفاق و دوری از رحمت خدا است .
جمع‌بندی نهایی
کتاب القطرة من بحار مناقب النبي و العترة علیهم السلام تألیف سید احمد المستنبط، فراتر از یک مجموعه حدیثی ساده، کوششی علمی برای ترسیم سیمای ملکوتی پیشوایان دین است. نویسنده با دقت در انتخاب روایات و دسته‌بندی موضوعی آن‌ها، منبعی غنی برای پژوهشگران و شیفتگان معارف ولایی فراهم آورده است تا با مطالعه آن، به درک عمیق‌تری از پیوند میان توحید و ولایت دست یابند.
این اثر با زبانی مستدل و بهره‌گیری از منابع کهن، خواننده را به تأمل در حقیقت وجودی اهل‌بیت (علیهم‌السلام) وامی‌دارد و با ارائه شواهد روایی متعدد، راه استدلال بر حقانیت و عظمت شأن این خاندان را هموار می‌سازد.

هشتگ

#القطره #مناقب_اهل_بیت #سید_احمد_المستنبط #فضائل_چهارده_معصوم #حدیث_شیعه #مناقب_النبی_و_العتره #آثار_ولایت #معرفت_اهل_بیت #ولایت_تکوینی #اسم_اعظم #خلقت_نوری #علم_لدنی #کرامات_معصومین #ولایت_مطلقه_الهی #حقانیت_شیعه #تفسیر_روایی #اسرار_آل_محمد #مناقب_امیرالمؤمنین #مقامات_نوری #حدیث_بساط #علم_امام #اهل_بیت #چهارده_معصوم #حدیث #ایمان #شیعه #معجزه #محبت_اهل_بیت #سبک_زندگی_اسلامی #نور_هدایت #راه_نجات #فضیلت #معرفت_امام #آموزه_های_ولایی #اسرار_خلقت #حدیث_شناسی #منابع_روایی #سیره_معصومین #معارف_اسلامی #پژوهش_دینی #کتاب_فضائل #سید_احمد_مستنبط_کیست #تفسیر_آیات_ولایت #فضائل_اهل_بیت_در_بحارالانوار

نویسنده

علامه سید مرتضی حسینی فیروزآبادی

چکیده

معرفی کوتاه کتاب
کتاب فضائل الخمسة من الصحاح الستّة، مجموعه‌ای جامع و مستند از احادیث نبوی در بیان مناقب و ویژگی‌های پنج تن آل عبا (علیهم‌السلام) است. نویسنده در این اثر تلاش کرده است تا با تکیه بر معتبرترین منابع روایی اهل سنت، تصویری دقیق و بدون خدشه از جایگاه والای پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله)، امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، حضرت فاطمه (علیه‌السلام)، امام حسن (علیه‌السلام) و امام حسین (علیه‌السلام) ارائه دهد.
جایگاه و فضایل پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله)
بخش نخست کتاب به بررسی شخصیت، خلقت و ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد پیامبر اسلام (صل‌الله‌علیه‌وآله) اختصاص دارد. روایات متعددی از منابع اهل سنت نقل شده است که برتری نسب، طهارت مولد و تقدم خلقت نوری ایشان بر حضرت آدم (علیه‌السلام) را اثبات می‌کند. نویسنده با استناد به صحاح ستّه، اوصاف ظاهری، نام‌های مبارک و معجزات مشهود آن حضرت مانند شق‌القمر و تکثیر طعام و آب را برمی‌شمارد. همچنین بر خاتمیت و سروری ایشان بر تمامی پیامبران و فرستادگان الهی تأکید ویژه‌ای شده است .
امامت و ولایت امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام)
نویسنده بخش گسترده‌ای از اثر خود را به فضایل بیکران امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) اختصاص داده و به تبیین نصوص دال بر امامت و ولایت ایشان پرداخته است. در این میان، احادیث کلیدی و سرنوشت‌سازی همچون حدیث غدیر، حدیث منزلت، حدیث ثقلین و حدیث سفینه از منابع معتبر اهل سنت استخراج و تحلیل شده‌اند. کتاب با دقت روایی بالایی، نسبت میان امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و حق را تبیین کرده و بر ضرورت اطاعت از ایشان به‌عنوان جانشین برحق پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) پای می‌فشارد .
ویژگی‌های اخلاقی و علمی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)
در مجلدات دیگر، ابعاد مختلف شخصیت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) از منظر زهد، علم، شجاعت و ایثار بررسی شده است. روایات نشان می‌دهند که ایشان نه‌تنها در میدان نبرد بی‌همتا بود، بلکه در قضاوت، دانش الهی و دستگیری از مستمندان نیز الگوی کامل انسانیت به شمار می‌رفت. فیروزآبادی همچنین به رابطه عاطفی و معنوی عمیق میان پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) و امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) پرداخته و احادیثی را نقل می‌کند که نگاه کردن به چهره امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و یاد ایشان را عبادت می‌داند .
مقام والای حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها)
کتاب به تبیین جایگاه قدسی حضرت فاطمه (علیه‌السلام) به‌عنوان سرور زنان دو عالم پرداخته است. از خلقت نوری و انعقاد نطفه ایشان از میوه‌های بهشتی گرفته تا ماجرای ازدواج با شکوهشان با امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، همگی با استناد به منابع عامه ذکر شده‌اند. نویسنده بر این نکته تأکید می‌کند که رضایت و غضب حضرت زهرا (علیه‌السلام) مستقیم با رضایت و غضب الهی و نبوی گره خورده است .
سیدان جوانان اهل بهشت؛ امام حسن و امام حسین (علیهما‌السلام)
در بخش‌های پایانی، مناقب دو سبط پیامبر (صل‌الله‌علیه‌وآله) مورد توجه قرار گرفته است. احادیثی که بر محبوبیت بی‌نظیر این دو امام نزد رسول خدا (صل‌الله‌علیه‌وآله) دلالت دارند و تصریح بر این موضوع که آن‌ها سرور جوانان بهشت هستند، از ارکان این بخش کتاب است. نویسنده نشان می‌دهد که محبت به این دو بزرگوار، بخشی جدایی‌ناپذیر از ایمان اسلامی است که در معتبرترین کتاب‌های روایی اهل سنت بر آن تأکید شده است .
جمع‌بندی نهایی
کتاب فضائل الخمسة من الصحاح الستّة، یک دائرةالمعارف روایی ارزشمند است که با بیانی روشمند، وحدت نظر منابع اصیل اسلامی در مورد جایگاه رفیع اهل‌بیت (علیهم‌السلام) را به نمایش می‌گذارد. نویسنده با پرهیز از اطاله کلام و تمرکز بر روایات متقن، حجتی قوی برای پژوهشگرانی فراهم آورده است که به دنبال کشف حقیقت در میان متون کهن روایی هستند .
این اثر فراتر از یک گردآوری ساده، در واقع ترسیم‌گر خط سیر کمال انسانی در بستر خاندان وحی است. مطالعه این کتاب نه‌تنها بر دانش تاریخی و روایی خواننده می‌افزاید، بلکه پیوند معنوی میان مسلمانان و پیشوایان دینی را بر پایه منابع مورد اتفاق آحاد مسلمین مستحکم‌تر می‌سازد.

هشتگ

#فضائل_الخمسة #اهل_بیت #پنج_تن_آل_عبا #حدیث_نبوی #مناقب #خاندان_وحی #سیره_معصومین #صحاح_سته #نصوص_امامت #ولایت_امیرالمؤمنین #حدیث_ثقلین #حدیث_غدیر #حدیث_منزلت #حدیث_سفینه #تطبیق_روایات #کتب_معتبر_اهل_سنت #خلافت_بلافصل #عصمت #علم_الحدیث #اسلام #شیعه #سنی #کتاب_مذهبی #تاریخ_اسلام #روایت #پنج_تن #مذهب_حق #نور_هدایت #فضایل_اهل_بیت #دفاع_از_ولایت #سیره_نبوی #دانشنامه_حدیث #فضائل_الخمسة_من_الصحاح_الستة #کتاب_فضائل_الخمسة #احادیث_اهل_بیت_در_منابع_اهل_سنت #امامت_علی_در_صحاح_سته #مناقب_امیرالمؤمنین #فضایل_حضرت_زهرا #سند_حقانیت_شیعه #نصوص_خلافت

موضو عات مرتبط

پربازدیدها

سلوني - فارسى

موسسه سلونی با هدف پژوهش و نشر معارف نهج البلاغه می‌کوشد با روش های تخصصی و روز آمد، جلوه‌ هایی از دانش و ادب ناب علوی را در اختیار عموم قرار دهد.

دسته بندی ها
  • مقاله ها
  • خطبه ها
  • کتابخانه
  • نامه ها
  • حکمت ها
  • گالری صوتی
مهمترین
  • نامه چهل و ششم فراز اول
  • جرعه زهری گواراتر از عسل
  • نامه چهاردهم فراز اول
  • اهل‌بيت (علیهم‌السلام) در آيۀ تطهير
  • رفتار وهابیان با مسلمانان
  • کتاب دشمنی ابن تیمیه با اهل‌بیت (علیهم‌السلام)

© 2026 سلوني - فارسى. تمامی حقوق محفوظ است.